Γιατί κινδυνεύει να γυρίσει μπούμερανγκ στους Αμερικανούς ο «μποναμάς» 5.000 δολαρίων που έταξε ο Τραμπ

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, υποσχέθηκε οικονομική ενίσχυση 4.300 ευρώ (5.000 δολαρίων) για κάθε ενήλικα Αμερικανό πολίτη, εφόσον το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα διατηρήσει τον οριακό έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου στις επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Ο Τραμπ ήταν ο κεντρικός ομιλητής στο συνέδριο των Ρεπουμπλικανών στο Ντάλας του Τέξας αυτή την εβδομάδα, σε μια προσπάθεια να συσπειρώσει τη βάση του κόμματος εν μέσω δυσμενών δημοσκοπήσεων, οι οποίες δείχνουν πιθανή άνοδο των Δημοκρατικών σε ολόκληρη τη χώρα.

Ωστόσο, σύμφωνα ανάλυση του Al Jazeera, σε μια περίοδο αυξανόμενων τιμών ενέργειας, υψηλού πληθωρισμού, ενός συνεχιζόμενου και ιδιαίτερα μη δημοφιλούς πολέμου με το Ιράν και διογκούμενου δημοσίου χρέους, η κίνηση αυτή προκαλεί ερωτήματα: Αντέχει η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου να καταβάλει το λεγόμενο «μέρισμα Τραμπ» σε 270 εκατομμύρια ενήλικες Αμερικανούς; Και επιπλέον, είναι μια τέτοια εξαγγελία νομικά επιτρεπτή; 

Τι υποσχέθηκε ο Τραμπ

«Επειδή τα έχουμε πάει τόσο καλά και επειδή η χώρα μας βγάζει τόσο πολλά χρήματα, μόνο εγώ μπορώ να σας δώσω αυτή την υπόσχεση», δήλωσε ο Τραμπ στους υποστηρικτές των Ρεπουμπλικανών στο συνέδριο της Τετάρτης. Καταχειροκροτούμενος και εν μέσω συνθημάτων «ΗΠΑ, ΗΠΑ», ανέφερε: «Θα διανείμω μέρισμα 4.300 ευρώ (5.000 δολαρίων) σε κάθε ενήλικα πολίτη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής», υπό τον όρο ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα θα διατηρήσει την πλειοψηφία του τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία.«Αν νικήσουν οι Ρεπουμπλικανοί, νικάτε κι εσείς μαζί μας», διακήρυξε.

Ο Τραμπ δεν εισήλθε σε λεπτομέρειες σχετικά με το πώς ή πότε θα πραγματοποιηθούν οι πληρωμές -ούτε από πώς θα χρηματοδοτηθούν- διευκρινίζοντας μόνο ότι οι δικαιούχοι θα υποχρεούνται να δαπανήσουν τα χρήματα εντός των ΗΠΑ. «Δεν θέλουμε να πάτε στον Καναδά για να χαλάσετε τα χρήματα».

Πόσο θα κοστίσει η πρόταση

Οι ενήλικες Αμερικανοί πολίτες ανέρχονται σε περίπου 270 εκατομμύρια, γεγονός που σημαίνει ότι το συνολικό κόστος του μέτρου θα μπορούσε να αγγίξει τα 1,12 τρισεκατομμύρια ευρώ (1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια), χωρίς να υπολογίζονται τα διοικητικά έξοδα για την εφαρμογή και την επεξεργασία των πληρωμών.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς άφησε να εννοηθεί ότι τα κονδύλια θα προέλθουν από τα έσοδα που εισπράττονται μέσω των δασμών που επέβαλε ο Τραμπ στο εμπόριο. Μιλώντας στο Fox News δήλωσε: «Αυτό για το οποίο μιλάει ο πρόεδρος είναι επί της ουσίας ένα μέρισμα για τους Αμερικανούς εργαζομένους. Εισπράττουμε ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσό εσόδων, επειδή ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υψώνει το ανάστημά του τόσο απέναντι σε ξένες εταιρείες όσο και απέναντι σε ξένες χώρες που εκμεταλλεύονταν τους Αμερικανούς εργαζομένους. Δεν θεωρώ ότι πρόκειται για αμφιλεγόμενη ιδέα».

Ωστόσο, το αμερικανικό Κέντρο Φορολογικής Πολιτικής (Tax Policy Center) προβλέπει ότι οι δασμοί θα αποδώσουν περίπου 1,46 τρισεκατομμύρια ευρώ (1,7 τρισεκατομμύρια δολάρια) «για τα οικονομικά έτη 2026 έως 2036, με τα 152,2 δισεκατομμύρια ευρώ (177 δισεκατομμύρια δολάρια) να εισπράττονται το 2026».

Συνεπώς, ένα «μέρισμα Τραμπ» ύψους 4.300 ευρώ (5.000 δολαρίων) για κάθε ενήλικα Αμερικανό αντιστοιχεί περίπου στα τρία τέταρτα των συνολικών εσόδων που αναμένονται σε βάθος έντεκα ετών. Επιπλέον, η πλειονότητα αυτών των χρημάτων δεν έχει καν εισπραχθεί ακόμα, καθώς πρόκειται απλώς για οικονομική πρόβλεψη. Παράλληλα, ο υπολογισμός αυτός δεν λαμβάνει υπόψη το βάρος των αντιμέτρων και των δασμών που επιβάλλουν άλλες χώρες στα αμερικανικά προϊόντα. 

Πώς θα χρηματοδοτηθεί το μέτρο

Σύμφωνα με αναλυτές, σε τελική ανάλυση το μέτρο θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί μέσω αύξησης του δημοσίου χρέους. Αυτό σημαίνει ότι τα χρήματα που υπόσχεται ο Τραμπ στον αμερικανικό λαό θα προστεθούν στο ήδη διογκωμένο βουνό χρέους που έχει δανειστεί το κράτος από εγχώριους και ξένους επενδυτές. Ο πρόσθετος αυτός δανεισμός θα αυξήσει τις συνολικές καταβολές τόκων της κυβέρνησης, έναν λογαριασμό που τελικά θα κληθούν να πληρώσουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί φορολογούμενοι.

Αυτή τη στιγμή, οι ΗΠΑ δαπανούν περίπου 946 δισεκατομμύρια ευρώ (1,1 τρισεκατομμύριο δολάρια) ετησίως μόνο για την εξυπηρέτηση του χρέους τους - ποσό ελαφρώς μεγαλύτερο από τις συνολικές αμυντικές δαπάνες της χώρας. Το αμερικανικό δημόσιο χρέος άγγιξε το ιστορικό υψηλό των 34,4 τρισεκατομμυρίων ευρώ (40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων) τον Αύγουστο. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου προέβλεπε αρχικά ότι η χώρα δεν θα έφτανε σε αυτό το επίπεδο πριν από την πάροδο δύο ετών. Από το 2020, το συνολικό χρέος των ΗΠΑ αυξάνεται κατά 860 δισεκατομμύρια ευρώ (1 τρισεκατομμύριο δολάρια) κάθε πέντε μήνες, ενώ έχει διπλασιαστεί από το 2017, σύμφωνα με το Ίδρυμα Peter G. Peterson, έναν ανεξάρτητο οργανισμό φορολογικής πολιτικής.

Η πανδημία COVID-19 –και τώρα ο πόλεμος με το Ιράν– επιτάχυναν δραματικά τη διόγκωση του χρέους.Το δημόσιο χρέος προς εγχώριους και ξένους επενδυτές αντιπροσωπεύει το 80% –περίπου 27,5 τρισεκατομμύρια ευρώ (32 τρισεκατομμύρια δολάρια)– του συνολικού ακαθάριστου χρέους, σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ. Από αυτό το ποσό, περίπου 18,06 τρισεκατομμύρια ευρώ (21 τρισεκατομμύρια δολάρια) οφείλονται σε εγχώριους πιστωτές, συμπεριλαμβανομένης της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve), η οποία κατέχει 3,89 τρισεκατομμύρια ευρώ (4,528 τρισεκατομμύρια δολάρια) σε κρατικά ομόλογα για τη ρύθμιση των επιτοκίων και της ρευστότητας.Στους υπόλοιπους πιστωτές περιλαμβάνονται αμοιβαία κεφάλαια (4,47 τρισ. ευρώ / 5,195 τρισ. δολάρια), συνταξιοδοτικά ταμεία (976 δισ. ευρώ / 1,135 τρισ. δολάρια), πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις (1,41 τρισ. ευρώ / 1,636 τρισ. δολάρια), εμπορικές τράπεζες (1,79 τρισ. ευρώ / 2,083 τρισ. δολάρια), καθώς και λοιποί εταιρικοί και ιδιώτες επενδυτές (5,73 τρισ. ευρώ / 6,660 τρισ. δολάρια). 

Είναι νόμιμη η υπόσχεση Τραμπ;

Η ομοσπονδιακή νομοθεσία των ΗΠΑ απαγορεύει αυστηρά οποιαδήποτε οικονομική παροχή αποσκοπεί στον επηρεασμό της ψήφου των πολιτών. Ωστόσο, ο δικηγόρος ποινικού δικαίου Τζον Γουέιν Ντέι δήλωσε στο Associated Press ότι η προεκλογική υπόσχεση του Τραμπ φαίνεται εκ πρώτης όψεως νόμιμη: «Δεν πρόκειται για άμεση πληρωμή προς ιδιώτες με στόχο να υποδειχθεί συγκεκριμένη εκλογική συμπεριφορά», σημείωσε. Η ειδοποιός διαφορά έγκειται στο ότι δεν δίνονται εκ των προτέρων χρήματα σε κάποιον με την απαίτηση να ψηφίσει συγκεκριμένα.

Ο Ντέι επισημαίνει επίσης ότι η παροχή θα αφορά το σύνολο των πολιτών, ανεξάρτητα από το τι θα ψηφίσει ο καθένας. Το κύριο εμπόδιο δεν έγκειται τόσο στη νομική διάσταση όσο στην έγκριση της δαπάνης από το Κογκρέσο. Μια εφάπαξ καταβολή προς τους Αμερικανούς πολίτες απαιτεί την έγκριση του νομοθετικού σώματος. «Δεν πρόκειται για κάποιο «μυστικό κονδύλι» που διαθέτει ο πρόεδρος για να μοιράζει χρήματα κατά βούληση. Επομένως, το Κογκρέσο θα έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο για το αν θα εγκριθεί», πρόσθεσε ο Ντέι.

Έχει υποσχεθεί παρόμοιες παροχές στο παρελθόν;

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ υπόσχεται χρηματικές καταβολές. Μετά τη σύσταση του Υπουργείου Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE) υπό τον Έλον Μασκ στις αρχές της δεύτερης θητείας του Τραμπ, είχε ανακοινωθεί στους Αμερικανούς ότι θα λάμβαναν μέρος των χρημάτων που θα εξοικονομούνταν από τη μείωση της γραφειοκρατίας, τις απολύσεις στο δημόσιο και την ακύρωση κρατικών συμβάσεων.

Όταν ιδρύθηκε το DOGE, ο Μασκ δήλωνε ότι ανέμενε περικοπές «τουλάχιστον 1,72 τρισεκατομμυρίων ευρώ» (2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων) από τις κρατικές δαπάνες, χωρίς ωστόσο να θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Αργότερα χαμήλωσε τον στόχο στο 860 δισεκατομμύρια ευρώ (1 τρισεκατομμύριο δολάρια).Τον Ιούνιο του 2025, το DOGE ισχυρίστηκε ότι πέτυχε περικοπές ύψους 154,8 δισεκατομμυρίων ευρώ (180 δισεκατομμυρίων δολαρίων), αν και ο αριθμός αυτός αμφισβητείται έντονα. Μέχρι σήμερα δεν έχει αναφερθεί καμία μεταφορά χρημάτων προς τους πολίτες.

Ανάλογο «μέρισμα» είχε υποσχεθεί στους πολίτες και τον Νοέμβριο του 2025, όταν ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι είχαν εισπραχθεί τρισεκατομμύρια από δασμούς: «Ένα μέρισμα τουλάχιστον 1.720 ευρώ (2.000 δολαρίων) ανά άτομο (εξαιρούνται τα υψηλά εισοδήματα!) θα καταβληθεί σε όλους». Ωστόσο, ούτε μετά από εκείνη την υπόσχεση υπήρξαν αναφορές για πραγματοποίηση τέτοιων πληρωμών.