Ιράν: Τι είναι η «Τζανφάντα» και τι κρύβεται πίσω από την προσπάθεια για μαζική επιστράτευση

«Ξέρεις πώς να το χρησιμοποιείς;» αναγράφεται σε πανό που έχουν στηθεί σε ολόκληρη την Τεχεράνη, με την εικόνα ενός εκτοξευτήρα ρουκετοβομβίδων, ενός όπλου ελεύθερου σκοπευτή ή ενός τυφεκίου εφόδου, ή άλλου στρατιωτικού ή επικοινωνιακού εξοπλισμού.

Η δημόσια εκστρατεία μηνυμάτων των ιρανικών Αρχών αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας εκπαίδευσης και εξοπλισμού εθελοντών πολιτών, οι οποίοι θα υπηρετούν ως τμήμα της κρατικής ασφάλειας υπό τον βραχίονα της πολιτοφυλακής Μπασίτζ των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Όπως αναφέρει το Al Jazeera, η Ισλαμική Δημοκρατία παρουσίασε για πρώτη φορά τα μηνύματα αυτά στο πλαίσιο μιας μεγάλης εκστρατείας επιστράτευσης - που ονομάζεται Τζανφάντα ή «εκείνοι που θυσιάζουν τη ζωή τους» - στα τέλη Μαρτίου, στο αποκορύφωμα του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Πόσο μαζική είναι τελική η επιστράτευση

Οι νεοσύλλεκτοι της Τζανφάντα πραγματοποίησαν την πρώτη δημόσια «στρατιωτική άσκησή» τους την Παρασκευή (18/9) στην Τεχεράνη, όπου χιλιάδες παιδιά, γυναίκες και άνδρες - πολλοί με καλυμμένα πρόσωπα και γυαλιά ηλίου - παρέλασαν στους δρόμους του κέντρου της πόλης.

Πριν από την εκδήλωση, οι Aρχές την είχαν χαρακτηρίσει πορεία 313.000 ανθρώπων, αν και τα πλάνα που μεταδόθηκαν από την κρατική τηλεόραση δεν φάνηκε να δικαιολογούν αυτόν τον ισχυρισμό. Στην παράδοση των Δωδεκαδικών Σιιτών, το 313 είναι ο αριθμός των βασικών συντρόφων του Μαχντί, του μεσσιανικού κρυφού ιμάμη που θα επανεμφανιστεί κοντά στο τέλος των καιρών για να εγκαθιδρύσει τη δικαιοσύνη.

Ο Χασάν Χασανζαντέχ, επικεφαλής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στην Τεχεράνη, δήλωσε στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα IRIB ότι περισσότεροι από 600.000 άνθρωποι ανταποκρίθηκαν αυτή την εβδομάδα στο κάλεσμα για το ενεργό σκέλος επιστράτευσης της εκστρατείας, εγγραφόμενοι σε μια ιστοσελίδα.

Οι Αρχές δήλωσαν ότι αναμενόταν να εγγραφούν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι και ότι είχαν ήδη σχηματίσει τις πρώτες 1.000 μονάδες, οι οποίες περιγράφονται ως «τάγματα».

Η εκστρατεία Τζανφάντα είχε προκαλέσει αντιδράσεις μόλις έναν μήνα μετά την έναρξή της, στα τέλη Μαρτίου, όταν οι Αρχές υποστήριξαν ότι είχαν εγγραφεί περισσότεροι από 31 εκατομμύρια άνθρωποι - αριθμός που αντιπροσωπεύει λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο του συνολικού πληθυσμού του Ιράν. Θα αντιστοιχούσε επίσης σε περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού άνω των 12 ετών, ανδρών και γυναικών.

Ακτιβιστές που βρίσκονται στο εξωτερικό απέκτησαν πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα της ιστοσελίδας, ο οποίος έδειξε ότι είχαν εγγραφεί λιγότεροι από τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι. Για την εγγραφή απαιτούνταν μόνο ένας αριθμός τηλεφώνου, χωρίς να χρειάζεται αριθμός εθνικής ταυτότητας.

Μετά τη διαμάχη, ο μετρητής που εμφάνιζε τον αριθμό των νεοσύλλεκτων επιβραδύνθηκε σημαντικά, όμως στη συνέχεια ο Χασανζαντέχ των Φρουρών της Επανάστασης υποστήριξε την Παρασκευή (18/9) ότι πλέον έχουν εγγραφεί 33 εκατομμύρια άνθρωποι. Οι Αρχές δεν έχουν δημοσιοποιήσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν τους αριθμούς τους.

Το κοινωνικό υπόβαθρο της επιστράτευσης

Η προσπάθεια επιστράτευσης δεν αφορά αποκλειστικά τον στρατό, καθώς οι διοργανωτές δήλωσαν ότι το 26% των εγγεγραμμένων επέλεξε στρατιωτική ασφάλεια και υπηρεσία ασφαλείας, ενώ άλλες κατηγορίες περιλαμβάνουν τη διάσωση, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τα μέσα ενημέρωσης και την οικονομική υποστήριξη.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν ζήτησε από τους εθελοντές κατά τη διάρκεια της παρέλασης της Παρασκευής να βοηθήσουν έμπρακτα την κυβέρνησή του καταναλώνοντας λιγότερα καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια και άλλους πόρους, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα αντιμετωπίζει ενεργειακή ανισορροπία και ευρύτερη οικονομική αναταραχή.

Η κυβέρνηση αύξησε την τιμή των καυσίμων και περιόρισε τις ποσοστώσεις βενζίνης που διατίθενται για ιδιωτικά οχήματα νωρίτερα αυτόν τον μήνα, καθώς αντιμετωπίζει δημοσιονομική στενότητα και ελλείψεις στην παραγωγή καυσίμων που σχετίζονται με τον πόλεμο.

Τα ιρανικά νοικοκυριά και οι βιομηχανίες έχουν επίσης πληγεί, με διακοπές ρεύματος να σημειώνονται κατά διαστήματα καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ η επερχόμενη ψυχρή περίοδος αναμένεται να φέρει περισσότερες ελλείψεις φυσικού αερίου στη χώρα, η οποία διαθέτει πλούσιους ενεργειακούς πόρους.

Έμφαση στα παιδιά

Η τελευταία παρουσίαση της εκστρατείας της «θυσίας» στην Τεχεράνη επικεντρώθηκε στα παιδιά. Ορισμένοι έφηβοι εμφανίστηκαν να κρατούν τυφέκια εφόδου και άλλα όπλα κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής άσκησης της Παρασκευής, ενώ άλλοι συμμετείχαν στην πομπή. Ένοπλοι έφηβοι έχουν εμφανιστεί να επανδρώνουν σημεία ελέγχου και οδοφράγματα στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων πόλεων τους τελευταίους μήνες.

Ο Σασάν Ζαρέ, εκπρόσωπος της εκστρατείας Τζανφάντα, δήλωσε το Σάββατο (19/9) στο κρατικά συνδεδεμένο Ιρανικό Εργατικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι αγόρια άνω των 15 ετών έχουν τη δυνατότητα να εγγραφούν στην εκστρατεία, αλλά ότι υπάρχουν επίσης σχέδια για τη στρατολόγηση παιδιών κάτω των 15 ετών.

«Η προσπάθειά μας όσον αφορά τα παιδιά και τους εφήβους είναι, πρώτα και κύρια, να τους γνωρίσουμε την κουλτούρα της θυσίας και της αντίστασης», δήλωσε ο Ζαρέ. «Όσο ισχυρότερα διαμορφώνεται το σύστημα αξιών τους από την παιδική ηλικία και όσο περισσότερο εξοικειώνονται με έννοιες όπως ο πατριωτισμός και η αυτοθυσία, τόσο σημαντικότερη μπορεί να είναι η επίδραση στο μέλλον τους».

Οι γυναίκες είχαν επίσης έντονη παρουσία κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης της Παρασκευής, με πολλές εθελόντριες που φορούσαν τσαντόρ να κρατούν όπλα στους δρόμους. Ορισμένες από αυτές εμφανίστηκαν να οδηγούν μοτοσικλέτες, παρά το γεγονός ότι απαγορεύεται επίσημα στις γυναίκες να το κάνουν στην πολιτική ζωή.

Ποιος είναι ο σκοπός

Κατά τη διάρκεια της παρέλασης της Παρασκευής, εκτέθηκε δημόσια στρατιωτικός εξοπλισμός του Ιράν που χρησιμοποιήθηκε στον πόλεμο εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Οι προσπάθειες αυτές πραγματοποιούνται καθώς το Ιράν και οι ΗΠΑ συγκρούονται για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ και την έκβαση του πολέμου. Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να επιβάλλουν ναυτικό αποκλεισμό στα νότια λιμάνια του Ιράν και έχουν εντείνει τις κυρώσεις σε βάρος της χώρας.

Ο επικεφαλής ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάι, δήλωσε στο Al Jazeera ότι επτά προϋποθέσεις για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων είχαν διαβιβαστεί στην Ουάσινγκτον μέσω μεσολαβητών, αλλά πρόσθεσε ότι οι διοικητές ήταν επίσης προετοιμασμένοι να συνεχίσουν τον πόλεμο.

Οι Αρχές δεν έχουν εξηγήσει λεπτομερώς γιατί απαιτούν από εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες να πάρουν όπλα ή να συμμετάσχουν σε άλλες δραστηριότητες ασφαλείας, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν προοπτικές χερσαίου πολέμου με τις ΗΠΑ στο άμεσο μέλλον.

Η εκστρατεία έρχεται μήνες μετά τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, τις οποίες οι ιρανικές Αρχές περιγράφουν ως «πραξικόπημα» που οργανώθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με ένοπλους πράκτορες να ενεργούν σύμφωνα με τα συμφέροντά τους.

Μια αποστολή διερεύνησης των Ηνωμένων Εθνών υποστήριξε την Παρασκευή ότι η Ισλαμική Δημοκρατία διέπραξε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά την καταστολή των διαδηλώσεων. Η Διεθνής Αμνηστία παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα μια εκτενή έκθεση, στην οποία εντοπίζονται δεκάδες ανώτεροι αξιωματούχοι που διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2022-23 για τη Μάχσα Αμίνι, μια νεαρή γυναίκα που πέθανε ενώ βρισκόταν υπό κράτηση της ιρανικής αστυνομίας, αφού συνελήφθη επειδή «δεν φορούσε σωστά» το χιτζάμπ της.

Οι ιρανικές Αρχές έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει κατά νέων δημόσιων διαδηλώσεων τις τελευταίες εβδομάδες, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε πράξη θεωρείται ότι υπονομεύει την εθνική ασφάλεια και την «κοινωνική συνοχή» απαγορεύεται αυστηρά.

Ο Άλι Αλφονέχ, ανώτερος συνεργάτης του Ινστιτούτου Κρατών του Αραβικού Κόλπου, δήλωσε στο Al Jazeera ότι θεωρεί την εκστρατεία Τζανφάντα μια προσπάθεια αλλαγής της εικόνας της πολιτοφυλακής Μπασίτζ, η οποία έχει συνδεθεί με τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων.

Εξήγησε ότι μετά την εισβολή του γειτονικού Ιράκ στο Ιράν το 1980, εκατοντάδες χιλιάδες Ιρανοί προσφέρθηκαν εθελοντικά για υπηρεσία στην πρώτη γραμμή, από αίσθημα θρησκευτικού ή πατριωτικού καθήκοντος. Αυτοί επιστρατεύτηκαν μέσω της Μπασίτζ. «Από το τέλος του πολέμου το 1988, ωστόσο, η Μπασίτζ εξελίχθηκε σε εργαλείο εσωτερικού εξαναγκασμού και καταστολής της διαφωνίας, προκαλώντας σοβαρή ζημιά στη δημόσια εικόνα της οργάνωσης», δήλωσε.

Η εκστρατεία δημόσιας επιστράτευσης θα μπορούσε, επομένως, να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια αποκατάστασης της προηγούμενης πατριωτικής εικόνας της Μπασίτζ, ενόψει μελλοντικών εσωτερικών και εξωτερικών απειλών - «αν όχι μιας χερσαίας εισβολής των ΗΠΑ στο Ιράν, τότε της προοπτικής ενός εμφυλίου πολέμου στο Ιράν που θα υποκινούνταν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στις περιφερειακές περιοχές της χώρας, καθώς και μεγάλης κλίμακας λαϊκών εξεγέρσεων που θα τροφοδοτούνταν από την αυξανόμενη οικονομική πίεση», δήλωσε ο Αλφονέχ.