Συμφωνία της Μέκκας εναντίον Χούθι: Πώς και πόσο εμπλέκονται Τουρκία και Πακιστάν στον πόλεμο

Για πρώτη φορά από τότε που υπεγράφη τον Αύγουστο, η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και της Τουρκίας βρίσκεται πλέον σε ισχύ.

Σε έκτακτη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα (5/10) στο Ριάντ, η ανώτατη επιτροπή της συμφωνίας συμφώνησε να αναπτύξει πακιστανικές και τουρκικές δυνάμεις στο βασίλειο, το οποίο στηρίζει μια επίθεση κατά των Χούθι στην Υεμένη.

«Η Επιτροπή αποφάσισε να προχωρήσει άμεσα στην πρακτική εφαρμογή των δεσμεύσεων συλλογικής άμυνας και να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την παροχή των συμφωνημένων στρατιωτικών δυνάμεων και δυνατοτήτων και να διασφαλίσει την ταχεία ανάπτυξή τους στο Βασίλειο, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ρυθμίσεις και την εθνική νομοθεσία των μερών», ανέφερε κοινή ανακοίνωση που δημοσιοποίησε το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν. Η ανακοίνωση δεν διευκρίνισε το μέγεθος ή τον ρόλο των δυνάμεων, σημειώνει το Al Jazeera.

Ο εκπρόσωπος του συνασπισμού υπό τη Σαουδική Αραβία, υποστράτηγος Τουρκί αλ-Μάλκι, δήλωσε ότι 100 μαχητικά αεροσκάφη υποστηρίζουν την αντεπίθεση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, με στόχο την ανακατάληψη εδαφών που κατέλαβαν οι Χούθι τον περασμένο μήνα.

Ώρες μετά τη συνάντηση, ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Χαβάτζα Ασίφ, δήλωσε ότι οι πακιστανικές δυνάμεις ήδη διαδραματίζουν ρόλο. «Οι δυνάμεις της Τουρκίας και του Πακιστάν διαδραματίζουν υποστηρικτικό ρόλο. Εμπλεκόμαστε σίγουρα σε αναγνωριστικές επιχειρήσεις και σε άλλα παρόμοια, αλλά οι μάχες διεξάγονται στην πράξη από τις ίδιες τις δυνάμεις της Σαουδικής Αραβίας και εκείνες είναι που ανακαταλαμβάνουν αυτές τις περιοχές», δήλωσε ο Ασίφ στο Geo News, μιλώντας από το Ριάντ το βράδυ της Δευτέρας (5/10).

Αυτό αφήνει το Πακιστάν σε αμυντικό ρόλο, στο πλευρό μιας σαουδαραβικής επίθεσης. Αναλυτές δήλωσαν ότι αυτό εγείρει ένα ερώτημα στο οποίο το Ισλαμαμπάντ δεν έχει ακόμη απαντήσει δημοσίως: Για πόσο καιρό μπορεί να μείνει εκτός των πραγματικών μαχών;

Τι έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή

Το Πακιστάν διατηρούσε ήδη στρατιωτική παρουσία στη Σαουδική Αραβία. Εκπαιδεύει Σαουδάραβες στρατιωτικούς από το 1967, ενώ μια συμφωνία του 1982 επισημοποίησε την ανάπτυξη πακιστανικών στρατευμάτων στο βασίλειο.

Μια αποχαρακτηρισμένη εκτίμηση της CIA από τον Ιούνιο του 1985 υπολόγιζε ότι 13.000 έως 14.000 Πακιστανοί υπηρετούσαν στον σαουδαραβικό στρατό, μεταξύ άλλων σε μια τεθωρακισμένη ταξιαρχία στο Ταμπούκ. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, το 1990-91, το Πακιστάν έστειλε επίσης ένα μεγάλο στρατιωτικό απόσπασμα στο βασίλειο για αμυντικά καθήκοντα.

Το Πακιστάν υπέγραψε επίσης με τη Σαουδική Αραβία τη Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας τον Σεπτέμβριο του 2025, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις δύο χώρες θεωρείται επίθεση εναντίον και των δύο. Τον Απρίλιο, το Ριάντ επιβεβαίωσε ότι μια πακιστανική δύναμη, η οποία περιλάμβανε μαχητικά και υποστηρικτικά αεροσκάφη, είχε φτάσει στην αεροπορική βάση King Abdulaziz στην Ανατολική Επαρχία.

Το Πακιστάν δεν έχει αποκαλύψει πόσοι στρατιώτες του βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία. Τον Σεπτέμβριο, ο αντιστράτηγος Αχμέντ Σαρίφ Τσουντχρί, γενικός διευθυντής της στρατιωτικής υπηρεσίας δημοσίων σχέσεων Inter-Services Public Relations (ISPR), δήλωσε στο σαουδαραβικό μέσο Arab News ότι οι πακιστανικές δυνάμεις είχαν ήδη αναπτυχθεί για να προστατεύσουν το βασίλειο και τους ιερούς τόπους του. «Θα ήθελα να υπογραμμίσω εδώ τη λέξη “σωματικά”», είπε ο Τσουντχρί. «Θα φτάσουμε στα άκρα».

Την Τρίτη (6/10), το υπουργείο Πληροφοριών του Πακιστάν ανέφερε σε ανάρτησή του στο X ότι η δέσμευση της χώρας για την ασφάλεια των ιερών τόπων και του βασιλείου είναι αδιαπραγμάτευτη. «Οι επιχειρησιακές λεπτομέρειες για την υλοποίηση της συλλογικής αποτροπής αποτελούν ζήτημα επιχειρησιακής εμπιστευτικότητας και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο δημοσιογραφικής εικασίας», ανέφερε το υπουργείο.

Η παρουσία της Τουρκίας είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Ο Ασίφ δήλωσε ότι τουρκικές δυνάμεις βρίσκονται επίσης εκεί, όμως η Άγκυρα δεν έχει επιβεβαιώσει δημοσίως οποιαδήποτε ανάπτυξη. «Δεν υπάρχει δημοσίως αναγνωρισμένη μόνιμη τουρκική ανάπτυξη δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία», δήλωσε ο Γκιοκχάν Ερελί, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις στο πανεπιστήμιο Ibn Haldun της Κωνσταντινούπολης.

Ο Ερελί σημείωσε ότι, βάσει του άρθρου 92 του τουρκικού Συντάγματος, η αρμοδιότητα για την αποστολή στρατευμάτων στο εξωτερικό ανήκει στο κοινοβούλιο, το οποίο δεν έχει ακόμη επικυρώσει τη Συμφωνία της Μέκκας.

Πώς θα μπορούσε να είναι η αποτροπή

Η Ντάνια Θάφερ, εκτελεστική διευθύντρια του Gulf International Forum, δήλωσε ότι το Ριάντ θέλει το σύμφωνο να έχει πραγματικό βάρος. «Η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να μετατρέψει τη Συμφωνία της Μέκκας από μια πολιτική διακήρυξη σε αποτρεπτικό παράγοντα», δήλωσε.

Προς το παρόν, όπως είπε, το Ριάντ θέλει κυρίως το Πακιστάν και την Τουρκία να βοηθήσουν στην άμυνα του σαουδαραβικού εδάφους και στην ενίσχυση της αεράμυνας και της αντιπυραυλικής άμυνας, δείχνοντας ότι μια ακόμη επίθεση δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά υπόθεση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.

Οι Χούθι έχουν επιτεθεί σε πολλές σαουδαραβικές πόλεις και εγκαταστάσεις, μεταξύ άλλων στον αγωγό East-West, τον οποίο χρησιμοποιεί το Ριάντ για την εξαγωγή πετρελαίου εν μέσω των περιορισμών του Ιράν στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου που διεξάγουν οι ΗΠΑ. Οι σαουδαραβικές αρχές δήλωσαν ότι δύο αεροδρόμια στο βασίλειο επλήγησαν το βράδυ της Δευτέρας (5/10), με αποτέλεσμα να τραυματιστούν τουλάχιστον τρεις άνθρωποι.

Ωστόσο, η περιγραφή της συνάντησης από τον υπουργό Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, Χάλεντ μπιν Σαλμάν, προχώρησε περισσότερο από όσα είχε υποστηρίξει η Θάφερ. «Η επιτροπή συμφώνησε να ενεργοποιήσει μέτρα συλλογικής αποτροπής στο πλαίσιο της Συμμαχίας, ως απάντηση στις επιθέσεις και σε όλους όσοι ευθύνονται γι' αυτές», έγραψε στο X.

Η Θάφερ δήλωσε ότι η συγκεκριμένη διατύπωση ήταν σκόπιμη. «Η φράση “όλοι όσοι ευθύνονται” είναι σκόπιμα ασαφής. Λέει στους Χούθι ότι η Σαουδική Αραβία μπορεί να προχωρήσει πέρα από την αναχαίτιση πυραύλων και να πλήξει οποιονδήποτε παράγοντα ή υποδομή που καθιστά δυνατές αυτές τις επιθέσεις. Παράλληλα, αποτελεί προειδοποίηση προς τους εξωτερικούς υποστηρικτές ότι το Ριάντ παρακολουθεί ολόκληρο το δίκτυο υποστήριξης», είπε.

Ωστόσο, οι Πακιστανοί αξιωματούχοι εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί. «Το ίδιο το έγγραφο αναφέρει, πρώτον, ότι έχει αμυντικό χαρακτήρα. Δεν έχει επιθετική ατζέντα», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών, Ισάκ Νταρ σε συνέντευξη Τύπου στο Ισλαμαμπάντ στις 2 Οκτωβρίου.

Ο Τούγκραλ Γιαμίν, απόστρατος ταξίαρχος και ανώτερος συνεργάτης στο Institute of Policy Studies του Ισλαμαμπάντ, δήλωσε ότι η συμβολή του Πακιστάν πιθανότατα θα είναι εξειδικευμένη και όχι μεγάλης κλίμακας. «Το Πακιστάν είναι πολύ πιθανό να ενισχύσει την υφιστάμενη παρουσία του με μονάδες αεράμυνας, drones, συστήματα επικοινωνιών στο πεδίο της μάχης και ειδικούς στον επιθετικό κυβερνοπόλεμο, προσωπικό από το σώμα μηχανικού για την τοποθέτηση και απομάκρυνση ναρκών, καθώς και κάποιες ειδικές δυνάμεις. Τίποτα περισσότερο από αυτό, θα έλεγα», δήλωσε.

Ο Ερελί εκτιμά ότι και ο ρόλος της Τουρκίας θα είναι ανάλογα περιορισμένος. «Η ρεαλιστική απάντηση θα ήταν μετρημένη και κυρίως εκτός χερσαίων επιχειρήσεων. Αυτό σημαίνει διπλωματικό συντονισμό, ανταλλαγή πληροφοριών, επείγοντα εφοδιασμό συστημάτων αεράμυνας, drones και εξοπλισμού ηλεκτρονικού πολέμου και, ενδεχομένως, ναυτικές ή αντιαεροπορικές δυνάμεις», είπε.

Θα μπορούσε να επεκταθεί και στην Υεμένη;

Η Θάφερ δήλωσε ότι πλέον διεξάγονται παράλληλα δύο επιχειρήσεις. «Στην πραγματικότητα, βρίσκονται σε εξέλιξη δύο ομόκεντρες επιχειρήσεις: η μία αφορά την άμυνα της Σαουδικής Αραβίας και η δεύτερη την αλλαγή των στρατιωτικών ισορροπιών στο εσωτερικό της Υεμένης, ώστε οι Χούθι να μην μπορούν να συνεχίσουν να επιτίθενται στο σαουδαραβικό έδαφος από θέση αυξανόμενης ισχύος», είπε.

Το Πακιστάν δεν έχει δηλώσει δημοσίως πού σταματά ο ρόλος του. Όταν δημοσιογράφοι τον ρώτησαν στη Ρώμη στις 30 Σεπτεμβρίου εάν οι πακιστανικές δυνάμεις είχαν συμμετάσχει σε επιθέσεις στην Υεμένη, ο Ασίφ δεν απάντησε άμεσα. «Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, αλλά προφανώς, όταν λέω ότι δεσμευόμαστε από αυτή τη συμφωνία να υπερασπιστούμε τη Σαουδική Αραβία, αυτό σημαίνει ότι οποιοδήποτε μέσο έχουμε στη διάθεσή μας θα είναι διαθέσιμο και στη Σαουδική Αραβία», είπε.

Το Πακιστάν έχει βρεθεί ξανά αντιμέτωπο με αυτό το ερώτημα. Τον Απρίλιο του 2015, το κοινοβούλιο του Πακιστάν αποφάσισε ομόφωνα ότι «το Πακιστάν θα πρέπει να διατηρήσει την ουδετερότητά του στη σύγκρουση στην Υεμένη, ώστε να μπορεί να διαδραματίσει ενεργό διπλωματικό ρόλο για τον τερματισμό της κρίσης». Ωστόσο, το ψήφισμα δεσμεύτηκε επίσης ότι το Πακιστάν θα σταθεί στο πλευρό της Σαουδικής Αραβίας εάν παραβιαστεί η εδαφική της ακεραιότητα ή απειληθούν οι ιεροί τόποι.

Η κοινή ανακοίνωση της Δευτέρας (5/10) αιτιολόγησε την ανάπτυξη δυνάμεων με παρόμοιους όρους και καταδίκασε την απόπειρα στοχοποίησης της Μέκκας και της Μεδίνας.

Η Τεχεράνη, πάντως, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Την Κυριακή (4/10), ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη ελπίζει πως οι πληροφορίες περί ανάπτυξης πακιστανικών δυνάμεων για τον πόλεμο στην Υεμένη δεν ευσταθούν. Προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε νέα επέμβαση θα περιέπλεκε ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Στην ίδια συνέντευξη Τύπου την περασμένη εβδομάδα, ο Νταρ δήλωσε ότι είχε θέσει το ζήτημα του συμφώνου στον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και στον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. «Τους ενημέρωσα ότι βρισκόμαστε σε ένα αμυντικό σύμφωνο και ότι, ως μουσουλμάνοι, πρέπει να το τηρήσουμε και, αν θέλει ο Θεός, θα το κάνουμε», είπε.

Όπως ανέφερε, οι Ιρανοί ηγέτες πρότειναν να υπάρξει πολιτική προσέγγιση με τους Χούθι αντί για στρατιωτική δράση. Η ανακοίνωση της Δευτέρας δεν έκανε καμία αναφορά σε πολιτική διαδικασία. Ο Τζαβάντ Χεϊράν-Νία, αναλυτής της Persian Gulf Studies Group στην Τεχεράνη, δήλωσε ότι το Ιράν κάνει σαφή διάκριση μεταξύ της υπεράσπισης του σαουδαραβικού εδάφους και των υποδομών του και της επίθεσης εναντίον των Χούθι στην Υεμένη.

«Σε γενικές γραμμές, εάν η ανάπτυξη πακιστανικών δυνάμεων είναι καθαρά αμυντική και περιορίζεται στην προστασία σαουδαραβικών εγκαταστάσεων, η Τεχεράνη μπορεί να την ανεχθεί. Ωστόσο, εάν το Πακιστάν συμμετάσχει σε επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι, το Ιράν το θεωρεί κόκκινη γραμμή, καθώς βλέπει τους Χούθι ως μέρος του στρατηγικού του βάθους στην Αραβική Χερσόνησο», δήλωσε στο Al Jazeera. «Προς το παρόν, η διαμεσολάβηση του Πακιστάν έχει μετατοπιστεί από την ουδετερότητα στη διαχείριση αντικρουόμενων συμφερόντων και η αξιοπιστία του είναι εξαιρετικά εύθραυστη», πρόσθεσε.

Ο Γιαμίν, από το Institute of Policy Studies, δήλωσε επίσης ότι η ευθύνη βαραίνει το Ισλαμαμπάντ. «Το Πακιστάν πρέπει να χαράξει προσεκτικά τις κόκκινες γραμμές του, ώστε να αποτρέψει την εμπλοκή των στρατευμάτων του σε πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι. Επομένως, το ερώτημα δεν θα πρέπει να είναι πώς θα εμπλακούν, αλλά πώς μπορούν να αποτρέψουν την εμπλοκή τους», είπε.

Πόσο θα διαρκέσει

Πολλά εξαρτώνται από το τι θέλει το Ριάντ από την Υεμένη. «Το Ριάντ πιθανότατα θέλει μια σύντομη, υψηλής έντασης εκστρατεία που θα αποκαταστήσει την αποτροπή, αντί για έναν ακόμη πόλεμο στην Υεμένη χωρίς σαφές τέλος», δήλωσε η Θάφερ.

Ωστόσο, οι δυνάμεις της κυβέρνησης της Υεμένης δήλωσαν αυτή την εβδομάδα ότι δεν περιορίζουν πλέον τις φιλοδοξίες τους στην ανακατάληψη των εδαφών που έχασαν από τους Χούθι τις τελευταίες εβδομάδες και ότι, στην πραγματικότητα, στοχεύουν στην ανακατάληψη της πρωτεύουσας, Σαναά, την οποία ελέγχει η υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση από το 2014.

«Οι στρατιωτικές εκστρατείες καθορίζονται από τους στόχους τους: η διασφάλιση του σαουδαραβικού εδάφους και των στενών Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι περιορισμένης διάρκειας», δήλωσε η Θάφερ. «Η προσπάθεια να ηττηθούν ουσιαστικά οι Χούθι ή να ανακαταληφθεί η Σαναά θα ήταν ένας εντελώς διαφορετικός και δυνητικά πολύ πιο μακροχρόνιος πόλεμος».