Αλλάζει ο πολιτικός χάρτης της Ευρώπης: Η κατάρρευση των γερμανικών κομμάτων και η επέλαση της AfD

Πέρα από το «θόρυβο» που προκάλεσε η σαρωτική νίκη του ακροδεξιού κόμματος AfD στη Σαξονία, η πρώτη για ένα ακροδεξιό κόμμα μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας, η κύρια σημασία του έγκειται σαφώς στον τρόπο με τον οποίο το AfD κινητοποίησε τους ψηφοφόρους, βαθιά δυσαρεστημένους από τις πολιτικές των τελευταίων κυβερνήσεων.

Και παρά το γεγονός ότι η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα λιγότερο πυκνοκατοικημένα κρατίδια της Γερμανίας, η νίκη του AfD θα μπορούσε να προαναγγέλει ντόμινο εξελίξεων σε επερχόμενες εκλογές με την απήχηση των παραδοσιακών κομμάτων να φθίνει διαρκώς σε όλη την Ευρώπη.

Το CDU, το κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, είδε το κόμμα του να κατρακυλάει στο 17,2%.

Παρά τα χαμηλά δημογραφικά της στοιχεία, η Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί ένα χρήσιμο εργαστήριο για την ανάλυση του πολιτικού μετασχηματισμού που συμβαίνει στη Γερμανία και την Ευρώπη.

Η μείωση του πληθυσμού στη Σαξονία-Άνχαλτ γνώρισε σημαντική μείωση από την επανένωση σε περίπου 2,12 εκατομμύρια κατοίκους σήμερα. Το συνοδευτικό κλείσιμο των δημόσιων υπηρεσιών έχει ενισχύσει την πεποίθηση των κατοίκων ότι η περιοχή έχει εγκαταλειφθεί από τα κυρίαρχα κόμματα.

Το κρατίδιο έχει επίσης πληγεί από τη βιομηχανική αναδιάρθρωση. Η χημική βιομηχανία είναι κεντρικής σημασίας για την κοινωνικοοικονομική ταυτότητα της περιοχής, αλλά το υψηλό κόστος ενέργειας και η χαμηλή ζήτηση έχουν αυξήσει την πίεση στον τομέα. Ο φαρμακευτικός γίγαντας Bayer είναι ένας από τους τελευταίους μεγάλους εργοδότες σε μια περιοχή της οποίας το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 8,2% τον Αύγουστο του 2026, σε σύγκριση με 6,5% σε εθνικό επίπεδο.

Οι πτωχεύσεις δεν πρέπει να συγχέονται με το κλείσιμο εργοστασίων, αλλά τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: οι αιτήσεις εταιρικής πτώχευσης αυξήθηκαν κατά 23,9% στο κρατίδιο το 2025, περισσότερο από το διπλάσιο της εθνικής αύξησης του 10,3%. Η προοπτική περαιτέρω κλεισίματος εργοστασίων κατέστησε το μέλλον της εξειδικευμένης απασχόλησης ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα κατά την προεκλογική εκστρατεία.

Τα στοιχεία για τη μετανάστευση παρουσιάζουν ένα παράδοξο εδώ. Η Σαξονία-Άνχαλτ έχει συγκριτικά χαμηλό ποσοστό μεταναστών. Περίπου το 7,9% του πληθυσμού ήταν μετανάστες στο τέλος του 2025, σε σύγκριση με περίπου 14,9% σε εθνικό επίπεδο - ωστόσο το ζήτημα βρίσκεται σταθερά στην κορυφή των ανησυχιών των ψηφοφόρων για πάνω από μια δεκαετία.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ, το AfD έχει διαμορφώσει τις αφηγήσεις του γύρω από τις ανησυχίες για τις δημόσιες υπηρεσίες, την ασφάλεια και την παρακμή της βιομηχανίας, παρουσιάζοντας τη μετανάστευση ως παράγοντα που συμβάλλει.

Αναλύοντας την άνοδο του Εθνικού Συναγερμού (RN), Γάλλοι πολιτικοί επιστήμονες μιλούν για τη μετατόπιση από μια παθητική ψήφο διαμαρτυρίας σε μια ενεργή ψήφο υποστήριξης.

Η Σαξονία-Άνχαλτ υποδηλώνει ότι έχει συμβεί μια τέτοια μετατόπιση. Τον Ιούλιο, το 36% των ψηφοφόρων εμπιστεύονταν περισσότερο το AfD για την επίλυση των προβλημάτων του κρατιδίου, σε σύγκριση με μόλις 9% πριν από τις εκλογές του 2021. Το 44% προτιμούσε μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του AfD. Το κίνητρο του εκλογικού σώματος έχει σαφώς μετατοπιστεί από την τιμωρία του CDU στην παραχώρηση εξουσίας στο AfD.

Πιέσεις στον Μερτς

Η νίκη του AfD ασκεί επίσης πίεση στον Γερμανό Καγκελάριο Μερτς, του οποίου η δημόσια εικόνα αποτελεί ήδη ένα σημαντικό πρόβλημα. Οι εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία στις 20 Σεπτεμβρίου θα αποτελέσουν μια ακόμη άμεση δοκιμασία, με το AfD να προηγείται στις τελευταίες δημοσκοπήσεις.

Μια περαιτέρω ήττα θα μπορούσε να εντείνει τις απαιτήσεις εντός του CDU για αλλαγή στρατηγικής ή ακόμη και ηγεσίας.

Ο θρίαμβός του AfD δημιουργεί προβληματισμό για το αν ο αντιδημοφιλής Μερτς θα μπορούσε να αντέξει παρά την τόσο σαφή απόρριψη των πολιτικών και της ηγεσίας του μετά από μόλις 16 μήνες στην εξουσία.

Η συμπρόεδρος του AfD, Άλις Βάιντελ, δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Βερολίνο ότι το κόμμα της στοχεύει σε ένα αποτέλεσμα 40% στις επόμενες γενικές εκλογές, που έχουν προγραμματιστεί για το 2029. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται στην πρώτη θέση στις δημοσκοπήσεις με 28%.

Η πιο σημαντική επίπτωση θα είναι σίγουρα στο Bundesrat, την άνω βουλή του γερμανικού κοινοβουλίου. Η κυβέρνηση της Σαξονίας-Άνχαλτ έχει τέσσερις ψήφους στο ομοσπονδιακό σώμα και θα μπορούσε να τις χρησιμοποιήσει για να αντιταχθεί στην ομοσπονδιακή νομοθεσία, ειδικά στα οικονομικά ή τη διοίκηση των κρατιδίων. Τέσσερις ψήφοι δεν μπορούν να εμποδίσουν τα ομοσπονδιακά νομοσχέδια, αλλά μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές σε στενές κινήσεις και να προσδώσουν στο κόμμα στρατηγικό βάρος.

Μια κυβέρνηση κρατιδίου υπό την ηγεσία του AfD θα ενίσχυε επίσης τις εκκλήσεις του κόμματος για τερματισμό των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Αλλά προς το παρόν θα παρέμενε πολύ ρητορική: η εξωτερική πολιτική είναι ομοσπονδιακή ευθύνη και οι τέσσερις ψήφοι του κρατιδίου θα προσέφεραν μόνο περιορισμένο περιθώριο παρεμπόδισης.

Το AfD της Σαξονίας-Άνχαλτ χαρακτηρίστηκε ως δεξιά εξτρεμιστική προσπάθεια από την κρατική υπηρεσία πληροφοριών τον Νοέμβριο του 2023. Αυτό δεν απαγορεύει στο κόμμα να κυβερνήσει. Αλλά σε περίπτωση που αναλάβει τον έλεγχο, η εφαρμογή των προτάσεών του σχετικά με την εκπαίδευση, τη μετανάστευση, την αστυνόμευση και τους πολιτιστικούς θεσμούς θα παρακολουθείται στενά, ιδίως μέτρα που ενδέχεται να παραβιάζουν τα συνταγματικά δικαιώματα ή την ομοσπονδιακή νομοθεσία.

Οι προκλήσεις θα προκύψουν κυρίως μέσω του συνταγματικού δικαστηρίου της Σαξονίας-Άνχαλτ, των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και, όπου είναι σχετικό, του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου. Ο δικαστικός έλεγχος εξαρτάται από συγκεκριμένες πράξεις και τις σχετικές διαδικασίες, όχι από το πρόγραμμα μιας κυβέρνησης καθαυτό. Ο διορισμός αξιωματούχων και ο έλεγχος των κρατικών θεσμών θα αξίζουν επομένως τόση προσοχή όσο και η ίδια η νομοθεσία.

Το AfD έλαβε 576.037 δεύτερες ψήφους σε ένα κρατίδιο με 1,71 εκατομμύρια επιλέξιμους ψηφοφόρους. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 1% του εκλογικού σώματος των 59,2 εκατομμυρίων της Γερμανίας.

Το αν θα επεκταθεί αυτή η πολιτική επιρροή του εξαρτάται από το πόσο μπορεί να αναπαραχθεί η προεκλογική συνταγή του Ζίγκμουντ και αν το AfD θα καταφέρει να πείσει στο πεδίο ότι μπορεί να κυβερνήσει.