«Η ζωή μας κινείται σαν μηχανή»: Μια μέρα από τη ζωή ενός ακαδημαϊκού στη Γάζα

Ήρθε η ώρα για το διαδικτυακό μάθημα του Μαχμούντ Σέινταμ σχετικά με την αρχιτεκτονική των μουσείων. Κάθεται οκλαδόν μπροστά από το σκαλοπάτι που αποκαλεί τραπέζι και ανοίγει το λάπτοπ του. «Είναι μόνο ο Μοχάμεντ εδώ;» Βγάζει το κινητό του και γράφει στην ομαδική συνομιλία των φοιτητών ότι το μάθημα πρόκειται να ξεκινήσει. Τώρα υπάρχουν δύο φοιτητές. Ο Μαχμούντ αποφασίζει να περιμένει λίγο ακόμη, μήπως συνδεθούν και οι υπόλοιποι.

«Σήμερα έχουμε μια απλή παρουσίαση: μια επισκόπηση του σχεδιασμού των μουσείων». Ζητά από τους φοιτητές του να φανταστούν το μουσείο σαν μέλι μέσα σε ένα ποτήρι. «Το μουσείο είναι ένας όμορφος εσωτερικός χώρος. Μετατρέπεται σε ένα στοιχείο που προσελκύει τους ανθρώπους». Η σύνδεση στο διαδίκτυο διακόπτεται και το μάθημα σταματά.

Ο Μαχμούντ, επικεφαλής του τμήματος Μηχανικών Επιστημών και Εφαρμοσμένων Τεχνών στο University College of Science and Technology στη Χαν Γιούνις και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο al-Aqsa, δεν φαίνεται απογοητευμένος. Είναι κάτι που έχει συνηθίσει, λέει ο Guardian.

Με τον συνηθισμένο ήρεμο και επαγγελματικό του τόνο, ηχογραφεί ένα φωνητικό μήνυμα προς τους φοιτητές του: «Γεια σε όλους… Φαίνεται πως υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το διαδίκτυο, οπότε θα ηχογραφήσω το μάθημα, θα το ανεβάσω στο YouTube και θα σας στείλω τον σύνδεσμο». Αυτή είναι μια ημέρα από τη ζωή ενός πανεπιστημιακού καθηγητή στη Γάζα.

Ξημέρωμα

Ο ίδιος ο ύπνος είναι μια δύσκολη υπόθεση. Δεν είναι εύκολο να κοιμάσαι όταν ζεις σε σκηνές. Το άγχος κυριαρχεί στα πάντα… γιατί δεν υπάρχει καμία αίσθηση σταθερότητας.

Συγκρίνεις τη ζωή σου πριν από τον πόλεμο με τη σημερινή πραγματικότητα και, ψυχολογικά, αδυνατείς να την αποδεχτείς. Ζεις σε μια σκηνή, η οποία δεν σε προστατεύει από τίποτα και δεν σου προσφέρει καμία ιδιωτικότητα. Δεν μπορείς ούτε καν να κάνεις ήσυχα τη δουλειά σου λόγω του θορύβου.

Για να μην αναφέρουμε το άγχος μήπως συμβεί κάτι έκτακτο. Έχει γίνει επίθεση στις σκηνές γύρω μας στο παρελθόν. Υπάρχει φόβος για τα παιδιά, για το ενδεχόμενο να τραυματιστεί οποιοδήποτε μέλος της οικογένειας. Υπάρχει αγωνία μήπως εκτοπιστούμε ξανά. Έχουμε εκτοπιστεί περισσότερες από 15 φορές, από ένα μέρος που ήταν άβολο, ασταθές και ακατάλληλο για ανθρώπινη διαβίωση σε ένα άλλο που ήταν ακόμη χειρότερο, εγκαταλείποντας κάποιες φορές όλα μας τα υπάρχοντα μόνο και μόνο για να σώσουμε τη ζωή μας. Κοιμηθήκαμε για τρεις ή τέσσερις νύχτες στον δρόμο, πάνω στο πεζοδρόμιο.

Νιώθεις άγχος τη νύχτα. Ξυπνάω γύρω στην αυγή, προσεύχομαι και ανοίγω το κινητό μου. Φτιάχνω έναν καφέ και κάθομαι έξω από τη σκηνή για να απαντήσω στα μηνύματα από φοιτητές και συναδέλφους που έχουν έρθει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Κρατάω ένα μέρος της μπαταρίας του κινητού μου ειδικά γι’ αυτή τη δουλειά. Είναι πιο εύκολο για μένα να τους στέλνω φωνητικά μηνύματα παρά να πληκτρολογώ. Έτσι ξεκινά η μέρα μου.

Πρωί

Οι πρωινές εργασίες ξεκινούν με το κουβάλημα νερού. Ο Μαχμούντ παίρνει ένα πλαστικό δοχείο και περπατά μέχρι το σημείο όπου σταματά το φορτηγό με το νερό. Τα παιδιά του – τρεις γιοι και μία κόρη, που σπουδάζουν μηχανική, νοσηλευτική και πληροφορική – συχνά βοηθούν. Μεταφέρει το νερό πίσω στη σκηνή και το αδειάζει στη δεξαμενή τους και στη συνέχεια σε κουβάδες διαφορετικού μεγέθους και χρώματος που βρίσκονται μπροστά από τη σκηνή τους.

Χρησιμοποιούμε αυτούς τους κουβάδες για να αποθηκεύουμε μέρος του νερού για την καθημερινή χρήση, ώστε να διαρκεί όσο το δυνατόν περισσότερο, επειδή η δεξαμενή χωράει μόλις 200 λίτρα. Δεν έχουμε άλλες δεξαμενές. Όλες καταστράφηκαν όταν βομβαρδίστηκε το σπίτι μας. Και το νερό δεν φτάνει σε εμάς κάθε μέρα.

Στον εκτοπισμό αντιμετωπίζουμε πράγματα που δεν περιμέναμε ποτέ στη ζωή μας. Η σκηνή χρειάζεται συνεχώς επισκευές. Επιπλέον, υπάρχει η εξαντλητική προσπάθεια να φορτίσω το κινητό και το λάπτοπ μου, ώστε να ξεκινήσω τη μέρα και να κάνω τη δουλειά μου.

Μερικές φορές τρώμε πρωινό, μερικές φορές όχι. Αυτή την περίοδο υπάρχει αλεύρι και ζυμώνουμε και ψήνουμε μέσα στη σκηνή, αλλά το ψωμί χαλάει από τη ζέστη και έτσι δεν υπάρχει πρωινό. Τα γεύματα δεν είναι τακτικά, αλλά αν απορροφηθώ από τη δουλειά, ξεχνάω να φάω.

Απόγευμα

Ο Μαχμούντ αρχίζει να προετοιμάζεται για το μάθημα της ημέρας. Μόλις συνδέει το λάπτοπ του στο πολύπριζο, το σύστημα κλείνει. Έχει μάθει τα βασικά της τεχνολογίας ηλιακής ενέργειας για να αντιμετωπίζει αυτές τις επαναλαμβανόμενες βλάβες. Παίρνει τη σκούπα, ανεβαίνει πάνω σε μια πλαστική καρέκλα και καθαρίζει τη σκόνη από τα ηλιακά πάνελ που βρίσκονται πάνω από τη σκηνή. Ηχογραφεί το μάθημα για τον σχεδιασμό μουσείων και στη συνέχεια έρχεται η ώρα να ξεκινήσει για τα γραφεία της Scholars Without Borders, την προσωρινή έδρα του πανεπιστημίου.

Δεν γίνονται όλα διαδικτυακά. Υπάρχουν συναντήσεις και ζητήματα φοιτητών για τα οποία πρέπει να είσαι παρών. Η απόσταση από τα γραφεία της Scholars Without Borders είναι περίπου 6 χιλιόμετρα.

Συνήθως πηγαίνω με τα πόδια, επειδή η μετακίνηση είναι πολύ δύσκολη: οι δρόμοι είναι κακοτράχαλοι και παντού υπάρχουν σκηνές και καρότσια. Σήμερα χρησιμοποίησα ένα καρότσι που το έσερνε ένα παλιό αυτοκίνητο – από αυτά που συνήθως τα σέρνει άλογο ή γάιδαρος – και στη συνέχεια ένα παλιό τρίκυκλο. Χρειάζεται μία ώρα για να φτάσω εκεί.

Το να βρίσκεσαι σε αυτές τις συνθήκες και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζεις, να δίνεις ό,τι έχεις – ειλικρινά, το βρίσκω εξαιρετικά δύσκολο. Πρέπει να υπάρχουν οι βασικές ανάγκες της ζωής για να μπορέσει ένας άνθρωπος να διαπρέψει στη δουλειά του. Αυτή τη στιγμή οι άνθρωποι δεν έχουν ούτε τα απολύτως απαραίτητα για να ζήσουν.

Η εφαρμογή και το πρακτικό σκέλος της εκπαίδευσης έχουν γίνει εξαιρετικά δύσκολα. Τα περισσότερα μαθήματα γίνονται διαδικτυακά. Τα περισσότερα βασικά εργαλεία και υλικά που χρειάζονται για την εκπαιδευτική διαδικασία είναι πλέον δύσκολο να βρεθούν ή απλώς δεν είναι διαθέσιμα.

Από τα πρώτα στάδια του πολέμου παρατηρήσαμε ότι τα πανεπιστήμια αποτελούσαν σκόπιμα στόχο. Το πανεπιστήμιο έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Συγκεντρώνει όλο το μελλοντικό ταλέντο και τις δυνατότητες, τόσο μεταξύ των φοιτητών όσο και μεταξύ του διδακτικού προσωπικού.

Κάποια στιγμή είχαμε εκτοπιστεί σε μια περιοχή ανάμεσα στη Ράφα και τη Χαν Γιούνις, όπου μπορούσα να βλέπω το πανεπιστήμιό μου από απόσταση. Είδα με τα ίδια μου τα μάτια τις στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον των κτιρίων και των εγκαταστάσεων του πανεπιστημίου. Όταν παραβιάστηκε η κατάπαυση του πυρός, κυκλοφόρησε ένα βίντεο που έδειχνε την κατεδάφιση όλων των κτιρίων του πανεπιστημίου, με ολόκληρη την έκταση να έχει ισοπεδωθεί. Συνεχίζουμε με έναν βαθμό υπομονής και επιμονής.

Βράδυ

Πριν από τον πόλεμο μπορούσες να πάρεις την οικογένειά σου και να βγείτε για φαγητό σε ένα εστιατόριο. Ως αρχιτέκτονας, ενδιαφερόμουν επίσης πολύ για αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς και περνούσα από κάποια καταστήματα που πουλούσαν αντίκες, για να ρίξω μια ματιά. Όλα αυτά έχουν πλέον χαθεί. Δεν υπάρχει χρόνος για ψυχαγωγία - με δυσκολία εξασφαλίζουμε τα απολύτως απαραίτητα. Η ζωή μας κινείται σαν μηχανή. Κάθε μέρα είναι ίδια με την προηγούμενη.

Οι γονείς μου και δύο αδέλφια μου ζουν σε σκηνές εκεί κοντά, περίπου 10 λεπτά με τα πόδια. Οι γονείς μου – εξαιτίας του πολέμου, των ασθενειών και της προχωρημένης ηλικίας – έχουν επηρεαστεί πολύ. Είναι ευθύνη μου, οπότε σχεδόν κάθε μέρα τους επισκέπτομαι για να δω αν χρειάζονται κάτι.

Μερικές φορές κάθομαι έξω από τη σκηνή μου και μιλάω με άλλους για να χαλαρώσω μετά τη μεγάλη μέρα. Στη συνέχεια συνεχίζω την επικοινωνία μου με τους φοιτητές. Αυτό δεν σταματά μέχρι να κοιμηθώ. Από τη στιγμή που ξυπνάς μέχρι να πας για ύπνο, με το ζόρι προλαβαίνεις να ασχοληθείς με οτιδήποτε άλλο πέρα από τις υποχρεώσεις που πρέπει να διεκπεραιώσεις.