POLITICO: Ευρωπαϊκή ασφάλεια... Made in Israel - Πώς η ΕΕ «υποθηκεύεται» στην ισραηλινή αμυντική βιομηχανία

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», η αμυντική συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ, αποτελεί το πιο πρόσφατο βήμα σε μια ολοένα και στενότερη σχέση μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και του ισραηλινού αμυντικού τομέα.

Καθώς η Ευρώπη σπεύδει να επανεξοπλιστεί, έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες για όπλα, άρματα μάχης και αεροσκάφη. Για πολλά από τα λιγότερο ορατά συστήματα που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της σύγχρονης ασφάλειας - αισθητήρες, αναχαιτιστικά και τεχνολογίες επιτήρησης - οι κυβερνήσεις στρέφονται όλο και περισσότερο στο Ισραήλ.

Σύμφωνα με το Politico, η εξάρτηση αυτή βαθαίνει την ίδια στιγμή που η πολιτική σχέση της Ευρώπης με το Ισραήλ γίνεται ολοένα πιο τεταμένη. Οι πόλεμοι στη Γάζα και τον Λίβανο έχουν οξύνει τις εντάσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ, ακόμη και καθώς οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από τη χώρα για κρίσιμα συστήματα.

Ωστόσο, οι διαφωνίες αυτές έχουν κάνει ελάχιστα για να επιβραδύνουν τη συνεργασία μεταξύ του ισραηλινού αμυντικού τομέα και των επιμέρους ευρωπαϊκών χωρών. «Κοιτάζοντας αυτή τη στιγμή τις σχέσεις μας με την ΕΕ, ναι, υπάρχουν προκλήσεις», δήλωσε ο πρέσβης του Ισραήλ στην ΕΕ, Άβι Νιρ-Φέλντκλαϊν. «Όμως, όταν εξετάζεις τι κάνουμε σε διμερές επίπεδο με τα κράτη-μέλη της ΕΕ, η εποικοδομητική, πρακτική συνεργασία είναι εντατική και ακμάζει».

Οι «άσοι» της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας

Το πλεονέκτημα του Ισραήλ ξεκινά από τον στρατό του. Νεαροί μηχανικοί υπηρετούν σε επίλεκτες μονάδες πληροφοριών και κυβερνοπολέμου, όπου εργάζονται πάνω σε πραγματικές απειλές ασφαλείας. Μετά την αποχώρησή τους από τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, πολλοί εντάσσονται σε αμυντικές εταιρείες ή ιδρύουν νεοφυείς επιχειρήσεις στον τομέα της ασφάλειας. Το αποτέλεσμα είναι μια αδιάκοπη ροή ανθρώπων και τεχνογνωσίας μεταξύ του πεδίου των επιχειρήσεων και της ανάπτυξης εμπορικών προϊόντων.

Οι τρεις κορυφαίες αμυντικές εταιρείες του Ισραήλ - Israel Aerospace Industries, Rafael Advanced Defense Systems και Elbit Systems - είτε ανήκουν στο κράτος είτε διατηρούν βαθιές θεσμικές διασυνδέσεις με τον ισραηλινό αμυντικό μηχανισμό, με ανώτατα στρατιωτικά στελέχη να συμμετέχουν στις διοικητικές τους δομές. «Το Ισραήλ είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο καλά ενσωματώνονται οι αμυντικές ή ιδιωτικές εταιρείες [στο κράτος]», δήλωσε ο Κάουπο Ρόσιν, επικεφαλής της υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας. «Και αυτό τις καθιστά ιδιαίτερα ικανές».

Ο ευρύτερος τομέας ασφάλειας του Ισραήλ έχει επίσης εξελιχθεί σε πόλο επενδύσεων. Σύμφωνα με την έκθεση High-Tech Report 2025 της Ισραηλινής Αρχής Καινοτομίας, οι ισραηλινές εταιρείες προσελκύουν σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων επενδύσεων στον κυβερνοχώρο, ενώ η εξαγορά της ισραηλινής νεοφυούς εταιρείας Wiz από τη Google, ύψους 32 δισ. δολαρίων, φέτος υπογραμμίζει την ελκυστικότητα του κλάδου.

Η Χίμπα Ταρίφ, εκπρόσωπος της Αποστολής του Ισραήλ στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι η ελκυστικότητα του ισραηλινού τομέα βασίζεται στη στενή διασύνδεση μεταξύ κυβέρνησης, ακαδημαϊκού χώρου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και στις τεχνολογίες που έχουν διαμορφωθεί μέσα από πραγματικές επιχειρήσεις. «Αξιοποιώντας την επιχειρησιακή μας εμπειρία σε πραγματικό χρόνο, επιτρέπουμε στους εταίρους μας να μεταβούν από μια αντιδραστική σε μια προληπτική στάση, ενισχύοντας σημαντικά τη συλλογική μας ανθεκτικότητα και άμυνα», δήλωσε.

Η αυξανόμενη εξάρτηση

Η πλήρης εικόνα του ρόλου του Ισραήλ στην ευρωπαϊκή άμυνα είναι δύσκολο να αποτυπωθεί. Πολλές συμβάσεις δεν δημοσιοποιούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, ενώ ορισμένες ισραηλινές εταιρείες δραστηριοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών θυγατρικών. Ωστόσο, δεκάδες καταχωρίσεις στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων δημόσιων διαγωνισμών, τις οποίες εξέτασε το μέσο, δείχνουν ότι οι ισραηλινές εταιρείες εξελίσσονται σε βασικούς προμηθευτές στρατιωτικών επικοινωνιών, συστημάτων επιτήρησης και ηλεκτρονικού πολέμου.

Πολλές από τις δημόσιες συμβάσεις - μεταξύ αυτών και η ελληνική συμφωνία ύψους 3 δισ. ευρώ - ανατέθηκαν απευθείας σε ισραηλινές εταιρείες, χωρίς να προκηρυχθούν ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί, όπως προβλέπει κατά κανόνα η νομοθεσία της ΕΕ, σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις των διαγωνισμών.

Οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τις δημόσιες προμήθειες αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό ως τον κανόνα, ακόμη και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας. Οι απευθείας αναθέσεις επιτρέπονται μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις - για παράδειγμα, όταν υπάρχει πραγματική τεχνική αποκλειστικότητα ή συγκεκριμένοι λόγοι εθνικής ασφάλειας. «Οι διαδικασίες χωρίς διαγωνισμό αποτελούν εξαίρεση, πρέπει να βασίζονται σε στοιχεία και να αιτιολογούνται με ιδιαίτερα ισχυρό τρόπο», δήλωσαν η Ανέτ Ροζενκέτερ και η Αντρέα Πομάνα, εταίροι της γερμανικής δικηγορικής εταιρείας FPS Law, η οποία ειδικεύεται στις δημόσιες συμβάσεις και τις ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Το μοτίβο αυτό έχει σημασία, επειδή οι απευθείας αναθέσεις μπορούν να εντείνουν την εξάρτηση, καθώς οι κυβερνήσεις καθίστανται εξαρτημένες από έναν συγκεκριμένο προμηθευτή. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε τον Ιανουάριο του 2025 ότι τα εξειδικευμένα συστήματα μπορούν να εγκλωβίσουν έναν αγοραστή, όταν είναι σχεδιασμένα με τρόπο που επιτρέπει μόνο στον αρχικό προμηθευτή να τα συντηρεί ή να τα αναβαθμίζει.

Η Ολλανδία προσφέρει μια χαρακτηριστική εικόνα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί αυτό στην πράξη. Το 2025, η C4I and Cyber της Elbit Systems - ο τομέας κυβερνοασφάλειας της εταιρείας - κέρδισε σύμβαση ύψους 25 εκατ. ευρώ για την προμήθεια συστημάτων διαχείρισης πεδίου μάχης στο ολλανδικό υπουργείο Άμυνας. Η σύμβαση ανατέθηκε απευθείας, χωρίς ανταγωνισμό, και αιτιολογήθηκε με το επιχείρημα ότι το υπουργείο χρειαζόταν πρόσθετες υπηρεσίες από την εταιρεία με την οποία είχε συνάψει αρχικά τη σύμβαση.

Αντίστοιχα, το 2024, το ισπανικό υπουργείο Άμυνας ανέθεσε στη Rafael Advanced Defense Systems σύμβαση ύψους 1,17 εκατ. ευρώ χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, υποστηρίζοντας ότι η ισραηλινή εταιρεία ήταν ο μόνος προμηθευτής που μπορούσε να προσφέρει τον απαιτούμενο εξοπλισμό. Άλλες απευθείας συμφωνίες περιλαμβάνουν σύμβαση ύψους 6,5 εκατ. ευρώ της Elbit Systems Deutschland με το υπουργείο Άμυνας της Δανίας, τον Σεπτέμβριο του 2025, για μια συσκευή που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία και ανάλυση ηλεκτρονικών σημάτων.

«Παρά την πολιτική κατάσταση και την εχθρότητα μεταξύ του Ισραήλ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν πρόκειται για τη διάσταση της ασφάλειας, το εκπληκτικό είναι ότι η συνεργασία ήταν πάντοτε πολύ καλή», δήλωσε ο Σάρον Πάρντο, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο ισραηλινό Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν του Νεγκέβ.

Πολιτικές αντιδράσεις

Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη μπορεί να δημιουργεί μια νέα εξάρτηση ακριβώς τη στιγμή που υποστηρίζει ότι επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία, την ώρα που οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή επιβαρύνουν τις σχέσεις με το Ισραήλ. Η Γαλλία έχει επανειλημμένα περιορίσει τη συμμετοχή της ισραηλινής κυβέρνησης σε μεγάλες εκθέσεις όπλων, ενώ η φινλανδική κυβέρνηση δέχθηκε επικρίσεις τον Μάιο επειδή συνδιοργάνωσε σεμινάριο για την αμυντική τεχνολογία με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας.

«Εάν ο στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας και κυριαρχίας, τότε δεν μπορείς να αντικαταστήσεις έναν τύπο εξάρτησης με έναν άλλον», δήλωσε η Λι Άντερσον, αριστερή Φινλανδή ευρωβουλευτής. Η Άντερσον αναφέρθηκε επίσης στον τρόπο με τον οποίο ορισμένες ισραηλινές εταιρείες ασφάλειας προωθούν τα προϊόντα τους ως τεχνολογίες που έχουν δοκιμαστεί σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες - σε ορισμένες περιπτώσεις εναντίον Παλαιστινίων που ζουν υπό ισραηλινή κατοχή. «Θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι δεν συμμετέχουμε σε εμπόριο όπλων ή αμυντική συνεργασία με έναν παράγοντα ο οποίος έχει επανειλημμένα διαπιστωθεί από διάφορους θεσμούς ότι παραβιάζει και αγνοεί τους πιο θεμελιώδεις κανόνες και αρχές του διεθνούς δικαίου», δήλωσε.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκίντεον Σάαρ, αντέδρασε τον Σεπτέμβριο του 2025 στην πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για επιβολή κυρώσεων και μερική αναστολή των εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Ισραήλ λόγω της ισραηλινής συμπεριφοράς στη Γάζα. Ο Σάαρ υποστήριξε ότι η αξιολόγηση βασιζόταν σε «ψευδείς κατηγορίες και νομικά κενά» και επέμεινε ότι το Ισραήλ σέβεται το διεθνές δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα θα ενίσχυαν μόνο τη Χαμάς.

Η Χάνα Νόιμαν, Γερμανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, προειδοποίησε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες κινδυνεύουν να αποδυναμώσουν τη γεωπολιτική τους θέση. Όσο περισσότερο εξαρτώνται οι κυβερνήσεις από το Ισραήλ, τόσο δυσκολότερο θα γίνεται να επιβάλουν κυρώσεις στην εξωτερική πολιτική του, είπε. «Θα προτιμούσα οι γερμανικοί πόροι και η πολιτική ενέργεια να κατευθύνονται στην ενίσχυση της αυτονομίας της Ευρώπης», πρόσθεσε.

Πρώτα η ασφάλεια

Οι πολιτικές αντιδράσεις έχουν κάνει ελάχιστα για να επιβραδύνουν τις συμφωνίες. Τον Ιανουάριο, η Γερμανία και το Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για την ανάπτυξη μιας «κυβερνοασπίδας» με ισραηλινή τεχνολογία σε γερμανικό έδαφος. Έναν μήνα αργότερα, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος εγκαινίασαν στη Λευκωσία Κέντρο Θαλάσσιας Κυβερνοασφάλειας.

Η Ισπανία προσφέρει ένα ακόμη πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίφασης. Την ώρα που η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ ακύρωσε αμυντικές συμβάσεις ύψους 1 δισ. ευρώ με το Ισραήλ, στο πλαίσιο αυτού που ο ίδιος χαρακτήρισε «πλήρες εμπάργκο όπλων» λόγω της «γενοκτονίας» στη Γάζα, η περιφερειακή κυβέρνηση της Μαδρίτης ζήτησε και έλαβε τον Ιανουάριο βοήθεια από τη Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας του Ισραήλ για την προστασία κρίσιμων υποδομών.

Η Ιταλία, εν τω μεταξύ, έχει δώσει επίσημα προτεραιότητα στην ισραηλινή τεχνολογία. Το 2024, η υπηρεσία κυβερνοασφάλειας της χώρας εισήγαγε ένα κίνητρο στις διαδικασίες προμηθειών, βάσει του οποίου το ισραηλινό λογισμικό κυβερνοασφάλειας αντιμετωπίζεται ισότιμα με τα προϊόντα από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ στους δημόσιους διαγωνισμούς.

Για τις μικρές χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, η επιλογή μπορεί να είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη, δήλωσε ο Γιούχα Μαρτέλιους, διευθυντής της Φινλανδικής Υπηρεσίας Ασφάλειας και Πληροφοριών. «Σε μια χώρα όπως η Φινλανδία, ποτέ δεν είχαμε την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουμε ποσοτικά όσα ίσως χρειαζόμασταν ή ακόμη και θέλαμε», είπε. «Πάντοτε δίνουμε έμφαση στην ποιότητα. Δηλαδή, αγοράζουμε το καλύτερο, ανεξάρτητα από πού προέρχεται».

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, προσπάθησε να μειώσει την εξάρτησή της από το Ισραήλ. Στη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ο ελληνικός στρατός επέμεινε στην πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του συστήματος, ώστε να μπορεί να συντηρεί και να αναβαθμίζει την τεχνολογία ανεξάρτητα. «Το να γίνουμε “όμηροι”, ακόμη και μιας φιλικής ξένης χώρας ή ενός συμμάχου, είναι απολύτως αδύνατο», δήλωσε τον Ιούλιο ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας.

Ο Νίκλας Χέρμπστ, Γερμανός κεντροδεξιός ευρωβουλευτής που συμμετέχει στην Αντιπροσωπεία για τις Σχέσεις με το Ισραήλ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δήλωσε ότι το Ισραήλ προσφέρει αυτό που λείπει από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις απειλές στον κυβερνοχώρο και την αεράμυνα. «Είναι προς όφελος της Ευρώπης να έχει μια σταθερή και αξιόπιστη σχέση με το Ισραήλ σε αυτόν τον τομέα», δήλωσε ο Χέρμπστ.

Όσον αφορά την κριτική ότι η Ευρώπη χρησιμοποιεί τεχνολογία που έχει δοκιμαστεί σε Παλαιστινίους, σημείωσε ότι οι κυβερνήσεις επενδύουν κατά κύριο λόγο σε «πολύ εξειδικευμένο λογισμικό και συστήματα αισθητήρων» που προορίζονται για αμυντική χρήση. «Είναι ζήτημα του τι θέλουμε να αγοράσουμε;» είπε. «Θέλουμε να αγοράσουμε καθαρή συνείδηση ή θέλουμε να αγοράσουμε αμυντικά προϊόντα;»