Πόσο κοντά είναι Τουρκία και Πακιστάν στην εμπλοκή τους στον πόλεμο με τους Χούθι;

Η Τουρκία και το Πακιστάν σπεύδουν να στείλουν τους αρχηγούς των Ενόπλων Δυνάμεών τους στο Ριάντ, ανταποκρινόμενα στο αίτημα της Σαουδικής Αραβίας για μια επείγουσα συνάντηση σχετικά με την εφαρμογή της αμοιβαίας αμυντικής συμφωνίας των τριών χωρών, καθώς ο κλιμακούμενος πόλεμος εναντίον των Χούθι στην Υεμένη έχει επεκταθεί και στο έδαφος της Σαουδικής Αραβίας.

Το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας επιβεβαίωσε την Παρασκευή (25/9) ότι ο στρατηγός Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, θα μεταβεί στη Σαουδική Αραβία.

Ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων του Πακιστάν, στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, αναμένεται επίσης να φτάσει σύντομα στη σαουδαραβική πρωτεύουσα, σύμφωνα με πληροφορίες του Al Jazeera.

Οι εξελίξεις έρχονται μετά το αίτημα της Σαουδικής Αραβίας προς την Τουρκία και το Πακιστάν να συγκαλέσουν τους αρχηγούς των Ενόπλων Δυνάμεών τους, έπειτα από εβδομάδες επιθέσεων με πυραύλους και drones από τους Χούθι εναντίον σαουδαραβικού εδάφους.

Οι Χούθι δήλωσαν την Πέμπτη (24/9) ότι εκτόξευσαν δεκάδες πυραύλους και drones εναντίον στόχων στη Σαουδική Αραβία, μεταξύ άλλων εναντίον ενός, όπως υποστήριξαν, «ευαίσθητου στόχου» στο Ριάντ και εγκαταστάσεων της Saudi Aramco στη Γιανμπού. Οι σαουδαραβικές Αρχές ανακοίνωσαν ότι η αεράμυνα αναχαίτισε έξι βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Ταΐφ και τη Γιανμπού, ενώ εξέδωσαν προειδοποιήσεις έκτακτης ανάγκης για τη Μέκκα, την Τζέντα και τη Γιανμπού.

Το Κοινό Σύμφωνο Άμυνας της Μέκκας, το οποίο υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου, προβλέπει ότι επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν, θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Η εκτίμηση της Σαουδικής Αραβίας για τις ημέρες που προηγήθηκαν της συνάντησης της Παρασκευής έδειξε πόσο επείγουσα θεωρεί το Ριάντ την κρίση.

Τρεις διαφορετικές αντιδράσεις

Η συνάντηση των τριών αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων ανακοινώθηκε για πρώτη φορά μετά από συνάντηση στη Νέα Υόρκη, στις 24 Σεπτεμβρίου, μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και υπουργού Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, και του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, οι τρεις άνδρες συζήτησαν τις διαδικασίες για μια επείγουσα συνάντηση των αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων, προκειμένου να εξεταστούν τρόποι υποστήριξης της Σαουδικής Αραβίας στο πλαίσιο της συμφωνίας.

Η ανακοίνωση καταδίκασε τις επιθέσεις που είχαν ως στόχο τη Μέκκα, καθώς και εγκαταστάσεις αμάχων και οικονομικές υποδομές στο βασίλειο, και επιβεβαίωσε το δικαίωμα της Σαουδικής Αραβίας να υπερασπιστεί τον εαυτό της βάσει του Άρθρου 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.

Η εκδοχή του Πακιστάν για την ίδια συνάντηση ήταν πιο συγκρατημένη. «Στο πλαίσιο του Κοινού Συμφώνου Άμυνας της Μέκκας (MJDA), εξετάσαμε την πρόοδο προς τη δημιουργία των θεσμικών δομών στο πλαίσιο της συμφωνίας και ανταλλάξαμε απόψεις για ζητήματα περιφερειακής και διεθνούς ασφάλειας», έγραψε ο Νταρ στο X.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υιοθέτησε εξίσου μετρημένο τόνο στη συνάντηση της Νέας Υόρκης. Τα τουρκικά κρατικά μέσα ενημέρωσης την περιέγραψαν ως αποτίμηση των συνεχιζόμενων «τεχνικών διαπραγματεύσεων» για τη θεσμοθέτηση της συμφωνίας, ενόψει μιας μελλοντικής συνάντησης της Στρατηγικής Πολιτικής και Αμυντικής Επιτροπής.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Φιντάν είχε υιοθετήσει εμφανώς διαφορετικό τόνο σε ζωντανή συνέντευξή του στο τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο NTV. «Η συμφωνία μας περιλαμβάνει δέσμευση συμμαχίας, τηρούμε τον λόγο μας», είπε. «Οι στρατιωτικές ανάγκες τους μπορεί να αφορούν ιδιαίτερα ορισμένους τεχνικούς τομείς και δεν θα είχαμε κανένα πρόβλημα να τις καλύψουμε».

Ούτε η εκδοχή του Ισλαμαμπάντ ούτε εκείνη της Άγκυρας για τη συνάντηση της Νέας Υόρκης έκανε αναφορά στις επιθέσεις των Χούθι που είχαν προκαλέσει τη δήλωση της Σαουδικής Αραβίας.

Προειδοποιήσεις των Χούθι

Αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η επιφυλακτικότητα μπορεί να συνδέεται με τις άμεσες προειδοποιήσεις που έχουν απευθύνει οι Χούθι και στις δύο χώρες.

Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι έχουν σημειώσει τις τελευταίες ημέρες σημαντικές εδαφικές νίκες απέναντι στις δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, που υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία. Κατέλαβαν το στρατηγικής σημασίας λιμάνι της Μόκα και στη συνέχεια σχεδόν ολόκληρη την ακτογραμμή της Ερυθράς Θάλασσας, συμπεριλαμβανομένων αρκετών νησιών. Αυτό έδωσε στην οργάνωση μεγαλύτερο έλεγχο στα στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το κρίσιμης σημασίας θαλάσσιο πέρασμα που χρησιμοποιούσε η Σαουδική Αραβία για να εξάγει πετρέλαιο, αφού ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν ουσιαστικά είχε κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.

Αυτή την εβδομάδα, οι Χούθι προχώρησαν επίσης προς τα υψίπεδα της Υεμένης, ενώ οι μάχες με τις δυνάμεις της κυβέρνησης, που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, κλιμακώθηκαν. Έχουν εξαπολύσει πυραύλους και drones εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και έχουν απειλήσει τους συμμάχους της. Ο Μοχάμεντ αλ-Μπουχαΐτι, μέλος του πολιτικού γραφείου των Χούθι, δήλωσε αυτή την εβδομάδα σε ιρακινή τηλεοπτική εκπομπή ότι το Πακιστάν και η Τουρκία θα αντιμετωπιστούν με «σιδηρά πυγμή» εάν εμπλακούν στον πόλεμο.

Ο Τουγκράλ Γιαμίν, απόστρατος ταξίαρχος και ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Πολιτικών Μελετών του Ισλαμαμπάντ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι οι περιορισμοί ισχύουν και για τις δύο πλευρές της συμφωνίας. «Η αποστολή στρατευμάτων θα ήταν δύσκολη, επειδή ο πακιστανικός στρατός είναι ήδη επιβαρυμένος στο έδαφος λόγω εξωτερικών και εσωτερικών απειλών», είπε, αναφερόμενος στις συνεχιζόμενες συνοριακές συγκρούσεις με το Αφγανιστάν, τις επίμονες εντάσεις με την Ινδία και τις αυξανόμενες επιθέσεις στο εσωτερικό της χώρας από ένοπλες ομάδες.

«Επίσης, τίθεται το ερώτημα εάν η Τουρκία θα ήταν διατεθειμένη να μετακινήσει στρατεύματα στη Σαουδική Αραβία. Η Τουρκία έχει τις δεσμεύσεις της απέναντι στο ΝΑΤΟ και τα σύνορά της με τη Συρία δεν είναι απολύτως ασφαλή», πρόσθεσε.

Επείγουσα κατάσταση στο Ριάντ

Το θρησκευτικό κατεστημένο της Σαουδικής Αραβίας έχει υιοθετήσει ακόμη πιο επείγοντα τόνο από το υπουργείο Εξωτερικών. Ο Μεγάλος Μουφτής, σεΐχης Σάλεχ Αλ-Φαουζάν, κάλεσε τις δυνάμεις να «σταθούν ενωμένες απέναντι σε αυτή την παραπλανημένη σέκτα και παρεκκλίνουσα ομάδα», αναφερόμενος στους Χούθι. Περιέγραψε την υπεράσπιση των συνόρων του βασιλείου ως καθήκον «για το οποίο θυσιάζονται ζωές και ψυχές».

Σε ένα σπάνιο μήνυμα, ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας Σαλμάν είχε υιοθετήσει παρόμοιο τόνο λίγες ημέρες νωρίτερα, κατηγορώντας τους Χούθι ότι επιχειρούν να πλήξουν ξανά τη Μέκκα και λέγοντας σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στην Τζέντα ότι η απόπειρα παραβιάζει τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ.

Ο Γκιοκχάν Ερελί, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Ιμπν Χαλντούν της Κωνσταντινούπολης, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το μήνυμα του μουφτή έχει σημασία στο εσωτερικό της χώρας, ακόμη κι αν η πρακτική επίδρασή του στο Πακιστάν και την Τουρκία είναι περιορισμένη. «Η εξουσία του μουφτή έχει πράγματι σημαντικό βάρος στο εσωτερικό της Σαουδικής Αραβίας και αυτή η δήλωση λειτουργεί πάνω απ’ όλα ως εργαλείο κινητοποίησης που απευθύνεται στους στρατιώτες στην πρώτη γραμμή, προσδίδοντας σε έναν μακρύ και δαπανηρό πόλεμο ένα πνευματικό, θρησκευτικό υπόβαθρο που καθιστά τις θυσίες ευκολότερα αποδεκτές», είπε.

«Για το Πακιστάν και την Τουρκία, η επίδραση αφορά περισσότερο τον τόνο παρά την υποχρέωση. Και οι δύο κυβερνήσεις συνεργάζονται ήδη με το Ριάντ μέσω υφιστάμενων συμφωνιών ασφαλείας και η θρησκευτική διάσταση ενισχύει κυρίως τη γλώσσα της αλληλεγγύης, χωρίς να αλλάζει τους επίσημους όρους αυτών των δεσμεύσεων», πρόσθεσε ο ακαδημαϊκός.

Ένας περιφερειακός διπλωμάτης δήλωσε στο Al Jazeera ότι η ρητορική αντανακλά μια ευρύτερη αλλαγή. «Το κοινό της Σαουδικής Αραβίας έχει συνειδητοποιήσει ολοένα περισσότερο την απειλή των Χούθι, λαμβάνοντας τακτικά σειρήνες προειδοποίησης για πυραυλικές επιθέσεις των Χούθι, οι οποίες συνήθως στοχεύουν μη στρατιωτικές υποδομές», είπε ο διπλωμάτης, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Ωστόσο, αυτή η ομιλία σηματοδοτεί μια ευρύτερη προσέγγιση για την ευαισθητοποίηση των πολιτών και αντανακλά την εκτίμηση ότι τα πράγματα είναι πιθανό να γίνουν χειρότερα και όχι καλύτερα».

Ο πρόεδρος του τουρκικού κοινοβουλίου, Νουμάν Κουρτουλμούς, δήλωσε την Παρασκευή (25/9) ότι το Κοινό Σύμφωνο Άμυνας Της Μέκκας δεν έχει ακόμη υποβληθεί προς έγκριση στο κοινοβούλιο. Εκτίμησε ότι θα υποβληθεί επίσημα όταν η Βουλή επιστρέψει από τις διακοπές της, την 1η Οκτωβρίου. Βάσει του τουρκικού Συντάγματος, οι διεθνείς συμφωνίες τίθενται σε ισχύ μόνο αφού επικυρωθούν από το κοινοβούλιο.

Δύο ημέρες πριν από τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν ανακοίνωσε ότι ο απόστρατος αντιστράτηγος Ναουμάν Μαχμούντ διορίστηκε πρώτος γενικός γραμματέας της συμφωνίας. Ο Μαχμούντ είναι πρώην ανώτερος αξιωματικός της Inter-Services Intelligence, της κύριας υπηρεσίας πληροφοριών του Πακιστάν, και θα ηγηθεί της Γενικής Γραμματείας της συμφωνίας, η οποία δημιουργείται στο Ριάντ.

«Στην πράξη, το Πακιστάν μόλις έστειλε έναν απόστρατο στρατηγό τριών αστέρων στο Ριάντ, προκειμένου να αναλάβει τη θέση του γενικού γραμματέα του Κοινού Συμφώνου Άμυνας», είπε ο Γιαμίν. «Το καθήκον που έχει μπροστά του είναι να αξιολογήσει γρήγορα την κατάσταση και να βρει ορισμένες ρεαλιστικές απαντήσεις». Το Πακιστάν «έχει ήδη συμβούλους, εκπαιδευτές, ειδικούς στον εφοδιασμό και τεχνικούς επί του εδάφους [στη Σαουδική Αραβία], στο πλαίσιο προηγούμενων διμερών πρωτοκόλλων», πρόσθεσε.

Τον Απρίλιο, το Ριάντ επιβεβαίωσε την άφιξη πακιστανικής στρατιωτικής δύναμης, συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών και αεροσκαφών υποστήριξης, στην αεροπορική βάση «Βασιλιάς Αμπντουλαζίζ» στην ανατολική επαρχία του βασιλείου. Η ανάπτυξη αυτή, στο πλαίσιο της Αμοιβαίας Στρατηγικής Συμφωνίας Άμυνας των δύο χωρών, η οποία υπογράφηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο, πραγματοποιήθηκε εν μέσω επιθέσεων του Ιράν εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.

Το Πακιστάν έχει εκπαιδεύσει χιλιάδες μέλη των ενόπλων δυνάμεων της Σαουδικής Αραβίας από το 1967 και έχει σταθμεύσει στρατεύματα στο βασίλειο από τη δεκαετία του 1970, μεταξύ άλλων για την προστασία των πετρελαϊκών υποδομών στην Ανατολική Επαρχία.

Ένας επιβαρυμένος συνασπισμός

Ο Ερελί δήλωσε ότι η δυσκολία της Σαουδικής Αραβίας δεν οφείλεται στην έλλειψη πόρων. «Οι πόροι της Σαουδικής Αραβίας, η αεροπορική της ισχύς και τα χρόνια εξωτερικής υποστήριξης υπάρχουν», είπε. «Η πραγματική δυσκολία εδώ βρίσκεται σε έναν κατακερματισμένο συνασπισμό πολλών παραγόντων στο έδαφος [της Υεμένης]. Η περιορισμένη στρατιωτική δέσμευση των ΗΠΑ έχει αφήσει το Ριάντ να επωμίζεται μόνο του το μεγαλύτερο μέρος του επιχειρησιακού βάρους, επιβαρύνοντας τις δυνατότητες της αεράμυνάς του».

Η Γαλλία και η Βρετανία έχουν προσφέρει αμυντική υποστήριξη. Η Βρετανία συμφώνησε αυτή την εβδομάδα να ανεφοδιάζει με καύσιμα σαουδαραβικά μαχητικά αεροσκάφη σε αμυντικές αποστολές. Η Γαλλία επιβεβαίωσε την Παρασκευή ότι στέλνει στρατεύματα για να προστατεύσουν τον σημαντικό πετρελαϊκό τερματικό σταθμό στη Γιανμπού, το λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας που χρησιμοποιεί η Σαουδική Αραβία για να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Παρά την αυξανόμενη υποστήριξη από το Πακιστάν, την Τουρκία, τη Γαλλία και τη Βρετανία, ο περιφερειακός διπλωμάτης δήλωσε ότι οι Χούθι δεν δείχνουν σημάδια υποχώρησης στην εκστρατεία τους εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και των δυνάμεων που υποστηρίζει στην Υεμένη. «Οι Χούθι έχουν αποδείξει την προθυμία και την ικανότητά τους να στοχεύουν τόσο πολιτικούς όσο και στρατιωτικούς στόχους στη Σαουδική Αραβία και σκοπεύουν να συνεχίσουν να το κάνουν», δήλωσε ο διπλωμάτης.

«Είναι σαφές ότι η Σαουδική Αραβία προετοιμάζεται για μια διαρκή αύξηση του ρυθμού των επιχειρήσεων, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει περαιτέρω απώλειες ανθρώπινων ζωών». «Οι μάχες είναι πιο αμφίρροπες απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι», πρόσθεσε ο διπλωμάτης. «Οι δυνάμεις του συνασπισμού [που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία] υπέστησαν σοβαρό επιχειρησιακό και εφοδιαστικό πλήγμα στη Μόκα, αλλά προχωρούν αργά στα υπόλοιπα μέτωπα. Μπορεί να χάθηκε μια μάχη, αλλά ο πόλεμος δεν έχει ακόμη κριθεί».

Ο Γιαμίν, από την πλευρά του, δήλωσε ότι ελπίζει πως θα επικρατήσει η ψυχραιμία. «Ελπίζω ότι μια διπλωματική λύση θα επιλύσει τη σύγκρουση, γιατί κανείς μας δεν θα ήθελε η χώρα μας να εμπλακεί σε έναν πόλεμο που δεν είναι δικό μας δημιούργημα», είπε.