Ποιος χάκαρε ψυγεία και καταψύκτες σούπερ μάρκετ σε όλη τη Γαλλία και γιατί;

Βράδυ Κυριακής και όλα τα σούπερ μάρκετ στη Γαλλία είναι κλειστά. Τα ψυγεία, όμως, δουλεύουν για να κρατήσουν τα προϊόντα φρέσκα, όταν ξαφνικά, λίγο πριν τα μεσάνυχτα, οι ψηφιακοί θερμοστάτες που τα ελέγχουν αρχίζουν να αναβοσβήνουν, ενώ οι θερμοκρασίες στο εσωτερικό τους αυξάνονται.

Σε μια κυβερνοεπίθεση που χαρακτηρίστηκε «παράξενη και πρωτοφανής», χάκερ παραβίασαν εξ αποστάσεως τις ρυθμίσεις θερμοκρασίας σε χιλιάδες καταψύκτες, ψυγεία και ψυκτικούς θαλάμους, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία από τους -27 βαθμούς Κελσίου έως και πάνω από τους 50 βαθμούς.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων τεσσάρων έως έξι ωρών, τα τρόφιμα στο εσωτερικό των συσκευών αρχικά ξεπάγωσαν και στη συνέχεια άρχισαν σταδιακά να μαγειρεύονται.

Υπάλληλοι που έφτασαν νωρίς το πρωί στα καταστήματα για να ανεφοδιάσουν τα ράφια ανέφεραν ότι δέχθηκαν ένα κύμα καυτού αέρα, σαν να άνοιγαν τον φούρνο, όταν επιχείρησαν να γεμίσουν τους καταψύκτες. Σε ένα σούπερ μάρκετ στη Νορμανδία, η θερμοκρασία σε ορισμένους καταψύκτες είχε φτάσει τους 80 βαθμούς Κελσίου. Σε κάποια καταστήματα, η ακραία αύξηση της θερμοκρασίας προκάλεσε πυρκαγιές, ενεργοποιώντας τα συστήματα πυρόσβεσης με νερό και προκαλώντας πρόσθετες ζημιές, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Guardian.

«Μια τεράστια σπατάλη»

«Ήταν μια καταστροφή», δήλωσε εργαζόμενος σε μεγάλο σούπερ μάρκετ της αλυσίδας Intermarche, στο Ισί-λε-Μουλινό, νοτιοδυτικό προάστιο του Παρισιού. «Ανέβασαν τη θερμοκρασία στους καταψύκτες εδώ στους 62 βαθμούς. Όλα έπρεπε να πεταχτούν. Ήταν τεράστια σπατάλη».

Αφού απομάκρυναν τόνους αλλοιωμένων τροφίμων, οι εργαζόμενοι του καταστήματος συνέχισαν τις εργασίες τους μέχρι σχεδόν τα μεσάνυχτα της Δευτέρας, προκειμένου να παραγγείλουν εκ νέου προϊόντα και να ανεφοδιάσουν τα ράφια.

«Ευτυχώς, καταφέραμε να επαναφέρουμε τα πράγματα σχεδόν στην κανονικότητα την ίδια ημέρα», πρόσθεσε ένας άλλος εργαζόμενος. «Ωστόσο, έπρεπε να αδειάσουμε όλους τους καταψύκτες».

Αρχικά, οι υπεύθυνοι των καταστημάτων υπέθεσαν ότι επρόκειτο για μεμονωμένη τεχνική βλάβη. Σύντομα, όμως, έγινε σαφές ότι στόχος της κυβερνοεπίθεσης είχαν γίνει έως και 700 καταστήματα, μεταξύ των οποίων σούπερ μάρκετ των αλυσίδων Intermarche, Cooperative U, Carrefour, Leclerc και Monoprix, καθώς και μικρότερα ανεξάρτητα καταστήματα.

Ο Ντομινίκ Σελσέρ, πρόεδρος της Cooperative U, δήλωσε ότι 80 από τα 2.000 σούπερ μάρκετ του ομίλου έγιναν στόχος.

«Πρόκειται για μια εντελώς πρωτοφανή, απρόσμενη και εξαιρετικά σοβαρή επίθεση. Σε ολόκληρη την επαγγελματική μου σταδιοδρομία δεν έχω δει ποτέ κάτι παρόμοιο», δήλωσε εμφανώς σοκαρισμένος σε γαλλικό ραδιοφωνικό σταθμό.

Η εισαγγελία του Παρισιού ξεκίνησε αμέσως έρευνα για τη νέα αυτή κυβερνοεπίθεση, η οποία προστίθεται σε μια σειρά περιστατικών που έχουν καταστήσει τη Γαλλία τη χώρα της Ευρώπης με τις περισσότερες παραβιάσεις δεδομένων από χάκερ.

Πολιτικά κίνητρα;

Ο Ζερόμ Μπιλουά, από την εταιρεία κυβερνοασφάλειας και τεχνολογίας Wavestone, δήλωσε ότι η επίθεση παρουσιάζει χαρακτηριστικά πολιτικού σαμποτάζ.

«Τα δύο πιο πιθανά σενάρια είναι είτε να πρόκειται για μια ομάδα νεαρών ή ακτιβιστών που ήθελαν να καταστρέψουν μερικούς καταψύκτες για να αποδείξουν τι μπορούν να κάνουν είτε για μια αποσταθεροποιητική επίθεση, αυτό που αποκαλούμε σαμποτάζ, από κρατικούς παράγοντες, εσωτερικούς ή εξωτερικούς», ανέφερε.

«Ως προς το αποτύπωμα της επίθεσης, το πιθανότερο σενάριο εξακολουθεί να είναι μια επιχείρηση αποσταθεροποίησης. Στόχος είναι να σταλεί στους πολίτες το μήνυμα ότι δεν είναι ασφαλείς, να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η κυβέρνηση καταρρέει και, τελικά, να καλλιεργηθεί ο φόβος».

Όπως πρόσθεσε, δύο διεθνείς παράγοντες είναι σήμερα γνωστοί για τη χρήση τέτοιων μεθόδων: το Ιράν και η Ρωσία. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ποιος βρίσκεται πίσω από την επίθεση.

Πώς παραβιάστηκαν τα συστήματα των καταψυκτών

Οι χάκερ παραβίασαν τους ελεγκτές θερμοκρασίας της δανέζικης εταιρείας Danfoss, οι οποίοι χρησιμοποιούνται για τη λειτουργία των ψυγείων και των καταψυκτών.

Τα περισσότερα ψυγεία και οι καταψύκτες στα σούπερ μάρκετ είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο, ώστε να επιτρέπεται η απομακρυσμένη συντήρηση και να αποστέλλονται ειδοποιήσεις σε περίπτωση τεχνικής βλάβης.

Οι πρώτες έρευνες δείχνουν ότι οι χάκερ απενεργοποίησαν τα συστήματα συναγερμού προτού πειράξουν τους θερμοστάτες ή παρέτειναν για αρκετές ώρες τον κύκλο απόψυξης, ώστε να αποφύγουν την ενεργοποίηση των προειδοποιητικών ειδοποιήσεων.

Η Danfoss ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει κενά ασφαλείας ήδη από την προηγούμενη χρονιά και ότι είχε «εδώ και καιρό συστήσει» στους πελάτες της να εγκαταστήσουν ενημερώσεις ή να αντικαταστήσουν παλαιά συστήματα που δεν υποστηρίζονται πλέον από τον κατασκευαστή.

Οι μονάδες ψύξης που επηρεάστηκαν λειτουργούσαν με παρωχημένο λογισμικό υλικολογισμικού (firmware), σύμφωνα με την εταιρεία.

Σοβαρά κενά ασφαλείας

Τις ημέρες που ακολούθησαν το πρώτο κύμα επιθέσεων, η γαλλική Εθνική Υπηρεσία Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων (ANSSI), η οποία είναι αρμόδια για την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων, επιβεβαίωσε ότι είχαν στοχοποιηθεί και σούπερ μάρκετ που χρησιμοποιούσαν ελεγκτές από δύο ακόμη εταιρείες.

Η Μάρτα Ρίμπτσινσκα, ειδική και ερευνήτρια στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, δήλωσε ότι είχε εντοπίσει παλαιότερες προειδοποιήσεις για την ασφάλεια καταψυκτών που λειτουργούσαν με ξεπερασμένο λογισμικό, αλλά και νεότερων μοντέλων στα οποία δεν είχαν εγκατασταθεί ενημερώσεις.

«Ορισμένοι από αυτούς τους καταψύκτες δεν υποστηρίζονταν από τους κατασκευαστές τους εδώ και αρκετά χρόνια και υπήρχαν ανακοινώσεις που ανέφεραν ότι έπρεπε να αντικατασταθούν. Άλλοι ήταν νεότεροι, αλλά το λογισμικό τους δεν είχε ενημερωθεί», ανέφερε.

«Οι χάκερ εντόπισαν αυτά τα κενά ασφαλείας και τα εκμεταλλεύτηκαν». Όπως πρόσθεσε, πολλοί από τους καταψύκτες φαίνεται ότι λειτουργούσαν με τους προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης.

«Μπόρεσαν να τροποποιήσουν ή να απενεργοποιήσουν τις ειδοποιήσεις, με αποτέλεσμα τα καταστήματα να αντιληφθούν τι είχε συμβεί μόνο όταν έφτασε ο πρώτος εργαζόμενος το πρωί και είδε τις ζημιές», εξήγησε.

Η χώρα με τις περισσότερες παραβιάσεις δεδομένων από χάκερ

Η πρόσφατη κυβερνοεπίθεση στη Γαλλία θυμίζει ένα παρόμοιο περιστατικό που σημειώθηκε τον Αύγουστο στις ΗΠΑ. Τότε, συνδεδεμένα ψυγεία και καταψύκτες σε 12 στρατιωτικά καταστήματα τροφίμων, τα οποία βρίσκονται εντός στρατιωτικών εγκαταστάσεων, τέθηκαν κατά τη διάρκεια της νύχτας σε μη προγραμματισμένους κύκλους απόψυξης, προκαλώντας τεράστιες απώλειες τροφίμων.

Σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας και διαχείρισης κινδύνων UpGuard, η Γαλλία είναι η ευρωπαϊκή χώρα που έχει πληγεί περισσότερο από παραβιάσεις δεδομένων, με βάση τον όγκο των πληροφοριών που έχουν εκτεθεί σε επιθέσεις χάκερ.

Τα τελευταία τρία χρόνια, κυβερνοεγκληματίες έχουν παραβιάσει το γαλλικό σύστημα υγείας, την υπηρεσία απασχόλησης France Travail, την Εθνική Υπηρεσία Ταυτοτήτων (ANTS), καθώς και τις περισσότερες μεγάλες εταιρείες κινητής τηλεφωνίας.

Το φετινό καλοκαίρι, το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών έχασε, έπειτα από σειρά κυβερνοεπιθέσεων, προσωπικά και φορολογικά δεδομένα 678.000 φορολογουμένων.

Ο Μπιλουά υποστηρίζει ότι η Γαλλία έχει μείνει πίσω στην αντιμετώπιση των απειλών στον κυβερνοχώρο και δεν έχει ακόμη υιοθετήσει τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Κυβερνοανθεκτικότητα (Cyber Resilience Act), που θεσπίστηκε το 2024 και εισάγει υποχρεωτικές απαιτήσεις ασφαλείας για συσκευές συνδεδεμένες στο διαδίκτυο.

«Πρόκειται για ένα νομοθετικό κείμενο που δεν έχει πολιτικό χαρακτήρα και στο οποίο όλοι συμφωνούν. Ωστόσο, η εφαρμογή του καθυστερεί, επειδή πάντα υπάρχει κάποια άλλη νομοθεσία που θεωρείται πιο επείγουσα ή προκύπτουν διαφωνίες για τροπολογίες. Αυτό έχει αποδειχθεί καταστροφικό», δήλωσε.

Στη Βρετανία, αντίστοιχο νομοσχέδιο για την κυβερνοασφάλεια και την ανθεκτικότητα των δικτύων και των πληροφοριακών συστημάτων ακολουθεί επίσης μια δύσκολη και χρονοβόρα πορεία στο Κοινοβούλιο. Ωστόσο, δεν καλύπτει άμεσα τον κλάδο των τροφίμων.

Οι ευθύνες και το κόστος της επίθεσης

Ο Σελσέρ, επικεφαλής της Cooperative U, έσπευσε να μεταθέσει την ευθύνη για την επίθεση σε απροσδιόριστους εργολάβους ψυκτικών εγκαταστάσεων που συντηρούν τον εξοπλισμό των καταστημάτων.

«Τα σούπερ μάρκετ μας δεν είναι πελάτες της Danfoss», δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό RTL.

Μέχρι στιγμής, κανένα άτομο ή ομάδα δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για την κυβερνοεπίθεση. Η εισαγγελία του Παρισιού έχει αναθέσει την υπόθεση σε ερευνητές της μονάδας αντιμετώπισης κυβερνοεγκλήματος, ωστόσο ο Μπιλουά εκτιμά ότι ο εντοπισμός των δραστών θα χρειαστεί χρόνο.

«Είναι πιθανό να εντοπιστούν τελικά, αλλά μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες για να υπάρξει βεβαιότητα, καθώς οι χάκερ γνωρίζουν πώς να κρύβουν τα ίχνη τους».

Η Ρίμπτσινσκα πρόσθεσε ότι η δυνατότητα εντοπισμού των δραστών εξαρτάται από το επίπεδο των δεξιοτήτων τους.

«Αν πρόκειται για μια μικρή ομάδα νεαρών, ο εντοπισμός τους είναι ευκολότερος, καθώς πιθανότατα δεν θα έχουν σκεφτεί να εξαφανίσουν τα ίχνη τους. Αν πρόκειται για επαγγελματίες, η διαδικασία είναι πιο περίπλοκη και θα διαρκέσει περισσότερο. Αν βρίσκονται σε άλλη χώρα, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν».

Το συνολικό κόστος της κυβερνοεπίθεσης δεν έχει ακόμη υπολογιστεί. Ωστόσο, ο Τιερί Κοτιγιάρ, διευθύνων σύμβουλος της Intermarche, εκτίμησε ότι οι απώλειες ενδέχεται να ανέλθουν σε «δεκάδες εκατομμύρια ευρώ». Οι εταιρείες του κλάδου θεωρούν, μάλιστα, ότι είναι απίθανο οι ζημιές να καλυφθούν από τα ασφαλιστήριά τους.

«Είναι μια παράξενη υπόθεση», κατέληξε ο Μπιλουά. «Υπάρχει κοινή ευθύνη μεταξύ των σούπερ μάρκετ, των εταιρειών ψύξης που λειτουργούν ως υπεργολάβοι και συντηρούν τον εξοπλισμό, αλλά και της εταιρείας λογισμικού. Δεν μπορούμε να πούμε ποιος ευθύνεται, πέρα φυσικά από τους χάκερ.

»Στο τέλος, όμως, όλα καταλήγουν στο γεγονός ότι καταψύκτες είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο χωρίς να διαθέτουν επαρκή προστασία. Και αυτό πρέπει να αποτελέσει προειδοποίηση για όλους».