Εκεί όπου θάφτηκαν 10.000 σοροί και μια ολόκληρη ζωή: Η τιτάνια επιχείρηση καθαρισμού στη Γάζα

Χρειάστηκε μια ολόκληρη μέρα για να καθαριστεί ένα μόνο τμήμα του δρόμου στη συνοικία Τελ αλ-Χάουα της πόλης της Γάζας. Στο τέλος της ημέρας, ο Αχμέντ Αλιάν, μηχανικός του ΟΗΕ, ήταν εξαντλημένος.

«Νιώθω σαν να κρατάμε ένα κουτάλι και να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη θάλασσα», δήλωσε ο Αλιάν, με τις σταγόνες του ιδρώτα να τρέχουν στο μέτωπό του μετά από μια μεγάλη, ζεστή καλοκαιρινή μέρα.

Ο Αλιάν ανήκει σε μια ομάδα του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων (WFP) που εργάζεται στην οδό Βηρυτού, μια άλλοτε πολυσύχναστη κεντρική αρτηρία γεμάτη καταστήματα, γραφεία, σπίτια και κίνηση, η οποία πλέον είναι σχεδόν ερημωμένη. Ο δρόμος ήταν αποκλεισμένος από λόφους μπάζων, πέτρες και τα συντρίμμια κατεστραμμένων μαγαζιών. Σε άλλα σημεία, λύματα αναβλύζουν από το έδαφος, καθώς το αποχετευτικό σύστημα καταστράφηκε από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

Η Γάζα έχει 20 φορές τα συντρίμμια που παρήχθησαν σε όλες τις συγκρούσεις παγκοσμίως

Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η απομάκρυνση του μεγαλύτερου όγκου των συντριμμιών στη Λωρίδα της Γάζας θα διαρκέσει τουλάχιστον επτά έως 10 χρόνια και θα κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας την επιχείρηση μία από τις μεγαλύτερες εκκαθαρίσεις πολεμικών ερειπίων στη σύγχρονη ιστορία. Ο συνολικός όγκος υπολογίζεται στα 61 εκατομμύρια τόνους, ποσότητα που ισοδυναμεί με περίπου 20 φορές τα συντρίμμια που παρήχθησαν σε όλες τις συγκρούσεις παγκοσμίως τα τελευταία 18 χρόνια.

Το έργο διεξάγεται υπό εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες, καθώς οι ομάδες εργάζονται ανάμεσα σε αμέτρητες σορούς και βόμβες που δεν έχουν εκραγεί. Μέχρι στιγμής έχουν καθαριστεί 580 χιλιόμετρα δρόμων, επιτρέποντας τη διέλευση φορτηγών ανθρωπιστικής βοήθειας, διασωστών και κατοίκων. Ωστόσο, η ανασυγκρότηση της Γάζας παραμένει μια τεράστια πρόκληση. Μετά από περισσότερα από δύο χρόνια εργασιών, έχουν απομακρυνθεί περίπου 907.000 τόνοι συντριμμιών και πάνω από 300.000 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί, μέγεθος που αντιπροσωπεύει μόλις το 1,5% του συνολικού όγκου.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη καθώς οι ισραηλινές Αρχές απαγορεύουν την είσοδο του απαραίτητου εξοπλισμού στη Γάζα, υποστηρίζοντας ότι οτιδήποτε δεν είναι τρόφιμα ή φάρμακα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς από τη Χαμάς. Αρχικά, η εργασία του WFP περιοριζόταν στην παραμέριση των μπάζων στην άκρη του δρόμου για να περνούν τα φορτηγά. Όμως ο τεράστιος όγκος και οι συνεχείς βομβαρδισμοί πρόσθεταν διαρκώς νέα συντρίμμια, αναγκάζοντας τα συνεργεία να ανοίγουν τους ίδιους δρόμους ξανά και ξανά. Παράλληλα, η περιοχή στην οποία έχουν πρόσβαση οι πολίτες και οι ανθρωπιστικές οργανώσεις καλύπτει πλέον μόλις το 30% της Λωρίδας της Γάζας, οξύνοντας το πρόβλημα της διαχείρισης των μπάζων, γράφει η Guardian.

Για την αντιμετώπιση του αδιεξόδου, το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNDP) έχει ξεκινήσει την ανακύκλωση των υλικών, διαχειριζόμενο πέντε μονάδες θραύσης συντριμμιών. Εκεί, τα μπάζα διαλέγονται για να αφαιρεθούν τα μέταλλα και οι οπλισμοί, και στη συνέχεια το τσιμέντο συνθλίβεται σε μέγεθος μικρού βότσαλου. Η διαδικασία γίνεται με επτά παλιούς σπαστήρες που υπήρχαν ήδη στη Γάζα πριν από τον πόλεμο, δύο από τους οποίους συναρμολογήθηκαν εκ νέου από ντόπιους μηχανικούς, ελλείψει νέων μηχανημάτων.

Στους χώρους αυτούς επικρατεί ένας συνεχής βόμβος και η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική από τη σκόνη. Η κατάσταση των μηχανημάτων αποτελεί διαρκή πονοκέφαλο, καθώς λόγω της παλαιότητας και της παντελούς έλλειψης ανταλλακτικών και ορυκτελαίων, παρουσιάζουν συχνές βλάβες. Το συνθλιμμένο υλικό χρησιμοποιείται αναγκαστικά για την επιδιόρθωση λακκουβών στους δρόμους ή τοποθετείται κάτω από τις σκηνές των εκτοπισμένων για να τις προστατεύσει από τη βροχή και τα λύματα. Όπως επισημαίνουν μέλη των συνεργείων, η ποιότητα των υλικών αυτών είναι χαμηλή, αλλά δεν υπάρχει άλλη επιλογή στις συνθήκες που βιώνουν.

Έως και 10.000 πτώματα κάτω από τα συντρίμμια

Παρά τις αντιξοότητες, η διάνοιξη των δρόμων προσφέρει ανακούφιση. Κάτοικοι αναφέρουν ότι η διεύρυνση των περασμάτων έχει μειώσει την εμφάνιση τρωκτικών και εντόμων, ενώ κάνει τους δρόμους πιο ασφαλείς για τα παιδιά. Παράλληλα, παρατηρείται ότι μόλις καθαριστεί ο χώρος μπροστά από κατεστραμμένα καταστήματα, πολλοί επαγγελματίες καταφέρνουν να επαναλειτουργήσουν τις μικρές επιχειρήσεις τους μέσα σε 20 ημέρες, δίνοντας μια μικρή ανάσα στην τοπική οικονομία, την ώρα που πάνω από 2,1 εκατομμύρια εκτοπισμένοι εξακολουθούν να ζουν σε σκηνές.

Ωστόσο, η απομάκρυνση των ερειπίων απαιτεί τεράστια ευαισθησία. Για τις οικογένειες, τα συντρίμμια δεν είναι απλά μπάζα, αλλά οι αναμνήσεις και ολόκληρη η ζωή τους. Το πιο σοβαρό ανθρωπιστικό ζήτημα παραμένει η παρουσία ανθρώπινων σορών θαμμένων κάτω από τα συντρίμμια, οι οποίες υπολογίζονται μεταξύ 8.000 και 10.000. Ο ΟΗΕ σε συνεργασία με τον Ερυθρό Σταυρό προσπαθεί να εντοπίσει αυτά τα σημεία, ώστε να ακολουθηθεί η απαραίτητη ιατροδικαστική διαδικασία, να ταυτοποιηθούν τα θύματα και να δοθεί στους συγγενείς η δυνατότητα να τα θάψουν σύμφωνα με τις θρησκευτικές τους παραδόσεις.

Επιπλέον, τα συνεργεία έρχονται αντιμέτωπα με τον κίνδυνο των μη εκραγέντων πυρομαχικών, συντονίζοντας τις δράσεις τους με ειδικές ομάδες αποναρκοθέτησης για τη σήμανση των επικίνδυνων περιοχών. Παράλληλα, ελλοχεύουν υγειονομικοί κίνδυνοι από επικίνδυνα υλικά όπως ο αμίαντος, αλλά και ο κίνδυνος αιφνίδιας κατάρρευσης μισοκατεστραμμένων κτιρίων, στα οποία ορισμένες οικογένειες επιστρέφουν θεωρώντας τα λανθασμένα ασφαλή. Ο ΟΗΕ τονίζει ότι παρά τα εμπόδια στην εισαγωγή εξοπλισμού, οι προσπάθειες συνεχίζονται με κάθε διαθέσιμο μέσο.