Γερμανία: Πώς το AfD «έσπασε» όλα τα προγνωστικά και το μήνυμα που στέλνει στην υπόλοιπη Ευρώπη

Ο θρίαμβος του ακροδεξιού AfD στο ανατολικό γερμανικό κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ αποτελεί ήττα για τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και στέλνει προειδοποιητικό μήνυμα σε άλλους Ευρωπαίους ηγέτες που αντιμετωπίζουν τον ίδιο συνδυασμό χαμηλής ανάπτυξης και απογοήτευσης από την παραδοσιακή πολιτική.

Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), που μετά τις εκλογές της Κυριακής (6/9) έμεινε λίγο κάτω από την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχει καταστεί το κατεξοχήν πρόσωπο της αντιπολίτευσης σε ένα πολιτικό σύστημα που βασίζεται στη συναίνεση και κυβερνά τη Γερμανία από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Τόρστεν Φράι, κοινοβουλευτικός επικεφαλής των συντηρητικών Χριστιανοδημοκρατών (CDU) του Μερτς, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ορόσημο για τη χώρα μας». Σε ένα ολοένα και πιο πολωμένο πολιτικό σύστημα, ο Μερτς, η προσωπική δημοτικότητα του οποίου έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, αποτέλεσε έναν από τους βασικούς αποδέκτες της οργής των ψηφοφόρων για το κόστος ζωής, τις συντάξεις και την οικονομική ανασφάλεια, σύμφωνα με το Reuters.

Έρευνα του Infratest dimap για τη δημόσια τηλεόραση ARD έδειξε ότι το 87% των ψηφοφόρων στο κρατίδιο ήταν δυσαρεστημένο με την κυβέρνησή του. Ξεχωριστή έρευνα για τη δημόσια τηλεόραση ZDF έδειξε ότι τα τρία τέταρτα των πολιτών, μεταξύ των οποίων σχεδόν οι μισοί ψηφοφόροι του CDU, πιστεύουν ότι ο Μερτς έβλαψε το εκλογικό αποτέλεσμα του κόμματος.

«Παγκόσμιο κύμα λαϊκισμού»

Στα πρώτα δημοσιεύματα σχετικά με τις δηλώσεις του για το εκλογικό αποτέλεσμα, ο Μερτς δήλωσε τη Δευτέρα (7/9) στο εκτελεστικό συμβούλιο του CDU ότι το αποτέλεσμα έχει κλονίσει το κόμμα του «συθέμελα», αλλά επανέλαβε ότι αποκλείει οποιαδήποτε συνεργασία με το AfD, σύμφωνα με την εφημερίδα Bild.

Το AfD έχει δηλώσει ότι βλέπει τη νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ ως πρώτο βήμα προς τη νίκη στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2029, ωστόσο δεν υπήρξε άμεση ένδειξη εσωκομματικής ανταρσίας κατά του Μερτς στις κομματικές επιτροπές που συνεδρίασαν τη Δευτέρα, σύμφωνα με πηγές του CDU. Ένα μέλος που ήταν παρόν δήλωσε ότι οι συζητήσεις ήταν «ανοιχτές και ειλικρινείς», προσθέτοντας όμως: «Όλοι γνωρίζουν ότι πρέπει να συνεχίσουμε την πολιτική μας».

Ενώ ακροδεξιά κόμματα έχουν κυβερνήσει σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, η καλύτερη μέχρι σήμερα επίδοση του AfD σε εκλογές κρατιδίου στη Γερμανία αποτελεί επείγουσα προειδοποίηση για άλλα κράτη που οδηγούνται σε εκλογές τους επόμενους μήνες.

Στη Γαλλία, όπου οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο ακροδεξιός Εθνικός Συναγερμός θα μπορούσε να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ δήλωσε ότι το αποτέλεσμα των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν ένα «πολύ, πολύ ανησυχητικό μήνυμα». «Δείχνει ότι αντιμετωπίζουμε μια μεγάλη πρόκληση από ένα λαϊκιστικό κύμα που είναι πλέον παγκόσμιο», δήλωσε στο ραδιόφωνο RTL.

Πώς εξηγείται η απήχηση του AfD

Η Σαξονία-Άνχαλτ, κομμάτι της πρώην κομμουνιστικής ανατολικής Γερμανίας, ένα σε μεγάλο βαθμό αγροτικό κρατίδιο με περίπου 2,1 εκατομμύρια κατοίκους, είναι ένα από τα μικρότερα γερμανικά κρατίδια και έχει χάσει περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της από την επανένωση της Γερμανίας το 1990.

Το αποτέλεσμα της Κυριακής (6/9) μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί από τις ανεπούλωτες διακρίσεις μεταξύ ανατολικής και δυτικής Γερμανίας, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την επανένωση. Και όμως, τα τελευταία 10 έως 15 χρόνια έχει σημειώσει σταθερή ανάκαμψη από το σοκ της επανένωσης το 1990, όταν η βιομηχανία της κατέρρευσε σε μεγάλο βαθμό. Το ποσοστό ανεργίας της δεν είναι πολύ υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, καθώς ανέρχεται στο 8%, ενώ έχει ανασυγκροτήσει τη χημική της βιομηχανία και έχει αναπτύξει νέους τομείς, μεταξύ των οποίων τα logistics και η πράσινη ενέργεια.

Ωστόσο, οι ψηφοφόροι αγνόησαν τις προειδοποιήσεις επιχειρηματικών ενώσεων και οικονομολόγων, καθώς και του ίδιου του Μερτς, ότι μια ψήφος υπέρ του αντιμεταναστευτικού AfD θα έθετε σε κίνδυνο τις απαραίτητες ξένες επενδύσεις και θα απέτρεπε τους εξειδικευμένους εργαζόμενους που χρειάζεται επειγόντως το κρατίδιο.

Με την προσέλευση των ψηφοφόρων να είναι ασυνήθιστα υψηλή, οι εργαζόμενοι, οι άνδρες ψηφοφόροι και οι νέοι ψήφισαν μαζικά υπέρ του κόμματος. Υπό την ηγεσία του 35χρονου υποψηφίου του, Ούλριχ Ζίγκμουντ, ενός πολιτικού με μεγάλη εξοικείωση με το TikTok, ο οποίος προσέλκυσε χιλιάδες ανθρώπους σε προεκλογικές συγκεντρώσεις και συναντήσεις, υποσχόμενος να επαναφέρει «την καλή, παλιά, ασφαλή Γερμανία», το AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αψήφησε τον χαρακτηρισμό του από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας ως ακροδεξιού «εξτρεμιστικού» κόμματος.

«Το AfD είναι πλέον μια εξαιρετικά ορατή πολιτική δύναμη, η οποία είναι πολύ πιο αποτελεσματική στο να περνά το μήνυμά της από ό,τι καταφέρνουν τα άλλα κόμματα», δήλωσε ο Τόρστεν Φάας, πολιτικός επιστήμονας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. «Και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει βραχυπρόθεσμα, γεγονός που δημιουργεί πολύ σημαντικές προκλήσεις για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση στην προσπάθειά της να παρουσιάσει μια θετική εικόνα για τη χώρα και το μέλλον της», είπε.

Η δυσμενής πραγματικότητα της Γερμανίας

Για τον Μερτς, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια βαθιά ριζωμένη κρίση στη γερμανική βιομηχανική βάση και δυσκολεύεται να προωθήσει μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αντιδημοφιλείς στην ανατολική Γερμανία, δεν φαίνεται να υπάρχουν εύκολες απαντήσεις.

Η ανακοίνωση της Volkswagen AG την περασμένη εβδομάδα για ένα σχέδιο ριζικής αναδιάρθρωσης, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει σε 50.000 περικοπές θέσεων εργασίας παγκοσμίως και στο κλείσιμο μεγάλων εργοστασίων στη Γερμανία, υπογράμμισε τη ζοφερή εικόνα που αντιμετωπίζει η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, η οποία δυσκολεύεται να βγει από χρόνια στασιμότητας.

Το υψηλό ενεργειακό κόστος, που τροφοδοτείται εν μέρει από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν, προσέφερε ένα εύκολο πεδίο επίθεσης για το AfD, το οποίο βρήκε πρόθυμο ακροατήριο για το επιχείρημά του ότι η γερμανική στήριξη προς το Κίεβο προκάλεσε χωρίς λόγο την ενόχληση της Μόσχας και οδήγησε σε αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ο Μερτς ανέλαβε την εξουσία το 2025, υποσχόμενος σκληρές μεταρρυθμίσεις για την ανάκαμψη της οικονομίας. Εγκατέλειψε δεκαετίες δημοσιονομικής αυτοσυγκράτησης, υποσχόμενος να δανειστεί εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για την ενίσχυση του αποδυναμωμένου γερμανικού στρατού και την ανακατασκευή των υποδομών. Όμως οι ψηφοφόροι, ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία, δεν του έχουν πιστώσει τα σχέδια αυτά, τα οποία μέχρι στιγμής έχουν αποφέρει ελάχιστα ορατά αποτελέσματα.

Με μεγάλες πλειοψηφίες, οι ψηφοφόροι τάχθηκαν υπέρ του AfD ως προς την αντιμετώπιση των βασικών τους ανησυχιών σχετικά με την κοινωνική ανασφάλεια, την ειρήνη στην Ευρώπη και τη δική τους οικονομική κατάσταση, σύμφωνα με την έρευνα του Infratest dimap.

Πριν από την ψηφοφορία, η Εύα φον Άνγκερν, η επικεφαλής υποψήφια του αριστερού κόμματος Die Linke, εξέφρασε κάποια συμπόνια προς τον Μερτς, λέγοντας: «Δεν ευθύνεται για τα πάντα». Ωστόσο, πρόσθεσε ότι κατά την προεκλογική εκστρατεία ήταν «ο υπ' αριθμόν ένα στόχος μίσους» για τους ψηφοφόρους. «Είναι ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι δεν θέλουν να ψηφίσουν το CDU και όλα τα άλλα παραδοσιακά κόμματα».

Πώς θα ήταν με το AfD στο «πηδάλιο»

Στο ομοσπονδιακό σύστημα της Γερμανίας, οι κυβερνήσεις των κρατιδίων συμμετέχουν στην Άνω Βουλή του Κοινοβουλίου, το Bundesrat, ενώ διαθέτουν επίσης εκτεταμένες αρμοδιότητες στους τομείς της εκπαίδευσης, της εσωτερικής ασφάλειας και του πολιτισμού. Το AfD έχει παρουσιάσει τα σχέδιά του στο εκλογικό του πρόγραμμα με τίτλο «Όραμα 2026».

• Μετανάστευση

Με βάση το πρόγραμμα, μια κυβέρνηση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, σύμφωνα με το Reuters, θα ξεκινούσε εκστρατεία απελάσεων σε επίπεδο κρατιδίου και θα δημιουργούσε ειδική ομάδα εργασίας για τον συντονισμό ταχύτερων απελάσεων, σε μια κίνηση που παραπέμπει στις προσπάθειες των ΗΠΑ για την καταπολέμηση της μετανάστευσης.

Το κόμμα δήλωσε ότι θα ενθάρρυνε τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να υιοθετήσουν την τεχνητή νοημοσύνη και να ψηφιοποιήσουν τις διαδικασίες τους μέσω κινήτρων, αντί να στραφούν σε ειδικευμένους μετανάστες εργαζομένους από αυτό που χαρακτήρισε «πολιτισμικά ξένα» υπόβαθρα.

Το AfD, το οποίο επιδιώκει στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία, θα υποστήριζε επίσης την κατάργηση του καθεστώτος πρόσφυγα πολέμου για τους Ουκρανούς στη Γερμανία, όσο η σύγκρουση παραμένει επικεντρωμένη στην ανατολική Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να αναζητήσουν καταφύγιο στη δυτική Ουκρανία.

• Παιδεία και πολιτισμός

Υπό μια κυβέρνηση του AfD, τα παιδιά των προσφύγων θα τοποθετούνταν σε ξεχωριστές τάξεις, προκειμένου να περνά το μήνυμα ότι «η παραμονή τους στη Γερμανία είναι απλώς προσωρινή» και να αποτρέπονται «διάφορες πιέσεις» στα υπόλοιπα παιδιά από την επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς. Τα παιδιά με αναπηρίες επίσης δεν θα διδάσκονταν πλέον στις ίδιες αίθουσες με τα παιδιά χωρίς αναπηρίες, αλλά θα στέλνονταν σε ειδικά σχολεία.

Τα σχολεία θα απαγορευόταν να υψώνουν σημαίες με το ουράνιο τόξο, το σύμβολο της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, ενώ στη θέση τους θα υψωνόταν καθημερινά η γερμανική εθνική σημαία. Ο εθνικός ύμνος θα έπρεπε να άδεται από μαθητές και εκπαιδευτικούς στις σχολικές εκδηλώσεις. Η κυβέρνηση θα «εξαντλεί όλα τα νομικά μέσα» για να περιορίσει την ισλαμική έκφραση, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης του καλέσματος για προσευχή και της θέσπισης κανόνων για τον τρόπο διακόσμησης των τζαμιών.

Θα προχωρούσε σε σημαντικές αλλαγές στο σχολικό πρόγραμμα, εφαρμόζοντας μια «πατριωτική πολιτιστική πολιτική», με μεγαλύτερη έμφαση στους μεσαιωνικούς ηγεμόνες και σε σημαντικές προσωπικότητες της γερμανικής ιστορίας του 19ου αιώνα, όπως ο «Σιδηρούς Καγκελάριος» Ότο φον Μπίσμαρκ. Τα μέτρα κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς και τα μέτρα κοινωνικής ενσωμάτωσης, θα καταργούνταν.

Το κόμμα έχει επίσης δεσμευτεί να διαλύσει την υφιστάμενη δομή του συστήματος δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στο κρατίδιο και να διακόψει την κρατική χρηματοδότηση ορισμένων πολιτιστικών ιδρυμάτων.

• Οικογένεια

Για την αντιμετώπιση της γήρανσης του πληθυσμού της Γερμανίας, το κόμμα απορρίπτει τις προσπάθειες προσέλκυσης περισσότερων μεταναστών και, αντί γι’ αυτό, θα προσφέρει οικονομικά κίνητρα στους Γερμανούς πολίτες για να κάνουν παιδιά.

Υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη αποδοχή των «σεξουαλικών αποκλίσεων και των μη αναπαραγωγικών τρόπων ζωής» έχει συμβάλει στη μείωση των γεννήσεων και υπόσχεται να προωθήσει επιθετικά τις «παραδοσιακές» οικογενειακές δομές, που αποτελούνται από μητέρα, πατέρα και παιδιά.

Το AfD θα επιδιώξει επίσης να περιορίσει την πρόσβαση παιδιών και εφήβων σε αναστολείς της εφηβείας (puberty blockers) και σε ορμονικές θεραπείες επιβεβαίωσης φύλου, προκειμένου να αντιμετωπίσει αυτό που χαρακτηρίζει αυξανόμενη «τάση» προς τη δυσφορία φύλου.