Κυρώσεις στο Ιράν: Το «οικονομικό D-Day» των ΗΠΑ σκοντάφτει στην Κίνα - Γιατί τα πυρά μπορεί να αποδειχθούν... άσφαιρα

Πόσο εύκολο είναι πραγματικά για τις Ηνωμένες Πολιτείες να στραγγαλίσουν οικονομικά το Ιράν; Και, κυρίως, πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Ουάσιγκτον όταν ο βασικός οικονομικός πνεύμονας της Τεχεράνης είναι η Κίνα;

Η νέα απειλή των ΗΠΑ για σκληρότερες κυρώσεις εναντίον όσων συνεχίζουν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο ακούγεται, σε πρώτη ανάγνωση, σαν ένα πανίσχυρο όπλο. Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή της κρύβει ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα: είτε η Ουάσιγκτον θα πιέσει πραγματικά το Πεκίνο, ανοίγοντας ένα ακόμη επικίνδυνο μέτωπο με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, είτε θα περιοριστεί σε μέτρα που ενδεχομένως να μην είναι αρκετά για να στερήσουν από το Ιράν τα πολύτιμα έσοδα από το πετρέλαιο.

Και υπάρχει ακόμη μία παράμετρος. Ακόμη και αν οι κυρώσεις πετύχουν, το κόστος δεν θα περιοριστεί απαραίτητα στην Τεχεράνη ή στο Πεκίνο. Μια νέα διαταραχή στις παγκόσμιες ροές πετρελαίου μπορεί να χτυπήσει τις τιμές της ενέργειας διεθνώς και, τελικά, να φτάσει μέχρι την τσέπη του Αμερικανού καταναλωτή.

Αυτό είναι το παράδοξο που αναδεικνύει ανάλυση του CNN: το οικονομικό όπλο που θέλουν να στρέψουν οι ΗΠΑ κατά του Ιράν μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολο στη χρήση απ' όσο δείχνει η σκληρή ρητορική της Ουάσιγκτον.

Το 90% του ιρανικού πετρελαίου και ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»

Η εξίσωση ξεκινά από έναν αριθμό: περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν αγοράζεται από την Κίνα.

Σύμφωνα με την Επιτροπή Οικονομικής και Ασφάλειας ΗΠΑ-Κίνας, οι κινεζικές αγορές εξασφαλίζουν στην Τεχεράνη δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, χρήματα κρίσιμα τόσο για τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και για τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Τα ποσά είναι τεράστια. Μόνο τον Σεπτέμβριο του 2025, το Ιράν εκτιμάται ότι εξήγαγε περίπου 63,8 εκατομμύρια βαρέλια, με τα ακαθάριστα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου να υπολογίζονται μεταξύ 3,9 και 4,2 δισ. δολαρίων.

Με άλλα λόγια, αν η Ουάσιγκτον θέλει πραγματικά να κλείσει τη στρόφιγγα του χρήματος προς την Τεχεράνη, δεν αρκεί να στοχεύσει ιρανικές εταιρείες, δεξαμενόπλοια ή μεσάζοντες. Πρέπει να περιορίσει δραστικά και τον τελικό αγοραστή.

Και αυτός είναι, πάνω απ' όλους, η Κίνα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η αδυναμία του αμερικανικού σχεδίου. Η επιβολή ουσιαστικών δευτερογενών κυρώσεων σε κινεζικές επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσε να μετατρέψει πολύ γρήγορα την πίεση προς το Ιράν σε μια νέα, ευρύτερη αντιπαράθεση Ουάσιγκτον – Πεκίνου.

Η Κίνα, άλλωστε, έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν βλέπει με καλό μάτι τις αμερικανικές απειλές. Το Πεκίνο υποστηρίζει ότι οι κυρώσεις και η πολιτική της «μέγιστης πίεσης» δεν επιλύουν την κρίση αλλά την κλιμακώνουν, προειδοποιώντας ότι θα υπερασπιστεί τα οικονομικά του συμφέροντα.

Η Κίνα έχει ήδη προετοιμαστεί

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος για τον οποίο το αμερικανικό όπλο μπορεί να μη λειτουργήσει όπως προσδοκά η Ουάσιγκτον: η Κίνα φαίνεται να έχει ήδη μειώσει την έκθεσή της στο ιρανικό πετρέλαιο και να διαθέτει σημαντικές εφεδρείες.

Πριν από τον πόλεμο, οι κινεζικές εισαγωγές ιρανικού αργού υπολογίζονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Τους τελευταίους μήνες έχουν περιοριστεί περίπου στα 700.000 βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa.

Η μείωση αυτή συνδέεται με χαμηλότερη δραστηριότητα των διυλιστηρίων αλλά και με τη χρήση αποθεμάτων που βρίσκονται ήδη στην ξηρά.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Όπως εκτιμά ο Tianyue Hu, αναλυτής της Rystad Energy, ακόμη και μια πλήρης διακοπή των εισαγωγών ιρανικού αργού δεν θα προκαλούσε πιθανότατα άμεσο σοκ στην ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, ακριβώς επειδή οι αγορές από το Ιράν έχουν ήδη μειωθεί σημαντικά και η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει μεγάλα αποθέματα αργού.

Άρα, η απειλή της Ουάσιγκτον δεν έχει την ίδια δύναμη απέναντι στο Πεκίνο που θα είχε απέναντι σε μια χώρα χωρίς ενεργειακά αποθέματα και εναλλακτικούς προμηθευτές.

Το πρόβλημα για τις ΗΠΑ γίνεται έτσι διπλό: το Ιράν εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από την Κίνα, αλλά η Κίνα δεν εξαρτάται στον ίδιο βαθμό από το Ιράν.

Το θολό τοπίο στο Ορμούζ και οι «σκιώδεις στόλοι»

Ακόμη δυσκολότερη γίνεται η εφαρμογή των κυρώσεων εξαιτίας του χάους γύρω από τις πραγματικές πετρελαϊκές ροές.

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη και ταυτόχρονα ένα από τα πλέον ασταθή σημεία της σύγκρουσης. Σύμφωνα με έκθεση της Nomura, περίπου το 38% του πετρελαίου και το 23% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που κατευθύνονται προς την Κίνα περνούν από το Ορμούζ.

Κανείς, όμως, δεν φαίνεται να διαθέτει απολύτως καθαρή εικόνα για το πόσο πετρέλαιο περνά αυτή τη στιγμή από τα στενά.

Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ υποστηρίζει ότι το Ορμούζ είναι ανοιχτό και ότι οι ροές συνεχίζονται. Η Τεχεράνη δίνει διαφορετική εικόνα. Την ίδια ώρα, στοιχεία ανεξάρτητης παρακολούθησης πλοίων εμφανίζουν την πραγματική κίνηση σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα που περιγράφει η αμερικανική πλευρά.

Μέσα σε αυτό το θολό τοπίο κινούνται και οι λεγόμενοι «σκιώδεις στόλοι».

Πρόκειται για δίκτυα δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούνται ευρέως από χώρες οι οποίες βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων. Η ιδιοκτησία των πλοίων, η πραγματική προέλευση των φορτίων και ο τελικός προορισμός τους συχνά αποκρύπτονται μέσω σύνθετων εταιρικών σχημάτων και πρακτικών που δυσκολεύουν σημαντικά την παρακολούθησή τους.

Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά του μεγέθους του φαινομένου. Σύμφωνα με την Kpler, οι διελεύσεις που συνδέονται με τον «σκιώδη στόλο» αντιστοιχούσαν τις τελευταίες εβδομάδες σε περίπου 50% της κίνησης στα Στενά του Ορμούζ, ενώ μόλις έναν μήνα νωρίτερα το αντίστοιχο ποσοστό βρισκόταν γύρω στο 12,5%.

Πρόκειται για τετραπλασιασμό μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα και για ακόμη μία ένδειξη του πόσο δύσκολο είναι στην πράξη να επιβληθεί ένα στεγανό καθεστώς κυρώσεων.

Το μπούμερανγκ για τις ΗΠΑ

Υπάρχει, τέλος, ένα κρίσιμο ερώτημα που ξεπερνά το Ιράν και την Κίνα: τι συμβαίνει εάν οι αμερικανικές κυρώσεις λειτουργήσουν πράγματι;

Εάν σημαντικές ποσότητες ιρανικού πετρελαίου εξαφανιστούν από τη διεθνή αγορά, η μείωση της προσφοράς μπορεί να ασκήσει νέα ανοδική πίεση στις τιμές. Και σε μια τόσο διασυνδεδεμένη αγορά, το κόστος δεν σταματά στα σύνορα της Μέσης Ανατολής.

Οι Αμερικανοί το γνωρίζουν ήδη από πρώτο χέρι.

Η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ βρίσκεται περίπου στα 4,10 δολάρια το γαλόνι, όταν πριν από έναν χρόνο ήταν κοντά στα 3,15 δολάρια. Δηλαδή, σχεδόν ένα δολάριο ακριβότερα μέσα σε δώδεκα μήνες.

Οι μεγάλες παγκόσμιες πετρελαϊκές εφεδρείες απέτρεψαν μέχρι σήμερα μια πολύ σοβαρότερη ενεργειακή κρίση, ενώ οι κατά διαστήματα εκεχειρίες στη σύγκρουση πίεζαν τις διεθνείς τιμές προς τα κάτω. Κάθε νέα κλιμάκωση, ωστόσο, επαναφέρει την αβεβαιότητα.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της αμερικανικής στρατηγικής.

Εάν οι κυρώσεις είναι αρκετά σκληρές ώστε να πλήξουν πραγματικά το Ιράν, μπορεί να πιέσουν προς τα πάνω τις διεθνείς τιμές της ενέργειας. Εάν, από την άλλη, η Ουάσιγκτον αποφύγει να συγκρουστεί ευθέως με την Κίνα, υπάρχει κίνδυνος τα μέτρα να χάσουν μεγάλο μέρος της ισχύος τους.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ χαρακτήρισε τις πρώτες κινήσεις της Ουάσιγκτον «προειδοποιητική βολή» και διαμήνυσε ότι «κανείς δεν βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων».

Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι εάν οι ΗΠΑ μπορούν να ανακοινώσουν ακόμη περισσότερες κυρώσεις. Είναι εάν είναι πρόθυμες να πληρώσουν το οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος που απαιτείται για να τις καταστήσουν πραγματικά αποτελεσματικές.

Διότι στη μάχη για να στερηθεί η Τεχεράνη τα έσοδα του πετρελαίου, το πραγματικό τεστ δεν βρίσκεται στο Ιράν.

Βρίσκεται στο Πεκίνο.

Και εκεί θα φανεί εάν το αμερικανικό «οικονομικό D-Day» θα εξελιχθεί σε πραγματικό πλήγμα ή εάν, τελικά, τα πυρά της Ουάσιγκτον θα αποδειχθούν άσφαιρα.