«Ξεμένει» από χρήματα η Ουκρανία; Το αίτημα για 27 δισ. και οι εξηγήσεις που ζητά η Ευρώπη

Άλλα 27 δισ. δολάρια αιτήθηκε από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον περασμένο μήνα κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας.

Μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ολοκληρώσει μία πολιτικά δύσκολη συμφωνία για δάνειο άνω των 100 δισ. δολαρίων προς την Ουκρανία. Παρ’ όλα αυτά, ο Ουκρανός πρόεδρος ενημέρωσε τους συμμάχους του ότι ο αμυντικός προϋπολογισμός της χώρας εμφάνιζε ένα -πολύ μεγαλύτερο από το αναμενόμενο- χρηματοδοτικό κενό.

Για να φτάσει έως το τέλος του έτους, είπε, το Κίεβο χρειάζεται άλλα 27 δισ. δολάρια. Το αίτημα, σύμφωνα με τους New York Times, προκάλεσε έκπληξη αλλά και ανησυχία σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σε μια από τις δυσκολότερες περιόδους για την Ουκρανία από το 2022.

Η χώρα αντιμετωπίζει αδιάκοπες ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους, ενώ έχει σοβαρές ελλείψεις σε συστήματα αεράμυνας και ιδιαίτερα σε αμερικανικής κατασκευής αναχαιτιστικούς πυραύλους που μπορούν να καταρρίψουν βαλλιστικούς πυραύλους.

Η Ευρώπη ρωτά πώς δημιουργήθηκε η «τρύπα»

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν αμφισβητούν ότι η Ουκρανία δίνει μια μάχη επιβίωσης. Εκείνο που τους αιφνιδίασε, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν στους New York Times, ήταν το μέγεθος του χρηματοδοτικού κενού.

Σε ιδιωτικές συζητήσεις, ορισμένοι αξιωματούχοι έχουν αναρωτηθεί εάν τα διαθέσιμα κονδύλια χρησιμοποιούνται όσο αποτελεσματικά θα μπορούσαν ή εάν οι ανάγκες παρουσιάζονται μεγαλύτερες από ό,τι πραγματικά είναι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει αποφασίσει να αφήσει την Ουκρανία χωρίς χρήματα. Σημαίνει όμως ότι, πριν ανοίξει ξανά το ταμείο, θέλει να γνωρίζει πώς ακριβώς προέκυψαν τα 27 δισ. δολάρια και ποιο μέρος του ποσού είναι απολύτως απαραίτητο μέχρι το τέλος του 2026.

Το Κίεβο, από την πλευρά του, έχει απευθυνθεί όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και στη Βρετανία, τον Καναδά και την Ιαπωνία, ζητώντας βοήθεια για να καλυφθεί το κενό.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιορίσει την οικονομική τους στήριξη προς το Κίεβο, καθιστώντας τα ευρωπαϊκά κεφάλαια ακόμη πιο κρίσιμα. Ταυτόχρονα, όμως, οι κυβερνήσεις της Ευρώπης καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη της Ουκρανίας και στις δικές τους εσωτερικές δημοσιονομικές ανάγκες, γνωρίζοντας ότι νέες μεγάλες δαπάνες μπορούν να προκαλέσουν αντιδράσεις στους ψηφοφόρους.

«Ο πόλεμος, αντικειμενικά, έχει γίνει πιο ακριβός»

Το έλλειμμα των 27 δισ. αποτελεί και μια σκληρή υπενθύμιση μιας ευρύτερης πραγματικότητας: το κόστος του πολέμου αυξάνεται.

Οι ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται με μεγάλη ένταση, ενώ πλήγματα σε ουκρανικά λιμάνια έχουν στερήσει από τη χώρα μια σημαντική πηγή εσόδων. Παράλληλα, η Ουκρανία προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις σε αμερικανικούς πυραύλους αναχαίτισης, αυξάνοντας ταυτόχρονα την ανάπτυξη δικών της εναλλακτικών λύσεων.

«Ο πόλεμος έχει αντικειμενικά γίνει πιο ακριβός», σημειώνει η Ολένα Προκοπένκο, ειδικός στην ουκρανική εξωτερική πολιτική και ερευνήτρια στο Γερμανικό Ιδρυμα Μάρσαλ. Η ίδια εκτιμά ότι, εφόσον το Κίεβο καταφέρει να αποδείξει στους Ευρωπαίους ότι πράγματι χρειάζεται αυτά τα χρήματα, «θα βρουν τρόπο» να τα εξασφαλίσουν – τόσο για χάρη της Ουκρανίας όσο και για τη δική τους ασφάλεια.

Από πού προέκυψαν τα 27 δισ. δολάρια

Αυτό παραμένει το βασικό ερώτημα. Η ακριβής προέλευση του ελλείμματος δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως και αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας ακόμη και εντός της Ουκρανίας.

Ο Ζελένσκι δήλωσε στις 24 Αυγούστου, σε συνάντηση με Ευρωπαίους και Βρετανούς ηγέτες στο Κίεβο, ότι μέρος των χρημάτων είχε ήδη δαπανηθεί επί θητείας του πρώην υπουργού Άμυνας, Μιχάιλο Φεντόροφ. Οπως υποστήριξε, το υπουργείο Αμυνας «χρησιμοποίησε κεφάλαια που είχαν προϋπολογιστεί για το τέλος του έτους» και έτσι το συνολικό κενό έφτασε στα 27 δισ. δολάρια.

Ο Φεντόροφ απορρίπτει αυτή την εκδοχή. Έχει δηλώσει ότι κατά τη διάρκεια της δικής του θητείας δεν υπήρχε τόσο μεγάλο έλλειμμα και ότι, εάν αυτό προέκυψε, θα πρέπει να συνδέεται με προγράμματα που ξεκίνησε η νέα ηγεσία του υπουργείου.

Μέχρι στιγμής η ουκρανική κυβέρνηση δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα πλήρη ανάλυση των άμεσων χρηματοδοτικών της αναγκών. Ο Ζελένσκι έχει πάντως αναφέρει ότι στο ποσό περιλαμβάνονται δαπάνες για οπλικά συστήματα, μισθούς στρατιωτικών και αποζημιώσεις προς τις οικογένειες στρατιωτών που σκοτώθηκαν στη μάχη.

Οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν πάνω από 17%

Η Ροκσολάνα Πιντλάσα, επικεφαλής της επιτροπής προϋπολογισμού του ουκρανικού Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι νωρίτερα μέσα στη χρονιά είχε ενημερωθεί πως αναμενόταν ένα έλλειμμα της τάξης των 7,5 δισ. δολαρίων.

Στην πορεία όμως οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν σημαντικά. Κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 ήταν πάνω από 17% υψηλότερες σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους.

«Αυτά τα κενά εμφανίζονται επειδή ο πόλεμος γίνεται όλο και πιο ακριβός κάθε χρόνο», εξήγησε η Πιντλάσα. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι οι ρωσικές τακτικές αλλάζουν και αυτό κάνει τα πράγματα χειρότερα για την Ουκρανία».

Σύμφωνα με την ίδια, η αύξηση των ρωσικών επιθέσεων στην ουκρανική βιομηχανία, μεταξύ άλλων σε μεταλλουργικές εγκαταστάσεις και στον διάδρομο εξαγωγής σιτηρών, κόστισε στην Ουκρανία περίπου τα μισά από τα έσοδα που περίμενε μόνο τον περασμένο μήνα.

Λιτότητα στο εσωτερικό, αλλά όχι στον στρατό

Ο Ουκρανός πρωθυπουργός, Σέρχι Κορέτσκι, έχει ζητήσει από τους βουλευτές να προχωρήσουν σε μέτρα λιτότητας. Υπάρχουν όμως όρια στις περικοπές που μπορεί να αντέξει μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο.

«Δεν μπορούμε να κάνουμε συμβιβασμούς στη στήριξη του στρατού μας, γιατί πρόκειται για την επιβίωσή μας», δήλωσε ο Ολεκσάντρ Μερέζκο, πρόεδρος της επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του ουκρανικού Κοινοβουλίου. Η περικοπή ορισμένων από τις μεγαλύτερες δαπάνες, όπως οι μισθοί των στρατιωτικών ή οι πληρωμές προς τις οικογένειες των νεκρών, δεν αποτελεί επιλογή.

«Θα πρέπει να είναι ιερό για εμάς», είπε.

Η πρώτη λύση που εξετάζει η Ευρώπη

Παρά τον αιφνιδιασμό, οι Βρυξέλλες αναζητούν τρόπους κάλυψης του κενού, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι το ποσό των 27 δισ. είναι πράγματι αναγκαίο. Ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις, συζήτησε τη Δευτέρα (07/09) το θέμα με τον Κορέτσκι.

Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι «να αποκτήσουμε σαφή εικόνα για το ποια είναι η δημοσιονομική ή χρηματοοικονομική κατάσταση». Μια λύση που έχει προτείνει ο Ζελένσκι είναι να επιταχυνθεί η εκταμίευση του ήδη συμφωνημένου ευρωπαϊκού δανείου.

Η ΕΕ ολοκλήρωσε τον Απρίλιο τη συμφωνία για τη χρηματοδότηση άνω των 100 δισ. δολαρίων, έπειτα από μια δύσκολη πολιτική διαδικασία. Τα χρήματα προβλέπεται να δοθούν σε διάστημα δύο ετών: περίπου τα μισά μέσα στο 2026 και τα υπόλοιπα το 2027.

Σύμφωνα με οκτώ Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους, η ταχύτερη εκταμίευση μπορεί να είναι η μόνη ρεαλιστική λύση για να βρεθούν άμεσα χρήματα. Υπάρχει όμως ένα προφανές πρόβλημα: ό,τι δοθεί νωρίτερα τώρα, θα λείψει από το 2027.

Τα 200 δισ. δολάρια της Ρωσίας που παραμένουν παγωμένα

Η άλλη επιλογή, για την οποία πιέζει το Κίεβο να εξεταστεί, αφορά τα παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία. Περισσότερα από 200 δισ. δολάρια ρωσικών κεφαλαίων βρίσκονται δεσμευμένα στη Euroclear στο Βέλγιο.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είχαν εξετάσει ήδη από πέρυσι το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν αυτά τα κεφάλαια για να στηριχθεί νέο δάνειο προς την Ουκρανία. Το σχέδιο, όμως, κατέρρευσε την τελευταία στιγμή εξαιτίας αντιδράσεων από το Βέλγιο και άλλες χώρες. Τώρα η Σουηδία και άλλα κράτη-μέλη προσπαθούν να επαναφέρουν την πρόταση ως τρόπο χρηματοδότησης της Ουκρανίας χωρίς νέα επιβάρυνση των εθνικών προϋπολογισμών.

Τα εμπόδια, ωστόσο, παραμένουν. Το Βέλγιο φοβάται ότι η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων ενός ξένου κράτους θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο, στέλνοντας το μήνυμα ότι κεφάλαια σε ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μπορούν να δεσμευτούν για πολιτικούς λόγους. Αυτό, σύμφωνα με τις ανησυχίες των Βέλγων, θα μπορούσε να οδηγήσει επενδυτές στην απόσυρση χρημάτων από τη Euroclear και άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Ακόμη και αν τελικά υπάρξει πολιτική συμφωνία, οποιαδήποτε λύση με τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια θα χρειαζόταν μήνες. Για το Κίεβο, όμως, ο χρόνος είναι ακριβώς αυτό που δεν υπάρχει.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρί Σιμπίχα, κάλεσε πρόσφατα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να κινηθούν γρήγορα και να μην αντιμετωπίζουν τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια μόνο ως διαπραγματευτικό χαρτί για το μέλλον. «Οι διαπραγματεύσεις είναι κάπου στο μέλλον», είπε. «Τα χρήματα χρειάζονται τώρα».