Συμφωνία της Μέκκας: Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν αλλάζουν τους συσχετισμούς στη Μέση Ανατολή

Το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία υπέγραψαν τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας στις 7 Αυγούστου. Μπορεί οι τρεις χώρες να μην έχουν δημοσιεύσει επίσημο κείμενο, αλλά φαίνεται ότι έχουν ουσιαστικά συμφωνήσει σε μια ρήτρα παρόμοια με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ - μια επίθεση σε μία από αυτές τις χώρες θα θεωρείτο επίθεση σε όλες. Αυτή η εγγύηση ασφάλειας είναι σημαντική, καθώς επιβάλλει στη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία να υπερασπιστούν το Πακιστάν σε περίπτωση πολέμου στη Νότια Ασία, και πιθανώς οι σαουδαραβικές και πακιστανικές δυνάμεις θα ενταχθούν στον αγώνα σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας στη Συρία ή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σημασία της συμφωνίας, όμως, δεν έγκειται στις εγγυήσεις ασφαλείας της. Αντίθετα, αντικατοπτρίζει μια αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη στην περιφερειακή τάξη της Μέσης Ανατολής, μια αλλαγή που μειώνει τον ηγετικό ρόλο που οι ΗΠΑ έχουν στην περιοχή εδώ και δεκαετίες.

Από τη δεκαετία του 1970, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καλλιεργήσει και ηγηθεί μιας περιφερειακής τάξης που περιλαμβάνει το Μπαχρέιν, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, το Μαρόκο, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και de facto το Ισραήλ.

Ο πρωταρχικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών για τρεισήμισι δεκαετίες ήταν να κλειδώσουν τους ετερόκλητους συμμάχους τους σε μια τάξη που χτίστηκε γύρω από την προστασία του Ισραήλ, ενώ παράλληλα περιόριζε, αρχικά, το Ιράν και το Ιράκ, και πιο πρόσφατα το Ιράν και τους «δορυφόρους» του.

Ο πόλεμος του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αντί να αποκλίνει από αυτή τη στρατηγική, την οδήγησε στο λογικό της τέλος, επιδιώκοντας να απομακρύνει την ιρανική απειλή με τη βία μονομιάς.

Όπως έκαναν οι Αμερικανοί ηγέτες πριν από την εισβολή στο Ιράκ το 2003 και όπως έκανε το Ισραήλ στους πολέμους του εναντίον της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, οι αρχιτέκτονες αυτού του πολέμου υπερέβαλαν σε μεγάλο βαθμό όσον αφορά τα όσα μπορούσε να επιτύχει η στρατιωτική δύναμη, υποτίμησαν την ικανότητα των αντιπάλων να προσαρμοστούν και θεώρησαν δεδομένο ότι οι σύμμαχοι θα συμμορφώνονταν.

Σήμερα οι Σαουδάραβες, οι οποίοι έχουν σαφώς ανησυχήσει για την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών, αναζητούν τώρα άλλες εναλλακτικές, όπως τη Συμφωνία της Μέκκας. Δεν έχει σημασία ότι οι Τούρκοι και οι Πακιστανοί δεν είναι σε θέση να ασκήσουν το είδος της στρατιωτικής ισχύος που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι Σαουδάραβες και οι νέοι εταίροι τους, αναζητούν μια νέα τάξη πραγμάτων που θα τους επιτρέψει να διαμορφώσουν την περιοχή.

Για το Πακιστάν και την Τουρκία, η Συμφωνία της Μέκκας ενισχύει την επιρροή τους στον Κόλπο εις βάρος των δικών τους αντιπάλων: της Ινδίας και του Ισραήλ, αντίστοιχα. Ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει επίσης μια ιδεολογική δέσμευση σε αυτό το νέο σύμφωνο ασφάλειας, δεδομένου του μακροχρόνιου ισλαμιστικού ενδιαφέροντος της Τουρκίας για ένα «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».

Οι Σαουδάραβες και οι Τούρκοι έχουν επίσης προχωρήσει παραπέρα, προτείνοντας έναν αναπροσανατολισμό της σιδηροδρομικής σύνδεσης που αποτελεί μέρος του IMEC. Αντί να διασχίζουν την Ιορδανία με το Ισραήλ και στη συνέχεια να συνδέονται με την Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας, τα εμπορεύματα θα παρακάμπτουν το Ισραήλ και θα συνεχίζουν από τη Σαουδική Αραβία μέσω Ιορδανίας και βόρεια προς τη Συρία και τέλος την Τουρκία, προτού μεταφορτωθούν στους Ευρωπαίους.

Λόγω του πεδίου εφαρμογής της, μάλιστα θα μπορούσε να φέρει υπό την ομπρέλα της και την Αίγυπτο αλλά και άλλες χώρες, όπως άφησε να εννοηθεί ο Ερντογάν με βασική του επιδίωξη να αποκτήσει η Τουρκία ένα νέο πεδίο επιρροής από την Ανατολική Μεσόγειο έως και τη Νότια Ασία.

Για την Αθήνα που παρακολουθεί τις εξελίξεις, ο παράγοντας που σε αυτήν περίπτωση μπορεί να κάνει πιο σύνθετη την κατάσταση είναι το Ισραήλ με το οποίο έχει ενισχύσει τις σχέσεις της το τελευταίο διάστημα και φαίνεται ότι το Τελευταίο Αβίβ περιλαμβάνει Αθήνα και Κύπρο και έχει στο ραντάρ και την Ινδία απέναντι και στα νέα αυτά σχήματα που αναδύονται.

Η ισορροπία που καλείται να διατηρήσει η Ελλάδα είναι να μην θεωρηθούν οι σχέσεις και συμμαχίες που χτίζει στην περιοχή ως αμιγώς αντιτουρκικές ή κατά χωρών, όπως η Σαουδική Αραβία με την οποία η χώρα μας έχει επίσης στρατηγική σχέση.