«Ναρκοπόλεμος» στο Ορμούζ: Κατά πόσο μπορεί το Ιράν να ναρκοθετήσει τα Στενά μέσω ρουκετών

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έσπασαν την ηρεμία ενός μήνα στον πόλεμό τους με το Ιράν, εξαπολύοντας την Κυριακή (30/8) πλήγματα εναντίον στρατιωτικών στόχων στο νησί Λαράκ, σε μια επιχείρηση που, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, είχε στόχο να αποτρέψει την Τεχεράνη από το να χρησιμοποιήσει ρουκέτες για την ανάπτυξη θαλάσσιων ναρκών στα Στενά του Ορμούζ.

Τα πλήγματα είχαν ως στόχο ιρανικούς εκτοξευτές ρουκετών που βρίσκονταν στο νησί Λαράκ, στα Στενά. Οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν την επιχείρηση «περιορισμένη ενέργεια ακριβείας» εναντίον δυνάμεων που προετοιμάζονταν να ποντίσουν νάρκες.

Ο εκπρόσωπος της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), Τιμ Χόκινς, δήλωσε ότι ο αμερικανικός στρατός, ο οποίος αυτή τη στιγμή έχει επιβάλει αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια εντός και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, είχε παρατηρήσει τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) να προετοιμάζονται να εκτοξεύσουν ρουκέτες που μετέφεραν θαλάσσιες νάρκες.

Η ηγεσία του Ιράν καταδίκασε την επίθεση ως «πράξη επιθετικότητας», ενώ οι IRGC εξαπέλυσαν έκτοτε αντίποινα, πλήττοντας δύο αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην Ιορδανία. Σε ανακοίνωσή τους, οι IRGC ανέφεραν ότι από τα αμερικανικά πλήγματα σκοτώθηκαν μέλη τους και άμαχοι. Το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι τουλάχιστον δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν και δύο τραυματίστηκαν.

Κατά πόσο μπορούν νάρκες να εκτοξευτούν στη θάλασσα με ρουκέτες

Ο Χάρλαν Ούλμαν, απόστρατος ανώτατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο αμερικανικός ισχυρισμός περί πόντισης ναρκών με ρουκέτες είναι «μη πειστικός». Εκτίμησε ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να έλαβαν πληροφορίες πως το Ιράν προετοιμαζόταν να χρησιμοποιήσει εκτοξευτές από πλοία για την ανάπτυξη νέων ναρκών, αλλά ήθελαν να υποβαθμίσουν την πραγματική απειλή.

«Μου φαίνεται ότι μια ρουκέτα, όταν πέσει στο νερό... η πρόσκρουση θα ήταν τέτοια που θα προκαλούσε μεγάλη ζημιά στις νάρκες», είπε ο Ούλμαν. «Έχουν πολλές επιλογές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να ποντίσουν αυτές τις νάρκες. Γι’ αυτό θα ήθελα να γνωρίζω από τη CENTCOM γιατί πιστεύει ότι το Ιράν χρησιμοποιούσε ρουκέτες, κάτι που για μένα είναι πολύ, πολύ ασυνήθιστο».

Ωστόσο, το ίδιο το Ιράν έχει παρουσιάσει δημοσίως την ικανότητά του να χρησιμοποιεί πυραύλους για την πόντιση θαλάσσιων ναρκών.

Τον Ιανουάριο του 2025, η ιρανική κρατική τηλεόραση φάνηκε να δείχνει τους IRGC να χρησιμοποιούν το σύστημα πολλαπλών εκτοξευτών ρουκετών Fajr-5 (MLRS) για την πόντιση ναρκών κατά τη διάρκεια ναυτικών ασκήσεων. Πρόκειται για ένα σύστημα μεσαίου βεληνεκούς, το οποίο έχει σχεδιαστεί κυρίως για την εκτόξευση ρουκετών με πολεμικές κεφαλές και είναι τοποθετημένο σε φορτηγά ικανά να κινούνται σε δύσβατα εδάφη.

Πώς αναπτύσσονται συνήθως οι θαλάσσιες νάρκες

Συνήθως, οι νάρκες ποντίζονται με τη χρήση εξειδικευμένων πολεμικών πλοίων επιφανείας, υποβρυχίων ή αεροσκαφών. Μπορούν να τοποθετηθούν στον πυθμένα της θάλασσας ή να αγκυροβολήσουν λίγο πάνω από αυτόν, περιμένοντας να εντοπίσουν το μαγνητικό αποτύπωμα ή τις δονήσεις διερχόμενων πλοίων προτού εκραγούν. Οι νάρκες μπορούν επίσης να τοποθετηθούν ώστε να επιπλέουν λίγο κάτω από την επιφάνεια του νερού και να εκρήγνυνται όταν έρθουν σε επαφή με πλοία.

Το Ιράν εκτιμάται ότι έχει βασιστεί σε ένα απόθεμα ταχύπλοων, μικρών σκαφών επίθεσης για να ρίξει άγνωστο αριθμό εκρηκτικών στα ύδατα του Ορμούζ και στη συνέχεια να απομακρυνθεί με μεγάλη ταχύτητα. Πολλά από αυτά τα σκάφη έχουν πληγεί από τον αμερικανικό στρατό.

Την περασμένη εβδομάδα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η CENTCOM ολοκλήρωσε την επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών στα Στενά του Ορμούζ, καθιστώντας τα ασφαλή από νάρκες. Προειδοποίησε το Ιράν ότι πλοία ή σκάφη που θα επιχειρήσουν να ποντίσουν νέες νάρκες θα καταστραφούν.

Για να εκκαθαριστούν τα Στενά του Ορμούζ από τις νάρκες και να καταστούν ασφαλή για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, η CENTCOM θα έπρεπε, σύμφωνα με ειδικούς, να πραγματοποιήσει μια εξαιρετικά αργή και επίπονη επιχείρηση εντοπισμού και ελεγχόμενης εξουδετέρωσης κάθε νάρκης.

Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ χρησιμοποιεί συνήθως τα ναρκαλιευτικά κλάσης Avenger για τέτοιες επιχειρήσεις, καθώς είναι κατασκευασμένα από υλικά που καθιστούν λιγότερο ανιχνεύσιμες τις μαγνητικές και άλλες δονήσεις τους.

Τι γνωρίζουμε για το πυραυλικό σύστημα Fajr-5 του Ιράν

Το Ιράν είναι εδώ και χρόνια γνωστό για την καινοτομία του σε τακτικές χαμηλού κόστους και υψηλού αντίκτυπου, γνωστές ως ασύμμετρος πόλεμος.

Τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, σύμφωνα με ιρανικά δημοσιεύματα, οι IRGC αποκάλυψαν μια νέα τακτική πόντισης θαλάσσιων ναρκών κατά τη διάρκεια ναυτικής άσκησης, χρησιμοποιώντας το σύστημα πολλαπλών εκτοξευτών Fajr-5 από την ακτή για τη διασπορά ναρκών στη θάλασσα. Οι αναλυτές χαρακτήρισαν τότε την τακτική «καινοτόμο», αλλά και «ανησυχητική», καθώς σήμαινε ότι οι IRGC θα μπορούσαν πλέον να στέλνουν χιλιάδες νάρκες σε τεράστιες θαλάσσιες περιοχές με μία μόνο εκτόξευση.

Το Fajr-5, που αναπτύχθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1990, είναι ένα σύστημα ρουκετών των 333 χιλιοστών μεσαίου βεληνεκούς, το οποίο χρησιμοποιείται συνήθως για την εκτόξευση ρουκετών πυροβολικού. Το σύστημα μπορεί να εκτοξεύσει έως και τέσσερις ρουκέτες πυροβολικού από ένα κινητό όχημα με πολλαπλούς σωλήνες εκτόξευσης.

Κάθε ρουκέτα φέρει πολεμική κεφαλή κατακερματισμού βάρους 175 κιλών, σχεδιασμένη να διαλύεται σε πολλά θραύσματα υψηλής ταχύτητας, τα οποία μπορούν να πλήξουν πολλαπλούς στόχους. Έχει βεληνεκές περίπου 75 χιλιομέτρων και έχει χρησιμοποιηθεί κυρίως από χερσαίες δυνάμεις για την πλήξουν αεροδρόμια και στρατιωτικές βάσεις.

Ωστόσο, το βεληνεκές των 75 χιλιομέτρων σημαίνει ότι, εάν χρησιμοποιηθεί για την πόντιση θαλάσσιων ναρκών, το Fajr-5 θα μπορούσε να καλύψει ολόκληρο το μήκος των Στενών του Ορμούζ. Νεότερες παραλλαγές, όπως το Fajr-5C, διαθέτουν ιδιαίτερα ακριβή συστήματα πλοήγησης και μπορούν να εκτοξεύσουν ρουκέτες σε απόσταση έως και 130 χιλιομέτρων.

Πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το Fajr-5 για πόντιση

Το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει ότι το Fajr-5 ή οποιοδήποτε άλλο πυραυλικό σύστημα χρησιμοποιείται σήμερα για την ανάπτυξη θαλάσσιων ναρκών.

Θεωρητικά, η πολεμική κεφαλή της ρουκέτας θα μπορούσε να γεμίσει με θαλάσσιες νάρκες αντί για εκρηκτικά, όπως φάνηκε να παρουσιάζεται σε ναυτική άσκηση των IRGC τον Ιανουάριο του 2025. Αφού εκτοξευθούν από φορτηγό στην ακτή, οι ρουκέτες που θα μεταφέρουν τις νάρκες θα πετούσαν πάνω από τις προκαθορισμένες θαλάσσιες συντεταγμένες και θα άνοιγαν το περίβλημά τους στον αέρα.

Οι μη ενεργοποιημένες θαλάσσιες νάρκες θα απελευθερώνονταν στον αέρα και θα έπεφταν στη θάλασσα. Σε αυτές θα μπορούσαν να είναι προσαρτημένα μικρά αλεξίπτωτα ή άλλα υλικά σχεδιασμένα να επιβραδύνουν την πτώση τους και να επιτρέπουν μια ομαλή προσθαλάσσωση, αποτρέποντας την έκρηξή τους κατά την πρόσκρουση στο νερό. Μόλις έφταναν στο νερό, οι νάρκες θα βυθίζονταν στον πυθμένα ή θα παρέμεναν κάτω από την επιφάνεια.

Μία και μόνο εκτόξευση ρουκέτας θα μπορούσε θεωρητικά να μεταφέρει δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες, θαλάσσιες νάρκες, διασπείροντάς τες στα Στενά του Ορμούζ. Μια τέτοια τακτική θα μπορούσε να υπερφορτώσει τις επιχειρήσεις ναρκαλιείας, ενώ παράλληλα θα κρατούσε τα ταχύπλοα του Ιράν μακριά από τα πυρά των δυνάμεων της CENTCOM.

Ποιες χώρες διαθέτουν δυνατότητες εναέριας πόντισης ναρκών

Σύμφωνα με το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούν ήδη αεροσκάφη και εκτοξευτές για την ανάπτυξη ναρκών Quickstrike στη θάλασσα.

Πρόκειται για νάρκη ρηχών υδάτων, η οποία βασίζεται σε βόμβα βάρους 907 κιλών, εξοπλισμένη με εξαρτήματα νάρκης, πτερύγια και ουραίο τμήμα για την ταχεία και ακριβή παράδοσή της σε μεσαίες αποστάσεις από αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη και αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ. Μπορούν να εκτοξευθούν από απόσταση περίπου 40 χιλιομέτρων, έξω από την εμβέλεια της εχθρικής αεράμυνας.

Οι νεότερες παραλλαγές χρησιμοποιούν το Joint Direct Attack Munition (JDAM), επιτρέποντας στα αεροσκάφη να απελευθερώνουν τις νάρκες με μεγαλύτερη ακρίβεια από πολύ μεγαλύτερα ύψη. Σύμφωνα με το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, το JDAM είναι ένα κιτ καθοδήγησης που μπορεί να προστεθεί σε μια υπάρχουσα μη κατευθυνόμενη βόμβα, μετατρέποντάς την σε όπλο ακριβείας, ένα λεγόμενο «έξυπνο» πυρομαχικό.

Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει αυτή την τακτική μόνο σε ασκήσεις και δοκιμές. Η πιο πρόσφατη πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο, όταν το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι δοκίμασε ένα νέο κατευθυνόμενο πυρομαχικό, γνωστό ως GBU-75, ικανό να πλήττει ναυτικούς στόχους ή να αναπτύσσει θαλάσσιες νάρκες από αεροσκάφη σε απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ πρέπει να επιταχύνουν την ανάπτυξη νέων τρόπων πόντισης ναρκών στη θάλασσα, μεταξύ άλλων και μέσω εκτόξευσής τους από την ξηρά. Γράφοντας πέρυσι στο US Naval Institute, ο διοικητής του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ Άνταμ Πέις ανέφερε ότι παραμένει επιτακτική η ανάγκη να βρεθεί μια λύση που θα επιτρέπει τη διεξαγωγή ναρκοπολέμου, εξασφαλίζοντας παράλληλα την επιβιωσιμότητα των δυνάμεων, τον επιθυμητό όγκο και την ταχύτητα ανάπτυξης.

Όπως σημείωσε, η πόντιση ναρκών από την ξηρά αξιοποιεί υφιστάμενες μονάδες και συστήματα, όπως τα παράκτια συντάγματα πεζοναυτών και τις πολυχωρικές δυνάμεις του στρατού, διευρύνοντας τη δυνατότητα των χερσαίων μονάδων να επηρεάζουν τον θαλάσσιο χώρο.