Γιατί η νίκη του ακροδεξιού AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αφορά ολόκληρη τη Γερμανία και την Ευρώπη

«Σεισμική δόνηση», «πολιτικός σεισμός», «σημείο καμπής για τη Γερμανία», έτσι περιέγραψαν αναλυτές την εντυπωσιακή νίκη του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις περιφερειακές εκλογές της Γερμανίας την Κυριακή. Μήπως όμως είναι κάποια υπερβολή;

Όπως αναφέρει το BBC σε ανάλυσή του, η Σαξονία-Άνχαλτ είναι μία από τις μικρότερες σε πληθυσμό περιφέρειες της Γερμανίας, με μόλις 1,7 εκατομμύρια από τους 59 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικές μπορεί να είναι, λοιπόν, οι πολιτικές τάσεις μιας τέτοιας περιοχής, ειδικά από τη στιγμή που η AfD απέτυχε οριακά να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία;

Η απάντηση είναι, πολύ σημαντικές.

Ισχυρό μήνυμα προς το Βερολίνο

Καταρχάς, η σημασία τους είναι μεγάλη στο εσωτερικό της Γερμανίας.

Η εκλογική αναμέτρηση μπορεί να ήταν περιφερειακή, όμως οι επιπτώσεις της φτάνουν σε εθνικό επίπεδο. Ο εκλογικός θρίαμβος της AfD αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση προς την ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο και ενδέχεται να αποτελέσει το τελευταίο χτύπημα για την πολιτική καριέρα του βαθιά αντιδημοφιλούς συντηρητικού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.

Ο Μερτς είχε δεσμευτεί ότι θα περιορίσει τη δημοτικότητα της AfD. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι μάλλον συμβαίνει το αντίθετο.

Οι πολιτικές δυσκολίες αναμένεται να αποδυναμώσουν και να αποσπάσουν ακόμη περισσότερο τη Γερμανία, την ισχυρότερη οικονομία της ΕΕ, σε μια περίοδο κρίσης. Η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιθετικότητα, τους δασμούς και τις εμπορικές πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και την οικονομική απειλή από την Κίνα.

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί παράλληλα έντονο πολιτικό προβληματισμό σε ολόκληρη τη Γερμανία, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να βαραίνει τη δημόσια ζωή. Πρόκειται για την πρώτη τόσο μεγάλη εκλογική επικράτηση ενός σκληρού δεξιού εθνικιστικού κόμματος από την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.

Η AfD ήταν ανέκαθεν ιδιαίτερα δημοφιλής στην ανατολική Γερμανία, όμως πλέον εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα σε εθνικό επίπεδο.

Το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας φαίνεται να έχει αποτύχει να ανταποκριθεί στις ανησυχίες των ψηφοφόρων. Το ερώτημα πλέον είναι τι θα κάνει.

Το μήνυμα Τραμπ και η αντίδραση της Ρωσίας

Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί αναταράξεις και εκτός Γερμανίας.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ ανάρτησε γρήγορα την Κυριακή στην πλατφόρμα Truth Social τα αποτελέσματα των exit polls.

Το αντιμεταναστευτικό και αντι-woke μήνυμα της AfD, αλλά και το σύνθημα «Η Γερμανία για τους Γερμανούς», συμβαδίζουν σε μεγάλο βαθμό με τη ρητορική του MAGA. Όπως και άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, η AfD έχει υιοθετήσει αρκετές πρακτικές από το πολιτικό «εγχειρίδιο» του Τραμπ, αμφισβητώντας τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, την ουδετερότητα των δικαστών και υποσχόμενη να κάνει τη «Γερμανία ξανά μεγάλη».

Ενδιαφέρον είναι πάντως ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σπάνια αναφέρεται ονομαστικά στις προεκλογικές εκστρατείες στην Ευρώπη, καθώς οι πολιτικοί γνωρίζουν πόσο αντιδημοφιλής είναι μεταξύ των Ευρωπαίων ψηφοφόρων.

Λίγες ώρες μετά την ανάρτηση του Τραμπ, τοποθετήθηκε και ο ισχυρός Ρώσος επιχειρηματίας Κιρίλ Ντμίτριεφ, διευθύνων σύμβουλος του Russian Direct Investment Fund. Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα της AfD «ιστορικό», την ομοσπονδιακή γερμανική κυβέρνηση «απαξιωμένη» και τον καγκελάριο «ταπεινωμένο», συγκρίνοντας τον Μερτς με τον πρώην πλέον πρωθυπουργό της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ, ο οποίος, σύμφωνα με τον ίδιο, αναγκάστηκε να παραιτηθεί αυτό το καλοκαίρι.

Τι ενδιαφέρον μπορεί να έχει όμως η Ρωσία για μια περιφερειακή εκλογή στη Γερμανία;

Η απάντηση βρίσκεται στην Ουκρανία.

Η γερμανική κυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος δωρητής προς την Ουκρανία, ενώ η Βρετανία έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους που έχουν χρησιμοποιηθεί για πλήγματα μέσα στη ρωσική επικράτεια. Αυτό έχει προκαλέσει την έντονη οργή της Μόσχας.

Η AfD, αντίθετα, ακολουθεί μια φιλορωσική γραμμή. Θέλει να σταματήσει η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, να τερματιστούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και να επαναληφθούν οι αγορές πολύ φθηνότερης ρωσικής ενέργειας.

Η γερμανική βιομηχανία, ιδιαίτερα ενεργοβόρα, υπέστη σοβαρό οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών, έπειτα από τη μεγάλης κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η «νοσταλγία της Ανατολής»

Η πιο ήπια στάση της AfD απέναντι στη Ρωσία έχει ιδιαίτερη απήχηση στην ανατολική Γερμανία, η οποία παραμένει σημαντικά φτωχότερη από τη δυτική.

Αυτό συμβαίνει παρά τα 2,3 έως 3 τρισεκατομμύρια ευρώ που έχει δαπανήσει η Γερμανία, σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις και ανάλογα με το αν υπολογίζεται ο πληθωρισμός, για την ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989.

Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Γερμανίας. Εκεί, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής χώρας, συναντά κανείς συχνά το φαινόμενο που είναι γνωστό ως «Ostalgie», δηλαδή μια μορφή νοσταλγίας για την Ανατολή και για τις, όπως τις αντιλαμβάνονται κάποιοι ψηφοφόροι, πιο σταθερές εποχές της κομμουνιστικής περιόδου.

Ανησυχία και στις Βρυξέλλες

Την εκλογική αναμέτρηση παρακολουθούσε στενά και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι επόμενοι 12 μήνες αναμένεται να αποτελέσουν μια ιδιαίτερα έντονη εκλογική περίοδο για την ΕΕ, με εκλογές να αναμένονται σε σημαντικές χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία.

Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι περισσότερα «ακραία» κόμματα, τόσο στην Αριστερά όσο και –κυρίως– στη Δεξιά, μπορεί να ενισχυθούν συνολικά.

Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έγραψε την Κυριακή στο X ότι η νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».

Αντίθετα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας και σύμμαχος του κεντρώου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, Μπενζαμέν Χαντάντ, προειδοποίησε ότι πρόκειται για «μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη, βλέποντας την ακροδεξιά να κερδίζει σε μια περιφερειακή εκλογή στη Γερμανία».

Ούτε η AfD ούτε τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» αποδέχονται αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Άλλωστε, διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ως προς τον τόνο όσο και ως προς τα πολιτικά τους προγράμματα.

Η Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν είχε μάλιστα αποπέμψει την AfD από την ευρωομάδα της πριν από δύο χρόνια, κρίνοντάς την υπερβολικά «ριζοσπαστική».

Αυτό που τείνουν να μοιράζονται τα κόμματα αυτά είναι μια αντιμεταναστευτική πλατφόρμα και έντονα εθνικιστική ρητορική. Και αυτό είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στην ΕΕ.

Είτε πρόκειται για το «Πρώτα η Γερμανία», το «Πρώτα η Ιταλία» ή το «Η Γαλλία για τους Γάλλους», στις Βρυξέλλες υπάρχει ο φόβος ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων υπονομεύει την ευρωπαϊκή συνοχή, ακριβώς τη στιγμή που οι εξωτερικές προκλήσεις απαιτούν περισσότερη ενότητα από ποτέ.

Εθνικιστικά κόμματα όπως η AfD ή η ιταλική Λέγκα είναι συνήθως έντονα ευρωσκεπτικιστικά. Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη, για να αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, την πίεση του Τραμπ και να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την εισαγωγή φθηνών κινεζικών προϊόντων.

Οι ευρωπαϊκοί αμυντικοί μηχανισμοί προειδοποιούν επίσης ότι οι ρωγμές στις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ή η χλιαρή στάση απέναντι στην ένταξη στο ΝΑΤΟ, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την Εθνική Συσπείρωση της Λεπέν ή την AfD, απλώς ενθαρρύνουν τη Μόσχα.

Αξιωματούχοι ασφαλείας υποστηρίζουν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να παραμείνουν ενωμένα απέναντι στη Ρωσία και στον πόλεμο στην Ουκρανία, διαφορετικά το Κρεμλίνο μπορεί να μπει στον πειρασμό να επιχειρήσει επίθεση και εντός του ΝΑΤΟ, για παράδειγμα στις χώρες της Βαλτικής.

Το μήνυμα των ψηφοφόρων

Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι γνωρίζουν πολύ καλά αυτές τις εξωτερικές απειλές και τον αντίκτυπό τους στην καθημερινότητά τους.

Ανησυχούν για τις συνέπειες των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, για τα προβλήματα στα συστήματα υγείας, αλλά και για την οικονομική ανασφάλεια που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους.

Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η ασφάλεια στους δρόμους αποτελούν επίσης τεράστιες ανησυχίες.

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Αποτελεί ένα έντονο προειδοποιητικό σήμα όχι μόνο για τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και για θεσμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως η Δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας, τους οποίους η AfD απορρίπτει ως μέρος ενός ιδιοτελούς «κατεστημένου».

Οι ψηφοφόροι στην Ευρώπη αισθάνονται ότι έχουν χαθεί και ότι έχουν απογοητευτεί από κόμματα που στήριζαν ξανά και ξανά επί δεκαετίες. Το γεγονός ότι στρέφονται πλέον προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά στις εκλογές δεν σημαίνει ότι έγιναν όλοι ξαφνικά εξτρεμιστές.

Το προεκλογικό σύνθημα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν αισιόδοξο: «Τα πάντα είναι δυνατά!». Παράλληλα, το κόμμα υποσχέθηκε να κάνει τους Γερμανούς να αισθανθούν ξανά περήφανοι για τη χώρα τους.

Μέχρι σήμερα, η AfD δεν έχει δοκιμαστεί στην κυβέρνηση. Ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι ψηφοφόροι φαίνεται πως είναι διατεθειμένοι να της δώσουν μια ευκαιρία.