Σύνοδος Κορυφής: Η Ευρώπη σε δύο στρατόπεδα για ενέργεια και προϋπολογισμό - Οι «σκληροί» και οι πιέσεις της Ελλάδας

Χωρίς την ευελιξία που ζητούσαν η Ελλάδα και η Ιταλία διεξάγεται μέχρι στιγμής η συζήτηση για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να δώσει άμεσα το πράσινο φως για πρόσθετα δημοσιονομικά περιθώρια, παρά τις πιέσεις των δύο χωρών για συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στις αυξημένες τιμές της ενέργειας.

Όπως μετέδωσε το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του OPEN, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζητούν τη δυνατότητα εφαρμογής προσωρινών μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εντός του πλαισίου των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Στόχος είναι να αξιοποιηθεί ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για την ανακούφιση των πολιτών και της πραγματικής οικονομίας, χωρίς να τεθεί σε αμφισβήτηση η δημοσιονομική σταθερότητα.

Η απάντηση της Κομισιόν, ωστόσο, παραμένει αρνητική, τουλάχιστον στην παρούσα φάση. Παρότι το ενδεχόμενο εξετάζεται, δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής δέσμευση για ουσιαστική χαλάρωση των περιορισμών.

Η αντίθεση Βορρά - Νότου και η δυσαρέσκεια Αθήνας και Ρώμης

Η Ελλάδα και η Ιταλία επιχείρησαν να συγκροτήσουν ένα ευρύτερο μέτωπο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για κοινές λύσεις. Στην προσπάθεια αυτή καταγράφεται στήριξη από χώρες όπως η Πολωνία, η Τσεχία και η Σλοβακία, ενώ στο ίδιο πλαίσιο συζητείται και η στάση της Γαλλίας.

Απέναντι στις προτάσεις για μεγαλύτερη ευελιξία βρίσκονται, ωστόσο, χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, οι οποίες επιμένουν στη δημοσιονομική πειθαρχία. Το επιχείρημά τους είναι ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν ιδιαίτερα ευαίσθητες και ότι η δημοσιονομική σταθερότητα δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο.

Η στάση αυτή προκαλεί δυσαρέσκεια στην Αθήνα και τη Ρώμη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ότι τα συμπεράσματα για την ενέργεια δεν ανταποκρίνονται στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης, ενώ η Ιταλίδα πρωθυπουργός επέμεινε στην ανάγκη άμεσης λήψης μέτρων.

Για την ελληνική κυβέρνηση, η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη δυνατότητα εφαρμογής έκτακτων παρεμβάσεων, αλλά και την ανάγκη να διασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Οι εξελίξεις στα μέτωπα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής εντείνουν τους φόβους ότι οι πιέσεις στο ενεργειακό κόστος μπορεί να διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στο τραπέζι η αξιοποίηση των αυξημένων φορολογικών εσόδων

Στο επίκεντρο των ελληνικών και ιταλικών διεκδικήσεων βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα αξιοποίησης των υπερκερδών από τον ΦΠΑ, τα οποία συνδέονται με την άνοδο των τιμών και τον πληθωρισμό.

Η Αθήνα και η Ρώμη επιδιώκουν να έχουν μεγαλύτερα περιθώρια για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης, όπως ενδεχόμενες παρεμβάσεις στη φορολογία των ενεργειακών προϊόντων. Η αξιοποίηση των αυξημένων εσόδων θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιστάθμιση των απωλειών που θα προκαλούσε μια μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις χώρες του Νότου, οι οποίες δεν διαθέτουν τα ίδια δημοσιονομικά περιθώρια με οικονομίες του Βορρά. Η ελληνική πλευρά αναμένεται να συνεχίσει να πιέζει για λύσεις και να αναζητά συμμάχους μεταξύ των 27 κρατών-μελών, με στόχο την εξασφάλιση πόρων για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Νέο μέτωπο για τον επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ

Παράλληλα με την ενεργειακή κρίση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να διαχειριστούν μια ακόμη δύσκολη διαπραγμάτευση. Τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος θα καλύψει την επόμενη επταετία.

Στο συγκεκριμένο ζήτημα διαμορφώνονται δύο βασικές τάσεις. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες που ζητούν περιορισμό των κοινοτικών δαπανών και αυστηρότερη δημοσιονομική διαχείριση, με τη Γερμανία να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Από την άλλη, κράτη που επιδιώκουν να διατηρηθούν ισχυρές οι χρηματοδοτήσεις για την αγροτική πολιτική και την πολιτική συνοχής.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τάσσεται υπέρ πρόσθετων περικοπών στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με τη γεωργία και το Ταμείο Συνοχής να βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης. Το επιχείρημα της γερμανικής πλευράς είναι ότι η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί σε νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα και οι νέες τεχνολογίες, γεγονός που απαιτεί ανακατανομή των διαθέσιμων πόρων.

Η ελληνική θέση είναι διαφορετική. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υπογραμμίσει την ανάγκη για έναν φιλόδοξο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ξεκαθαρίζοντας, ωστόσο, ότι η ενίσχυση νέων πολιτικών δεν θα πρέπει να γίνει εις βάρος της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Για την Αθήνα, τα συγκεκριμένα κονδύλια είναι κρίσιμα τόσο για την περιφερειακή ανάπτυξη όσο και για τη στήριξη του αγροτικού κόσμου, ο οποίος επιβαρύνεται επίσης από το αυξημένο κόστος ενέργειας και παραγωγής.

Η μάχη συνεχίζεται έως τον Δεκέμβριο

Η διαπραγμάτευση για τον επταετή προϋπολογισμό προμηνύεται ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην Ελλάδα και την Ιταλία, αλλά αφορούν ένα ευρύτερο σύνολο κρατών-μελών που επιδιώκουν να προστατεύσουν τις χρηματοδοτήσεις της αγροτικής πολιτικής και της συνοχής.

Σύμφωνα με τις θέσεις που διαμορφώνονται στη διαπραγμάτευση, συνολικά 16 χώρες αντιτίθενται στις περικοπές που προωθούν οι πιο δημοσιονομικά αυστηρές κυβερνήσεις. Οι τελικές αποφάσεις για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο μετατίθενται για τον Δεκέμβριο.

Μέχρι τότε, η Αθήνα καλείται να κινηθεί σε δύο παράλληλα μέτωπα: να διεκδικήσει άμεσα περιθώρια για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και να αποτρέψει την αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών κονδυλίων που θεωρεί ζωτικής σημασίας για την ελληνική οικονομία.

Η σύγκρουση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προτεραιότητες Βορρά και Νότου. Το ζητούμενο είναι αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε μια κοινή απάντηση στις ενεργειακές πιέσεις, χωρίς να μεταφέρουν το βάρος της κρίσης αποκλειστικά στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, αλλά και χωρίς να υπονομεύσουν τις πολιτικές που στηρίζουν την αγροτική παραγωγή και την περιφερειακή ανάπτυξη.