Από τα πετρέλαια ως τους αξιωματούχους: Πώς οι ΗΠΑ πήραν τον έλεγχο της Βενεζουέλας

Για σχεδόν οκτώ μήνες από τότε που οι ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ απήγαγαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, σε μια επιδρομή τα ξημερώματα, ένα ξενοδοχείο Marriott στο κέντρο του Καράκας έχει μετατραπεί στο επίκεντρο της αμερικανικής δραστηριότητας στη χώρα.

Φιλοξένησε δεκάδες Αμερικανούς διπλωμάτες, πράκτορες και αξιωματούχους πριν από την επαναλειτουργία της αμερικανικής πρεσβείας τον Μάρτιο. Πολλοί εξακολουθούν να διαμένουν στο ξενοδοχείο, μαζί με πεζοναύτες και μια ομάδα ιδιωτικών εργολάβων ασφαλείας. Ο σεφ του ξενοδοχείου στο πρωινό γνωρίζει τις παραγγελίες τους για ομελέτες και το προσωπικό τούς χαιρετά με το όνομά τους. Εκπρόσωποι αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών κλείνουν συμφωνίες στο λόμπι.

Τώρα, σύμφωνα με το Politico, το ξενοδοχείο έχει μετατραπεί σε χώρο προετοιμασίας για την τελική φάση του αμερικανικού σχεδίου, προκειμένου να αποδείξει ότι η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας άξιζε τον κόπο - δηλαδή τη «μετάβαση στη δημοκρατία».

Οι.. παλιννοστούντες της αντιπολίτευσης

Στις αρχές Αυγούστου, το Marriott υποδέχθηκε μια νέα ομάδα επισκεπτών: μια ομάδα πολιτικών της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας. Για χρόνια ζούσαν εξόριστοι, κάποιοι στην Ισπανία και κάποιοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, φοβούμενοι ότι θα συλλαμβάνονταν αν επέστρεφαν. Αυτή τη φορά, κατόπιν πρόσκλησης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, περπάτησαν ανοιχτά στους δρόμους της πόλης που είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν.

Από τον Ιανουάριο, η Ουάσινγκτον κυβερνά τη Βενεζουέλα στην πράξη, αν και όχι κατ’ όνομα. Τώρα, ασκεί εξίσου στενό έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο η Βενεζουέλα θα προχωρήσει προς μια «νέα δημοκρατική κυβέρνηση», καθώς και στο ποιοι θα συμμετάσχουν στη διαδικασία.

Επικεφαλής των συνομιλιών εκ μέρους της κυβέρνησης της Βενεζουέλας είναι ο Χόρχε Ροντρίγκες. Είναι αδελφός της Ντέλσι Ροντρίγκες, πρώην αντιπροέδρου και υπουργού Πετρελαίου, την οποία ο Λευκός Οίκος τοποθέτησε τον Ιανουάριο ως μεταβατική πρόεδρο, αφού απομάκρυνε με τη βία από την εξουσία τον επί χρόνια ηγέτη Νικολάς Μαδούρο.

Την αντιπολίτευση εκπροσωπεί η Ντινόρα Φιγκέρα, μια πολιτικός που ανασύρθηκε από την αφάνεια από την κυβέρνηση Τραμπ, επειδή είχε επιλεγεί ως επικεφαλής της εξόριστης Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας του 2015, του τελευταίου δημοκρατικά εκλεγμένου κοινοβουλίου που αναγνωριζόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρά τον ρόλο αυτό, η Φιγκέρα δεν υπήρξε εξέχουσα προσωπικότητα της ενεργού αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας.

«Κανείς στην αντιπολίτευση της Βενεζουέλας, κανείς, δεν θα την είχε επιλέξει ως εκπρόσωπο της αντιπολίτευσης», δήλωσε ο Έλιοτ Έιμπραμς, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Βενεζουέλα επί της πρώτης θητείας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος υποστηρίζει την ιδέα μιας ένοπλης επέμβασης στη Βενεζουέλα, αλλά έχει ασκήσει έντονη κριτική στη σημερινή κυβέρνηση Τραμπ.

Η επιλογή της Φιγκέρα έγινε εις βάρος της Μαρία Κορίνα Μασάδο, της εξαιρετικά δημοφιλούς ηγέτιδας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της υπέρ δίκαιων εκλογών στη Βενεζουέλα και η οποία θεωρούνταν επί μακρόν η πιθανότερη προσωπικότητα για να ηγηθεί οποιασδήποτε μελλοντικής δημοκρατικής κυβέρνησης στη χώρα.

Το ρεπορτάζ του POLITICO για τις πολιτικές διεργασίες γύρω από τη διαδικασία μετάβασης βασίζεται σε συνεντεύξεις με δώδεκα νυν και πρώην Αμερικανούς και Βενεζουελάνους πολιτικούς παράγοντες, στελέχη της αντιπολίτευσης, διπλωμάτες και άλλους ανθρώπους που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Πολλοί από αυτούς μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, λόγω της ευαισθησίας των συνομιλιών και του ρόλου των ΗΠΑ σε αυτές.

Ιχνηλατώντας τον ρόλο των ΗΠΑ

Το διακύβευμα είναι μεγάλο τόσο για τους επικριτές της διαδικασίας όσο και για τους υποστηρικτές της. Πολλοί ήταν επιφυλακτικοί να αποκαλύψουν οτιδήποτε θα μπορούσε να αποξενώσει την Ουάσινγκτον και να εκτροχιάσει αυτό που θεωρούν τη μοναδική ευκαιρία της Βενεζουέλας να απαλλαγεί από την «καταπιεστική διακυβέρνηση» - ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα υπαγορεύσουν τους όρους.

Η Μασάδο, η οποία αρνήθηκε να παραχωρήσει συνέντευξη για το συγκεκριμένο ρεπορτάζ, δεν έχει ασκήσει ανοιχτά κριτική στον Λευκό Οίκο ούτε έχει αντιταχθεί στις συνομιλίες. Μία εβδομάδα πριν από την έναρξή τους, εξέδωσε μια προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση, στην οποία ανέφερε ότι δεν θα «σταθεί εμπόδιο» στην επίτευξη «απτών προόδων», καθιστώντας ωστόσο σαφές ότι δεν θα αναλάμβανε την ευθύνη για το αποτέλεσμα.

Η Φιγκέρα έγραψε τον Ιούλιο σε μήνυμα στο WhatsApp σχετικά με την επιλογή της για τη θέση: «Ήταν δύσκολο, αλλά είμαι ήρεμη». Ωστόσο, την παραμονή των συνομιλιών, σταμάτησε να επικοινωνεί και ακύρωσε προγραμματισμένη συνέντευξη στο Καράκας.

Για τον Λευκό Οίκο, οι συνομιλίες αποτελούν απόδειξη της δέσμευσής του στη δημοκρατία, την ώρα που παράλληλα επιδιώκει τους οικονομικούς του στόχους. Την Παρασκευή (28/8), ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Βενεζουέλα συμφώνησε να παραχωρήσει στις ΗΠΑ τον έλεγχο της πλειοψηφίας περίπου του ενός τρίτου των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου της, το οποίο περιέγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως «σύμπραξη με ιδιωτικές επιχειρήσεις».

Νωρίτερα φέτος, η κυβέρνηση Τραμπ είχε υποσχεθεί ένα σχέδιο τριών σταδίων για τη χώρα: σταθεροποίηση και ανάκαμψη, και στη συνέχεια εκλογές. Ωστόσο, παρέμεινε ασαφής ως προς τις λεπτομέρειες του ρόλου της στη δημοκρατική μετάβαση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα «τη διευκολύνουν, δεν θα την υπαγορεύσουν».

Ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τόμι Πίγκοτ, αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες σχετικά με το τι περιλαμβάνει αυτή η διευκόλυνση. Αντί γι’ αυτό, ανέφερε σε ανακοίνωσή του: «Καθώς συνεχίζουμε να προωθούμε το σχέδιο τριών φάσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να παρακολουθούν στενά τη διαδικασία συνομιλιών υπό βενεζουελάνικη ηγεσία με τις μεταβατικές αρχές, οι οποίες πραγματοποιούνται διά ζώσης».

Ο Λευκός Οίκος πρόσθεσε στη δική του ανακοίνωση ότι «οι σχέσεις μεταξύ της Βενεζουέλας και των Ηνωμένων Πολιτειών υπήρξαν εξαιρετικές για εμάς και για τον λαό της Βενεζουέλας», επαινώντας τη συνεργασία με τον Ροντρίγκες και τα οφέλη από την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου στη χώρα. Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ καλωσορίζουν τις συνομιλίες και «παραμένουν προσηλωμένες στην υποστήριξη αυτής της διαδικασίας υπό βενεζουελάνικη ηγεσία».

Μια απρόσμενη ηγέτιδα της αντιπολίτευσης

Πριν από την απαγωγή του Μαδούρο, η Μασάδο φαινόταν να βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να ηγηθεί της Βενεζουέλας, εάν η χώρα κατάφερνε ποτέ να απαλλαγεί από σχεδόν τρεις δεκαετίες «ολοένα και πιο αυταρχικής διακυβέρνησης», αρχικά από τον αριστερό επαναστάτη Ούγο Τσάβες και στη συνέχεια από τον Μαδούρο.

Πρώην βουλευτής και επί χρόνια επικριτής της κυβέρνησης, η Μασάδο έγινε η κυρίαρχη αντιπολιτευτική προσωπικότητα μετά τη συντριπτική νίκη της στις προκριματικές εκλογές της αντιπολίτευσης το 2023. Παρέμεινε η κορυφαία φωνή της αντιπολίτευσης ακόμη και αφού το καθεστώς Μαδούρο τής απαγόρευσε να είναι υποψήφια στις προεδρικές εκλογές του 2024 και φυλάκισε πολλούς από τους βασικούς συμμάχους της, αναγκάζοντάς την να περάσει στην παρανομία.

Παρότι η καταστολή του Μαδούρο ήταν αποτελεσματική στο να την εμποδίσει να αμφισβητήσει την εξουσία του στους δρόμους, η πλειονότητα των Βενεζουελάνων θεωρούσε τόσο την ίδια όσο και τον υποψήφιο που είχε υποστηρίξει στις εκλογές του 2024, προκειμένου να την αντικαταστήσει, ως τους νόμιμους ηγέτες της Βενεζουέλας.

Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, είχε άλλες ιδέες. Μία ημέρα μετά την απαγωγή του Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις, ο Τραμπ απέρριψε τη Μασάδο ως «μια πολύ καλή γυναίκα» που δεν διέθετε τον «σεβασμό» που απαιτείται για να ηγηθεί της Βενεζουέλας και στη συνέχεια στήριξε τη Ροντρίγκες ως μεταβατική πρόεδρο.

Πολλοί στην αντιπολίτευση ήλπιζαν ότι ο διορισμός της Ροντρίγκες θα ήταν μια βραχυπρόθεσμη λύση που θα άνοιγε τον δρόμο για την επιστροφή της Μασάδο. Όμως ο Τραμπ συνέχισε να υποβαθμίζει τη σημασία της Μασάδο για τη χώρα, ακόμη και αφού εκείνη του παρέδωσε το Νόμπελ Ειρήνης της τον Ιανουάριο.

Στις 22 Απριλίου, ο επίσημος λογαριασμός του Μάικλ Κόζακ, ο οποίος τότε ήταν ο ανώτατος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το Δυτικό Ημισφαίριο, δημοσίευσε στο X μια φωτογραφία του με τη Φιγκέρα, μια ελάχιστα γνωστή Βενεζουελανή πολιτικό που ζει εξόριστη. Οι δύο τους, έγραψε, είχαν συζητήσει «διαδρομές προς μια σταθερή, ομαλή και διαρκή δημοκρατική μετάβαση». Ήταν το πρώτο δημόσιο μήνυμα για μια κίνηση που η κυβέρνηση Τραμπ σχεδίαζε εδώ και κάποιο διάστημα - την επιλογή της Φιγκέρα, αντί της Μασάδο, για να ηγηθεί της μετάβασης.

Άτομο που βρίσκεται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ δήλωσε ότι οι αξιωματούχοι είχαν αρχίσει να συζητούν τον πιθανό ρόλο της Εθνοσυνέλευσης υπό την ηγεσία της αντιπολίτευσης σε μια διαδικασία «πολιτικής συμφιλίωσης», ακόμη και πριν στηρίξουν τη Ροντρίγκες ως ηγέτιδα της Βενεζουέλας. Έθεσαν αυτό ως προϋπόθεση για την αναγνώριση της Ροντρίγκες. Η Ροντρίγκες και ο αδελφός της, Χόρχε, συμφώνησαν στους όρους.

Πώς η άγνωστη Φιγκέρα έγινε η «προφανής επιλογή»

Οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν την εξόριστη Εθνοσυνέλευση της Βενεζουέλας ως τη νόμιμη κυβέρνηση της χώρας από το 2019, παρότι είχε στερηθεί τις εξουσίες της το 2017 και τα μέλη της είχαν εγκαταλείψει τη χώρα κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Μια ξεχωριστή, φιλοκυβερνητική Εθνοσυνέλευση στο εσωτερικό της χώρας λειτουργεί πλέον ως το επίσημο νομοθετικό σώμα.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, αυτό έκανε τη Φιγκέρα την προφανή υποψήφια. «Είναι σοβαρή, ψύχραιμη και η θεσμική ηγέτιδα - την οποία αναγνωρίζαμε μέχρι τον Φεβρουάριο», δήλωσε το άτομο που βρίσκεται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ. «Επίσης, δεν έχει προεδρικές φιλοδοξίες. Έτσι, μπορεί να διαπραγματευτεί σοβαρά μια θεσμική μετάβαση χωρίς να παρεμβάλλονται ο προσωπικός εγωισμός και οι φιλοδοξίες».

Δύο άνθρωποι που γνωρίζουν τη διαδικασία δήλωσαν επίσης ότι ένας διαμεσολαβητής που συνδέεται με τον Λευκό Οίκο πραγματοποίησε διερευνητικές συνομιλίες νωρίτερα φέτος στη Μαδρίτη, στις οποίες συμμετείχαν δύο γνωστοί Βενεζουελάνοι πολιτικοί της εξορίας, μέλη των δύο μοναδικών κομμάτων που συμμετέχουν πλέον στην αντιπροσωπεία της αντιπολίτευσης στις συνομιλίες για τη μετάβαση στο Καράκας.

Ερωτηθείς για τις συναντήσεις, ο Πίγκοτ του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε ότι «σε γενικές γραμμές, το υπουργείο δεν σχολιάζει ενέργειες του υπουργείου που αφορούν ιδιωτικές διπλωματικές συνομιλίες». Η Φιγκέρα έχει περιγράψει την αμερικανική εμπλοκή ως απλή ενθάρρυνση για «συνεργασία και συντονισμό» - ακόμη και την ώρα που η ομάδα της και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναδημοσιεύουν τακτικά μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τον Ιούνιο, η Φιγκέρα προσγειώθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο Σιμόν Μπολίβαρ, κοντά στο Καράκας, με πτήση της American Airlines από το Μαϊάμι, πατώντας για πρώτη φορά εδώ και οκτώ χρόνια σε έδαφος της Βενεζουέλας, όπως είπε, «με πρόσκληση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ». Είχε επιστρέψει, είπε σε δημοσιογράφους, για να βοηθήσει να τεθούν τα θεμέλια για ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, προς όφελος «όλων των υποψηφίων» που θα ήθελαν να συμμετάσχουν.

Στο Καράκας, πρώτη στάση της ήταν η αμερικανική πρεσβεία, όπου συναντήθηκε με τον επιτετραμμένο Τζον Μπάρετ. Στη συνέχεια κατευθύνθηκε στο Χρυσόβουλο Νομοθετικό Μέγαρο, όπου συναντήθηκε με τον Χόρχε Ροντρίγκες, ο οποίος, εκτός από αδελφός της Ντέλσι, είναι επίσης επικεφαλής της φιλοκυβερνητικής Εθνοσυνέλευσης. Την επόμενη ημέρα πέταξε πίσω στο Μαϊάμι, όπου, όπως δήλωσε στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP, είχε «πολλές συναντήσεις», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Σε ανακοίνωσή του εκείνη την περίοδο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε τη συνάντηση της Φιγκέρα με τον Ροντρίγκες ως «το πρώτο βήμα σε μια προσεκτική διαδικασία για τη διασφάλιση μιας ελεύθερης και ανοιχτής κοινωνίας στη Βενεζουέλα». Η ανακοίνωση πρόσθετε ότι «ακρογωνιαίος λίθος κάθε δημοκρατικής μετάβασης είναι ο συμπεριληπτικός διάλογος».

Η ρήξη των ΗΠΑ με το «φαβορί» Μασάδο

Την ίδια στιγμή, το άτομο που βρίσκεται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ κατηγόρησε τη Μασάδο ότι «δημιουργεί έναν εμφύλιο πόλεμο στην αντιπολίτευση», εξαιτίας των πρώιμων συνομιλιών που είχε πραγματοποιήσει με άλλους ηγέτες της αντιπολίτευσης για τη δημιουργία μιας δομής που θα συνεργαζόταν με τις ΗΠΑ στη διαδικασία μετάβασης. «Η Μασάδο έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από τους τσαβιστές», συνέχισε το ίδιο άτομο, λέγοντας ότι έχει «σύνδρομο του Μεσσία».

Σε απάντηση, ο Ντέιβιντ Σμολάνσκι, ανώτερος σύμβουλος της Μασάδο, έγραψε: «Η Μασάδο δεν θα δημιουργήσει ποτέ περισσότερα προβλήματα από τους κομμουνιστές-τσαβιστές, οι οποίοι ανέκαθεν ήταν ευθυγραμμισμένοι με τους αντιπάλους των ΗΠΑ». «Ηγείται μιας δημοκρατικής διαδικασίας με 92% υποστήριξη, αφού εξελέγη στις προκριματικές εκλογές της αντιπολίτευσης», συνέχισε ο Σμολάνσκι. «Αποτελέσματα που αναγνώρισαν όλοι στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης».

Μετά από δύο σεισμούς που έπληξαν σοβαρά περιοχές της Βενεζουέλας στα τέλη Ιουνίου, η Μασάδο υποσχέθηκε στους υποστηρικτές της ότι θα επέστρεφε άμεσα για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των συνεπειών. Ωστόσο, σύμφωνα με αρκετά δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, η Ουάσινγκτον παρενέβη, ενημερώνοντας όσους βοηθούσαν τη Μασάδο - η έλλειψη έγκυρου διαβατηρίου της Βενεζουέλας περιπλέκει την επιστροφή της - ότι δεν υποστήριζε το σχέδιο.

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε άμεσα όταν ρωτήθηκε αν η κυβέρνηση παρενέβη για να εμποδίσει την επιστροφή της στη Βενεζουέλα, αλλά ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι «εναπόκειται στον λαό της Βενεζουέλας να αποφασίσει» αν η Μασάδο θα πρέπει να διαδραματίσει ρόλο στη διαδικασία μετάβασης.

Όποια κι αν είναι η απογοήτευση της κυβέρνησης Τραμπ από τη Μασάδο, η δημοτικότητά της στη Βενεζουέλα δεν έχει μειωθεί. Σε δημοσκόπηση της AtlasIntel για το Bloomberg τον Ιούλιο, το 72% των Βενεζουελάνων δήλωσε ότι έχει θετική άποψη για εκείνη, έναντι μόλις 19% που ενέκρινε την Ντέλσι Ροντρίγκες. Σε συγκέντρωση που διοργάνωσε το κόμμα της Μασάδο, Vente Venezuela, στο Καράκας στα τέλη Ιουλίου, η ατμόσφαιρα, που θύμιζε φεστιβάλ, ήταν διαποτισμένη από την αγωνία για τη συνεχιζόμενη απουσία της.

Έπειτα από χρόνια κατά τα οποία απέφευγαν τις δημόσιες διαδηλώσεις φοβούμενοι τη σύλληψη, οι υποστηρικτές της Μασάδο αγκαλιάζονταν, πόζαραν για φωτογραφίες και κρατούσαν ψηλά πανό, πολλά από τα οποία έφεραν την εικόνα της Μασάδο. Πωλητές κινούνταν ανάμεσα στο πλήθος πουλώντας σημαίες και βουβουζέλες, τις μακριές πλαστικές κόρνες που συνδέονται με τους ποδοσφαιρικούς αγώνες. «Η Μασάδο πρέπει να επιστρέψει. Ο λαός σε περιμένει!» φώναξε ένας άνδρας ντυμένος στα λευκά, προσθέτοντας: «Γύρνα επιτέλους!»

Μυστικότητα και διχασμός

Η ανάδειξη της Φιγκέρα ως de facto ηγέτιδας της αντιπολίτευσης στις συνομιλίες αποκάλυψε ένα βαθύ ρήγμα μέσα στο δημοκρατικό κίνημα της Βενεζουέλας.

Λιγότερο από έναν μήνα πριν από το ταξίδι της Φιγκέρα στο Καράκας, η Μασάδο είχε συγκαλέσει την Ενιαία Πλατφόρμα, έναν συνασπισμό κομμάτων της αντιπολίτευσης, στην Πόλη του Παναμά. Η συνάντηση είχε καταλήξει σε ένα έγγραφο με τίτλο «Μανιφέστο του Παναμά», οι υπογράφοντες του οποίου συμφώνησαν να επιδιώξουν μια «σοβαρή, αποφασιστική και υπεύθυνη διαπραγμάτευση» με τη μεταβατική κυβέρνηση υπό αμερικανική διευκόλυνση - με τη Μασάδο ως βασική φωνή της αντιπολίτευσης.

Η ξαφνική εμφάνιση της Φιγκέρα στο Καράκας έδειχνε ότι η Ουάσινγκτον δεν συμφωνούσε. Η Μασάδο, η πιο εξέχουσα ηγέτιδα της αντιπολίτευσης της χώρας, φαινόταν να έχει παραμεριστεί υπέρ μιας προσωπικότητας που πολλοί στη χώρα δεν είχαν καν ακούσει ποτέ. «Η ιδέα ότι αυτό αντιπροσωπεύει τη βούληση του λαού της Βενεζουέλας είναι κάπως παράλογη», δήλωσε ο Φιλ Γκάνσον, αναλυτής του International Crisis Group με έδρα το Καράκας, ο οποίος βρίσκεται σε τακτική επαφή τόσο με τις δύο πτέρυγες της αντιπολίτευσης όσο και με κυβερνητικούς αξιωματούχους. «Είναι ένα ωραίο επιστολόχαρτο, ώστε να μπορούν να πουν ότι αυτό είναι πραγματικά αντιπροσωπευτικό, ενώ δεν είναι».

Ο Μπράιαν Νανράνχο, ο οποίος υπηρέτησε ως αναπληρωτής επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής της αμερικανικής πρεσβείας στη Βενεζουέλα από το 2014 έως το 2018, δήλωσε ότι θυμάται πως «παραλίγο να πέσει από την καρέκλα του» όταν άκουσε για τον διορισμό της Φιγκέρα. «Η Ντινόρα δεν ήταν ποτέ πολιτικός πρώτης ή ακόμη και δεύτερης κατηγορίας».

Η Φιγκέρα είχε περάσει τα προηγούμενα οκτώ χρόνια εξόριστη στην ισπανική πόλη Βαλένθια. Μέλος της Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας με το κεντροδεξιό κόμμα Primero Justicia, είχε εγκαταλείψει τη χώρα το 2018, φοβούμενη τη σύλληψη από τη μυστική αστυνομία. Στην Ισπανία, η Φιγκέρα ήταν απλώς μία από τις εκατοντάδες χιλιάδες Βενεζουελάνους μετανάστες που προσπαθούσαν να επιβιώσουν. Μητέρα που μεγάλωνε μόνη το παιδί της και χειρουργός στο επάγγελμα, εργαζόταν ως φροντίστρια ενός ηλικιωμένου διαβητικού ασθενούς, σιδερώνοντας ρούχα και κάνοντας άλλες δουλειές του σπιτιού, ενώ βασιζόταν σε φιλανθρωπική βοήθεια για τρόφιμα και ρούχα.

Όμως το 2023, πέντε χρόνια μετά την αποχώρησή της από τη Βενεζουέλα, οι συνάδελφοί της βουλευτές επέλεξαν τη Φιγκέρα για να ηγηθεί των υπολειμμάτων της παράλληλης Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας στην εξορία. Το σώμα αυτό δεν είχε καμία εξουσία στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Και μεταξύ των Βενεζουελάνων που τάσσονταν υπέρ της αντιπολίτευσης, η σημασία του είχε επισκιαστεί από την άνοδο της Μασάδο. Όμως η αναγνώρισή του στο εξωτερικό έδωσε στη Φιγκέρα κάτι που θα αποδεικνυόταν πολύτιμο: θεσμικό κύρος.

Ως πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, η Φιγκέρα είχε δίαυλο επικοινωνίας με Αμερικανούς αξιωματούχους, ασκώντας πιέσεις για την προστασία περιουσιακών στοιχείων του κράτους της Βενεζουέλας, όπως το διυλιστήριο πετρελαίου Citgo, με έδρα το Χιούστον. Ωστόσο, την περίοδο της απαγωγής του Μαδούρο, η Φιγκέρα δεν ήταν γνωστό όνομα στην Ουάσινγκτον. «Δεν γνωρίζω να είχε κάποια ιδιαίτερη επιρροή στην Ουάσινγκτον. Δεν ήταν πρόσωπο με διασυνδέσεις στην Ουάσινγκτον, δεν γνώριζε πολύ κόσμο», δήλωσε ο Τζέιμς Στόρι, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα.

Οι υποστηρικτές της Φιγκέρα υποστηρίζουν ότι ακριβώς η σχετική αφάνειά της είναι αυτή που την καθιστά ιδανική προσωπικότητα για να βοηθήσει στην ηγεσία της μετάβασης. Η Μασάδο, υποστηρίζουν, είναι μια διχαστική προσωπικότητα, της οποίας η επιλογή θα εξόργιζε τους τσαβιστές λόγω του επίμονου χαρακτήρα της και των δεξιών, φιλελεύθερων οικονομικών ιδεών της.

Ορισμένοι επικριτές των συνομιλιών, κάποιοι από τους οποίους γνωρίζουν τη Φιγκέρα εδώ και δεκαετίες, μίλησαν θετικά για την ίδια σε προσωπικό επίπεδο και δήλωσαν ότι δεν αμφισβητούν την ακεραιότητά της. Ωστόσο, υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη συμφωνία στερείται δημοκρατικής νομιμοποίησης, επειδή αποκλείει τόσο το κόμμα της Μασάδο όσο και εκείνους που συμμετείχαν επίσης στην Εθνοσυνέλευση του 2015.

Οι σύμμαχοι της Φιγκέρα υποστηρίζουν ότι η Μασάδο εντάχθηκε στο σχέδιο στα τέλη Απριλίου, αλλά απέρριψε τη μορφή του. Το στρατόπεδο της Μασάδο, από την άλλη, κατηγορεί τη Φιγκέρα ότι δεν ήταν διαφανής σχετικά με τις επαφές της με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ. Αρκετοί άνθρωποι που βρίσκονται κοντά στη Μασάδο αρνήθηκαν ότι είχε ενημερωθεί ή ότι είχε ζητηθεί η γνώμη της για τον ρόλο της Φιγκέρα.

Ο βουλευτής Μάριο Ντίας-Μπαλάρτ (Ρεπουμπλικανός από τη Φλόριντα), ισχυρός βουλευτής της Βουλής των Αντιπροσώπων που είναι υπεύθυνος για τις πιστώσεις και εκπροσωπεί μια μεγάλη κοινότητα Βενεζουελάνων στη Νότια Φλόριντα, δήλωσε ότι διατηρεί ανοιχτό μυαλό σχετικά με τη Φιγκέρα. «Ο μοναδικός μου στόχος είναι να γίνουν εκλογές, πραγματικές εκλογές. Διαφορετικά, τίποτα καλό δεν πρόκειται να συμβεί», δήλωσε ο Ντίας-Μπαλάρτ.

«Πώς μπορούμε να τους πιστέψουμε;»

Η αμερικανική εμπλοκή στις εξαήμερες συνομιλίες του Αυγούστου ήταν εμφανής στο έδαφος στο Καράκας. Πριν και μετά από κάθε γύρο διαπραγματεύσεων, Αμερικανοί διπλωμάτες κάθονταν με την αντιπροσωπεία για να συζητήσουν πιθανά σημεία διαφωνίας, σύμφωνα με άτομο που βρίσκεται κοντά στις συνομιλίες. Αμερικανικά διπλωματικά οχήματα και προσωπικό ασφαλείας χρησιμοποιήθηκαν επίσης από την αντιπροσωπεία της αντιπολίτευσης καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής της.

Καθώς ο πρώτος γύρος των συνομιλιών ολοκληρώθηκε στις 12 Αυγούστου, οι δύο αντιπροσωπείες παρουσίασαν κοινή ανακοίνωση σε μια αίθουσα γεμάτη δημοσιογράφους. Η Φιγκέρα παρουσίασε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις στο Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ ο Ροντρίγκες ανακοίνωσε συμφωνία για να εργαστούν προς την κατεύθυνση της αποδέσμευσης 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό της Βενεζουέλας που βρίσκεται στην Τράπεζα της Αγγλίας.

Και τα δύο αυτά βήματα θεωρούνται απαραίτητα για τη δημιουργία των βάσεων που θα ενισχύσουν τη δημοκρατία και θα βοηθήσουν τους Βενεζουελάνους να ανακάμψουν από τους σεισμούς, δύο από τους στόχους που συμφωνήθηκαν από τις δύο αντιπροσωπείες. Οι συνομιλίες αναμένεται να επαναληφθούν στα μέσα Σεπτεμβρίου.

Για τους επικριτές της μεταβατικής κυβέρνησης, μία από τις ισχυρότερες ενδείξεις ότι δεν έχει δεσμευτεί για δημοκρατικές αλλαγές είναι το γεγονός ότι, παρά την ψήφιση ενός νέου νόμου περί αμνηστίας, έχει κρατήσει εκατοντάδες πολιτικούς αντιπάλους πίσω από τα κάγκελα. Άτομο που βρίσκεται κοντά στις διαπραγματεύσεις δήλωσε ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι έμειναν σκόπιμα εκτός της ατζέντας των συνομιλιών, ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο η μεταβατική κυβέρνηση να τους χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης.

Δύο ημέρες μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών του Αυγούστου, σε μια εμφανή κίνηση καλής θέλησης, η κυβέρνηση Ροντρίγκες ανακοίνωσε την απελευθέρωση 131 πολιτικών κρατουμένων, χωρίς ωστόσο να δώσει τα ονόματά τους. Η Foro Penal, οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, έχει επιβεβαιώσει μόνο περίπου 80 απελευθερώσεις. Πολλοί από όσους αφέθηκαν ελεύθεροι εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς, συμπεριλαμβανομένων απαγορεύσεων ταξιδιών και της υποχρέωσης να παρουσιάζονται τακτικά στις Αρχές.

Παρότι καλωσορίζουν την κίνηση, ηγέτες της αντιπολίτευσης και ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η έλλειψη διαφάνειας θα πρέπει να θεωρηθεί προειδοποιητικό σημάδι πως, ακόμη και ενώ οι συνομιλίες συνεχίζονται, το καθεστώς ενδιαφέρεται περισσότερο για την εικόνα παρά για πραγματικές μεταρρυθμίσεις. «Δεν είναι αλήθεια ότι είμαστε ελεύθεροι», δήλωσε ο Ενρί Αλβιαρέζ, ένας από τους κορυφαίους συνεργάτες της Μασάδο, ο οποίος αφέθηκε ελεύθερος τον Φεβρουάριο, έπειτα από δύο χρόνια στη διαβόητη φυλακή Ελ Ελικόιντε του Καράκας, υπό τον όρο να παρουσιάζεται στις Αρχές κάθε μήνα.

Όπως πολλοί άλλοι, ο Αλβιαρέζ επικαλέστηκε περισσότερους από 12 προηγούμενους γύρους διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση των τσαβιστών κατά την τελευταία δεκαετία ως λόγο για να παραμένει επιφυλακτικός. Θυμήθηκε πως, μέσα σε λίγους μήνες από τον τελευταίο γύρο συνομιλιών μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στα Μπαρμπάντος, στα τέλη του 2023, η Μασάδο αναγκάστηκε να περάσει στην παρανομία, ενώ ο ίδιος και αρκετά μέλη της ομάδας της συνελήφθησαν. «Πώς μπορούμε να τους πιστέψουμε;» διερωτήθηκε, αναφερόμενος στη σημερινή ηγεσία της Βενεζουέλας.

Ένα ακόμη τέτοιο σημάδι, υποστηρίζουν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ήταν η μεταχείριση των δημοσιογράφων που ήθελαν να καλύψουν τις διαπραγματεύσεις. Καθ’ όλη τη διάρκεια της εξαήμερης διαδικασίας, οι δημοσιογράφοι παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό στο σκοτάδι και δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να υποβάλουν ερωτήσεις στις αντιπροσωπείες.

Την πρώτη ημέρα των συνομιλιών, στις 6 Αυγούστου, καθώς οι δύο πλευρές συναντιούνταν στη Λα Καρλότα, μια στρατιωτική αεροπορική βάση, ένας άνδρας σταμάτησε μια δημοσιογράφο πάνω σε μοτοσικλέτα, της άρπαξε το τηλέφωνο και στη συνέχεια διέγραψε φωτογραφίες που είχε τραβήξει από τον χώρο, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Εργαζομένων στον Τύπο της Βενεζουέλας. Οι άνδρες συζήτησαν για λίγο μέσω ασυρμάτου αν θα έπρεπε να τη μεταφέρουν στη στρατιωτική αντικατασκοπεία, προτού τελικά την αφήσουν ελεύθερη, ανέφερε η Ένωση.

Σύμφωνα με μέσα ενημέρωσης της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, ο Χόρχε Ροντρίγκες είπε στις αντιπροσωπείες ότι είχε επιλέξει την αεροπορική βάση για την πρώτη συνάντηση των δύο πλευρών επειδή ήταν «σχεδόν καταφύγιο», το οποίο θα βοηθούσε να «κρατηθούν μακριά τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και άλλοι παράγοντες που ενδέχεται να επιδιώξουν να υπονομεύσουν τις συνομιλίες».

Περιμένοντας τη... δημοκρατία

Οι συνομιλίες στο Καράκας ήταν μόνο το πρώτο βήμα σε μια διαδικασία που φαίνεται ότι θα είναι μακρά. Μέχρι στιγμής, η Φιγκέρα δεν έχει δώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τη διεξαγωγή ψηφοφορίας, παρότι έχει δηλώσει ότι η Βενεζουέλα θα πρέπει να έχει νέο εκλογικό συμβούλιο και νέο Ανώτατο Δικαστήριο, δύο θεσμούς που θα βοηθούσαν να διασφαλιστεί ένα δίκαιο εκλογικό αποτέλεσμα, έως το τέλος του έτους.

«Ο τρόπος με τον οποίο το κάνει η [αμερικανική] κυβέρνηση είναι λέγοντας: “Λοιπόν, πρέπει πρώτα να δημιουργήσουμε τις συνθήκες”», δήλωσε ο Έιμπραμς, ο πρώην ειδικός απεσταλμένος. «“Και μετά, όταν δημιουργηθούν όλες οι συνθήκες, μπορούμε να ορίσουμε ημερομηνία για τις εκλογές”». Χαρακτήρισε αυτή την προσέγγιση «πολύ κακή ιδέα», επειδή δίνει στο καθεστώς κίνητρο να διασφαλίσει ότι αυτές οι συνθήκες δεν θα πληρωθούν ποτέ πλήρως.

Ωστόσο, ακόμη και πολλοί επικριτές των συνομιλιών διατηρούν την ελπίδα ότι η εμπλοκή της Ουάσινγκτον και η απειλή στρατιωτικής δράσης θα κρατήσουν το καθεστώς σε εγρήγορση. «Η αμερικανική παρουσία πρέπει να διασφαλίσει ότι δεν θα επαναληφθεί αυτό που συνέβη σε προηγούμενες διαπραγματευτικές διαδικασίες στη Βενεζουέλα, στις οποίες μοναδικός στόχος του καθεστώτος ήταν να κερδίσει χρόνο και να παραμείνει στην εξουσία», δήλωσε ο Χουάν Πάμπλο Γκουανίπα, εξέχων πολιτικός της αντιπολίτευσης, μιλώντας μέσω βιντεοκλήσης από το σπίτι του στο Μαρακαΐμπο, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Βενεζουέλας.

Στους δρόμους του Καράκας, ωστόσο, πολλοί είναι απογοητευμένοι και λένε ότι αισθάνονται πως υπάρχει ελάχιστη δυναμική προς την υποσχόμενη δημοκρατική μετάβαση. «Είναι σαν ένα διαζύγιο που δεν τελειώνει ποτέ», δήλωσε η Ρόσα, μια μεσήλικη πωλήτρια καταστήματος με σκούρα μαλλιά μέχρι τους ώμους, η οποία εργαζόταν σε ένα σε μεγάλο βαθμό άδειο εμπορικό κέντρο στο Τσακάο, την άλλοτε πλούσια επιχειρηματική συνοικία του Καράκας. Της παραχωρήθηκε ανωνυμία προκειμένου να μπορεί να μιλήσει ελεύθερα για πολιτικά ζητήματα. «Μια φιγούρα [ο Μαδούρο] απομακρύνθηκε», είπε, «αλλά τη θέση του την πήραν απλώς άλλοι που είναι ίδιοι με εκείνον».

Μια παρατεταμένη μεταβατική περίοδος θα μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελος της Ροντρίγκες, παρατείνοντας περαιτέρω την παραμονή της στην εξουσία, ενώ παράλληλα θα εμβάθυνε τη σχέση της με την Ουάσινγκτον και θα κρατούσε τους πολιτικούς της αντιπάλους διχασμένους. Οι επικριτές φοβούνται επίσης ότι η Ροντρίγκες θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις διαπραγματεύσεις για να προσφέρει στον Τραμπ μια συμβολική νίκη στην εξωτερική πολιτική ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, για παράδειγμα συμφωνώντας σε περιφερειακές εκλογές αντί για προεδρικές, παραχωρώντας έναν συμβολικό δημοκρατικό συμβιβασμό χωρίς να διακινδυνεύει πραγματικά να απομακρυνθεί από την εξουσία μέσω της κάλπης.

Μια παρατεταμένη διαπραγματευτική διαδικασία θα μπορούσε επίσης να εξυπηρετήσει την Ουάσινγκτον, παρατείνοντας τη συνεργασία της με ένα καθεστώς που ο Τραμπ έχει επαινέσει ανοιχτά για την υποτακτικότητά του. Ο Πίγκοτ, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αρνήθηκε να σχολιάσει το χρονοδιάγραμμα της μετάβασης, λέγοντας μόνο ότι οι ΗΠΑ «παραμένουν προσηλωμένες στην προώθηση του σχεδίου τριών φάσεων για τη σταθεροποίηση της Βενεζουέλας, την οικονομική ανάκαμψη, τη συμφιλίωση και τη δημοκρατική μετάβαση».

Στη Βενεζουέλα, το ερώτημα είναι πόσο μακριά είναι διατεθειμένες να φτάσουν οι ΗΠΑ προκειμένου να καταστήσουν αυτή τη μετάβαση πολιτικά ουσιαστική - και όχι απλώς συμβολική. «Είναι σαφές ότι πλέον αποτελούμε μέρος του αμερικανικού σχεδίου», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματικός του στρατού της Βενεζουέλας. «Απλώς δεν είναι σαφές ποιο ακριβώς είναι αυτό το σχέδιο».