Οι Ισλανδοί στις κάλπες: Αποφασίζουν αν η χώρα θα παραμείνει ανεξάρτητη ή θα διαπραγματευθεί ένταξη στην ΕΕ

Οι Ισλανδοί ξεκίνησαν σήμερα να προσέρχονται στις κάλπες για να ψηφίσουν σε ένα δημοψήφισμα για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, 13 χρόνια μετά την αναστολή αυτών.

Τα εκλογικά τμήματα στο νησιωτικό αυτό έθνος άνοιξαν στις 9:00 (τοπική ώρα, 12:00 ώρα Ελλάδας) και θα κλείσουν στις 22:00 (τοπική ώρα, 1 ξημερώματα Κυριακής ώρα Ελλάδας).

Οι περίπου 273.000 ψηφοφόροι αυτού του μικρού ηφαιστειογενούς νησιού στη μέση του βόρειου Ατλαντικού καλούνται να απαντήσουν σ' ένα ευαίσθητο ερώτημα: «Η Ισλανδία πρέπει να αρχίσει και πάλι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;».

Η χώρα έχει ήδη απαντήσει μια φορά στο θέμα αυτό.

Στήθος με στήθος...

Η Ισλανδία είχε υποβάλει την υποψηφιότητά της για ένταξη στην ΕΕ το 2009, μετά τη χρηματοοικονομική κρίση που είχε πλήξει την οικονομία της με την κατάρρευση του τραπεζικού τομέα. Οι Βρυξέλλες και το Ρέικιαβικ διαπραγματεύονταν επί χρόνια, πριν η Ισλανδία βάλει τέλος στην υποψηφιότητά της το 2015 με μια απλή επιστολή.

Το αποτέλεσμα αναμένεται ότι θα είναι με μικρή διαφορά, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως έρχονται στήθος με στήθος αυτοί που θέλουν να διεξαγάγει η Ισλανδία συνομιλίες για την ένταξή της στον ευρωπαϊκό συνασπισμό και εκείνοι που αντιτίθενται στην προοπτική αυτή και λένε ότι η χώρα θα πρέπει να παραμείνει ανεξάρτητη.

Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση της Gallup, το 51,6% τάσσεται υπέρ του «όχι» και το 48,4% υπέρ του «ναι», μια στατιστικά ασήμαντη διαφορά.

Οι υπέρμαχοι της ανεξάρτητης Ισλανδίας

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η προοπτική να γίνει η τρίτη γενιά που θα αναλάβει την οικογενειακή φάρμα ήταν κάτι που ενθουσίαζε τον Ντάβιντ Κλάουζεν Πέτουρσον, όπως γράφει ο Guardian, επιχειρώντας μια ανάλυση της πολιτικής κατάστασης ανήμερα του δημοψηφίσματος.

Οι Ισλανδοί αγρότες άρχισαν να λαμβάνουν υψηλότερες τιμές για το κρέας και το γάλα τους, τα χρέη έπαψαν να θεωρούνται αναπόφευκτο μέρος του επαγγέλματος και η καινοτομία στον αγροτικό τομέα άρχισε να κερδίζει έδαφος.

Τώρα, όμως, ο 29χρονος περιμένει με αγωνία το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του Σαββάτου.

Ο Ντάβιντ πιστεύει ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες για τους αγρότες σε ολόκληρη τη χώρα, επιβραδύνοντας την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον κλάδο και μειώνοντας τα κέρδη τους.

Κέρδη και καινοτομία

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι μικρές και μεσαίες αγροτικές εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες, με χιλιάδες να κλείνουν κάθε χρόνο εξαιτίας των εξαιρετικά δύσκολων οικονομικών συνθηκών. Στην Ισλανδία, ωστόσο, η εικόνα είναι κάπως πιο αισιόδοξη για ορισμένους αγρότες, οι οποίοι έχουν καταφέρει να αποκομίσουν κέρδη και παράλληλα να καινοτομήσουν.

Από τότε που η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι επισπεύδει την προγραμματισμένη ψηφοφορία, εν μέσω των προσπαθειών του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει τον έλεγχο της γειτονικής Γροιλανδίας, η δημόσια συζήτηση έχει επεκταθεί σε ζητήματα που αφορούν από την επισιτιστική ασφάλεια και την εθνική ταυτότητα έως την άμυνα, τη στέγαση, τον πληθωρισμό, τη γλώσσα και τους φυσικούς πόρους.

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι δύο πλευρές –που διασχίζουν οριζόντια το πολιτικό φάσμα και τις διαφορετικές γενιές– βρίσκονται πολύ κοντά.

Αβεβαιότητα

Παρότι η εκστρατεία υπέρ του «ναι» διαθέτει ισχυρή υποστήριξη, οι επικριτές της ΕΕ έχουν σε ορισμένες περιπτώσεις εκφραστεί πιο δυναμικά, εν μέρει επειδή ένα «ναι» δεν αποτελεί οριστική απόφαση: σημαίνει ότι η χώρα συμφωνεί να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις και όχι ότι αποφασίζει να ενταχθεί στην ΕΕ.

«Φυσικά και με ενδιαφέρει πολύ το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα», λέει ο Ντάβιντ από την απομακρυσμένη φάρμα του στο Χβαμούρ, στη νοτιοδυτική Ισλανδία, την οποία επιβλέπει ένα βουνό που αναφέρεται στις ισλανδικές σάγκες.

«Θέλω τουλάχιστον να μπορώ να χτίσω τη ζωή μου γύρω από τη γεωργία για τα επόμενα 30-40 χρόνια και θα ήθελα και τα παιδιά μου να μπορούν να κάνουν το ίδιο. Απλώς δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα είναι δυνατό αν ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο».

Όπως εξηγεί, μια επικράτηση του «ναι» θα οδηγούσε σε χρόνια διαπραγματεύσεων, πριν οι πολίτες κληθούν εκ νέου να ψηφίσουν για οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί. Φοβάται ότι η αβεβαιότητα που θα δημιουργηθεί θα ανακόψει την πρόοδο και τη δυναμική που έχει αποκτήσει ο αγροτικός τομέας.

Στη συνέχεια, οι αγρότες θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της τελικής συμφωνίας. Εκεί ο Ντάβιντ φοβάται ότι τα συμφέροντα των αγροτών δεν θα έχουν την απαραίτητη προτεραιότητα, καθώς θα επισκιάζονται από το ισχυρότερο και πιο θορυβώδες λόμπι της αλιείας.

Μια καταστροφική κατάσταση αναμονής

Όπως εξήγησε στον εννιάχρονο γιο του –το δημοψήφισμα αποτελεί πλέον βασικό θέμα συζήτησης στο σχολείο– σήμερα τους κοστίζει περίπου 100 ισλανδικές κορόνες η παραγωγή ενός λίτρου γάλακτος, το οποίο πωλούν έναντι 145 κορονών.

Ανησυχεί ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να τον υποχρεώσει να μειώσει σημαντικά την τιμή του γάλακτος και άλλων προϊόντων του.

«Δεν είναι ότι είμαι αντίθετος με οτιδήποτε στην ΕΕ. Είμαι κατά το ήμισυ Δανός, η μητέρα μου είναι Δανή και φυσικά αγοράζουμε πολλά προϊόντα από την Ευρώπη», λέει.

«Οι κανονισμοί που ισχύουν εκεί είναι κατάλληλοι για χώρες που βρίσκονται η μία δίπλα στην άλλη. Όμως φοβάμαι ότι, αν επικρατήσει το “ναι”, η αβεβαιότητα θα μας δυσκολέψει πολύ να καταλάβουμε προς τα πού κατευθυνόμαστε. Και αυτό θα μπορούσε να βάλει τα πάντα σε μια κατάσταση αναμονής».

Μεγαλύτερο το κόστος να εξαρτώμαστε από άλλους

Ο σημερινός αγροτικός τομέας της Ισλανδίας, εξηγεί, δημιουργήθηκε με βάση την πραγματικότητα μιας ανεξάρτητης χώρας στον Ατλαντικό, με ιδιαίτερες καιρικές συνθήκες.

«Μπορούμε να το λύσουμε μόνοι μας. Κάνουμε εμπορικές συμφωνίες με όλους τους γύρω μας, προσπαθούμε να καταργούμε τους δασμούς και να έχουμε ελεύθερο εμπόριο στα προϊόντα που πραγματικά χρειαζόμαστε. Επιβάλλουμε δασμούς στα προϊόντα που προσπαθούμε να παράγουμε εδώ».

Κατανοεί ότι οι υψηλές τιμές των τροφίμων προκαλούν απογοήτευση στους καταναλωτές, πιστεύει όμως ότι το κόστος αξίζει τον κόπο.

«Το κόστος για την επισιτιστική ασφάλεια στην Ισλανδία είναι υψηλό. Αλλά το κόστος του να τη χάσουμε και να εξαρτόμαστε από άλλους είναι ακόμη μεγαλύτερο».

Το δημοψήφισμα για την ΕΕ αγγίζει επίσης ένα αίσθημα νοσταλγίας και απογοήτευσης που υπάρχει σε ορισμένους Ισλανδούς, οι οποίοι θεωρούν ότι σε έναν παγκοσμιοποιημένο και άκρως διασυνδεδεμένο κόσμο οι βάσεις της χώρας στην αγροτική παραγωγή και την αλιεία –τομείς που μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες βρίσκονταν στο επίκεντρο της ζωής– ξεχνιούνται με ταχύτητα.

Ο Ντάβιντ λέει ότι πριν από 30 χρόνια τα παιδιά πήγαιναν στις φάρμες για να εργαστούν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η χρήση μηχανημάτων και η εξειδίκευση, όμως, έχουν καταστήσει πλέον κάτι τέτοιο αδύνατο.

Η 22χρονη Σιγκουρός Μπίρτα Γιόχανσντοτιρ επισκέφθηκε τη φάρμα στο πλαίσιο εκπαιδευτικής εκδρομής μαζί με μια ομάδα άλλων φοιτητών γεωπονίας. Η ίδια εργάζεται σε μια φάρμα που πρόκειται να αναλάβει στο μέλλον και δηλώνει ότι το Σάββατο θα ψηφίσει «όχι», επειδή πιστεύει ότι οι διαπραγματεύσεις θα επιβραδύνουν την πρόοδο και θα κοστίσουν χρήματα.

Τι λένε οι υποστηρικτές του «ναι»

Οι υποστηρικτές της ένταξης στην ΕΕ υποστηρίζουν από την πλευρά τους ότι η συμμετοχή στην Ένωση θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του υψηλού κόστους ζωής και του πληθωρισμού στην Ισλανδία, ενώ παράλληλα θα ενίσχυε την ασφάλεια της χώρας.

Στο σπίτι του, δίπλα στη θάλασσα, στο Θόρλακσχέφν, ο 79χρονος Κάρι Μπέντβαρσον λέει ότι σκοπεύει να ψηφίσει «ναι», παρά το γεγονός ότι πολιτικά τοποθετείται στη δεξιά.

«Δεν έχει σημασία αν είσαι δεξιός ή αριστερός. Ο κόσμος απλώς ψηφίζει ανεξάρτητα από την πολιτική του τοποθέτηση», λέει ο συνταξιούχος ψαράς.

Στο γυμναστήριο αποτελεί εξαίρεση ανάμεσα στους φίλους με τους οποίους γυμνάζεται, καθώς οι συζητήσεις για το δημοψήφισμα συχνά γίνονται ιδιαίτερα έντονες. Ο ίδιος απολαμβάνει να τους προκαλεί, αλλά θα χαρεί όταν τελειώσει η δημόσια αντιπαράθεση.

«Πρέπει να εμπιστευτούμε αυτούς τους ανθρώπους ότι θα διαπραγματευτούν καλά για λογαριασμό μας. Γιατί να μην το κάνουν;» λέει. «Αλλά οι άνθρωποι του “όχι” δεν τους εμπιστεύονται».

Σε ό,τι αφορά την αλιεία, ο Κάρι εκτιμά ότι δεν υπάρχουν πολλά που μπορεί να κάνει η ΕΕ για να επιστρέψει τον έλεγχο των ποσοστώσεων αλιείας από τις μεγάλες αλιευτικές εταιρείες στα χέρια των ιδιωτών. Ίσως όμως, όπως λέει, θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση του κόστους στέγασης.

Μοναδική ευκαιρία

Σε δημόσια συγκέντρωση στο Ρέικιαβικ, η πρωθυπουργός Κρίστριν Φροστναντότιρ απευθύνθηκε σε μια κατάμεστη αίθουσα, όπου κυμάτιζαν ισλανδικές σημαίες, χαρακτηρίζοντας την ένταξη στην ΕΕ «μοναδική ευκαιρία».

«Η κυριαρχία της Ισλανδίας δεν είναι ένα μουσειακό έκθεμα που κρατάμε σε ένα ντουλάπι, ενώ απομονωνόμαστε από τις άλλες χώρες», είπε, προκαλώντας επευφημίες.

Υποστήριξε επίσης ότι η συγκυρία είναι «κατάλληλη» για την ενίσχυση της ασφάλειας της Ισλανδίας –όχι μόνο λόγω των απρόβλεπτων οικονομικών και γεωπολιτικών κινήσεων των ΗΠΑ, αλλά και λόγω της Κίνας.

«Δεν πρόκειται για φόβο», είπε. «Πρόκειται για το να είμαστε προετοιμασμένοι και να αξιοποιούμε τις ευκαιρίες όταν παρουσιάζονται».

Στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας, ωστόσο, στο Ρέικιαβικ, η Κρίστριν και η εκστρατεία υπέρ του «ναι» έχουν ακόμη δουλειά να κάνουν για να πείσουν τους αναποφάσιστους.

Υπάρχει και το άκυρο...

Η 20χρονη φοιτήτρια Σάγκα Γκάουτατντότιρ σκέφτεται ακόμη και να ρίξει άκυρο, καθώς συμφωνεί με επιχειρήματα και των δύο πλευρών.

Η 20χρονη Άννα Μαρία Μάγκνουσντοτιρ δεν έχει αποφασίσει ακόμη πώς θα ψηφίσει. Καθισμένη με φίλους της κάτω από τον ήλιο στην πανεπιστημιούπολη, λέει:

«Απλώς θέλω το καλύτερο για τη χώρα μας, όποιο κι αν είναι αυτό».