Με πραγματικά πυρά η «Ευνομία» στην Ανατολική Μεσόγειο – Η Άγκυρα αντιδρά, επανέρχεται το τουρκολιβικό μνημόνιο

Με αληθινά πυρά πραγματοποιείται η άσκηση «Ευνομία», σε περιοχή που έχει δεσμευτεί με NAVTEX σε διεθνή ύδατα, γεγονός που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την Άγκυρα. Η συζήτηση επαναφέρει στο προσκήνιο το τουρκολιβικό μνημόνιο και τις επιπτώσεις του στην Ανατολική Μεσόγειο, με ανησυχία για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή.

Τι είναι και πώς διεξάγεται η «Ευνομία»

Σύμφωνα με απόστρατο ναύαρχο που μίλησε στην εκπομπή, η «Ευνομία» δεν είναι αιφνίδια ή έκτακτη: προγραμματίζεται από την προηγούμενη χρονιά, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες διεθνείς ασκήσεις, οι οποίες φτάνουν περίπου τις δέκα ετησίως. Η δέσμευση της περιοχής με NAVTEX γίνεται για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και ενημερώνει ότι θα εκτελεστούν βολές με πραγματικά πυρά. Η παρακολούθηση από τρίτους επιτρέπεται μόνο εκτός της δεσμευμένης ζώνης, ενώ επιχειρησιακά η άσκηση χαρακτηρίζεται «τεχνική» και συνήθης για διεθνή ύδατα.

Το τουρκολιβικό μνημόνιο και τι σημαίνει νομικά

Ο νομικός κ. Σταθακόπουλος σημείωσε ότι το τουρκολιβικό μνημόνιο είχε συναφθεί από κυβέρνηση της Λιβύης με de facto χαρακτηριστικά και αρχικά θεωρούνταν ανυπόστατο στο εσωτερικό δίκαιο της χώρας. Όπως εξήγησε, με πρόσφατη απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου το κείμενο επικυρώθηκε και απέκτησε αναδρομική ισχύ εντός Λιβύης, δίνοντας υπόσταση και σε σχετικές μισθώσεις εντός λιβυκών χωρικών υδάτων για έρευνες. Ωστόσο υπογράμμισε ότι, βάσει του άρθρου 34 της Σύμβασης της Βιέννης (1969), οι συνέπειες διμερών συμφωνιών δεν δεσμεύουν τρίτα κράτη. Κατά συνέπεια, η Ελλάδα δεν επηρεάζεται νομικά από το μνημόνιο, θέση που ενισχύεται και από σχετική νομολογία του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.

Η επιχειρησιακή διάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο

Όπως επισημάνθηκε, η τέλεση στρατιωτικών ασκήσεων στην επιφάνεια της θάλασσας σε διεθνή ύδατα δεν σχετίζεται με δικαιώματα ΑΟΖ, τα οποία αφορούν από την επιφάνεια και κάτω, έως τον βυθό. Η φετινή «Ευνομία» αναδείχθηκε περισσότερο λόγω της δημόσιας συζήτησης για τις χαράξεις του τουρκολιβικού μνημονίου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως υπάρχει επιχειρησιακή εμπλοκή: η επικάλυψη που προκύπτει σε χάρτες δεν παράγει από μόνη της ένταση επί του πεδίου. Ο απόστρατος ναύαρχος υπενθύμισε επίσης ότι θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης έχουν ήδη παραχωρηθεί για έρευνες σε άλλη διεθνή εταιρεία, ενώ οι τουρκικές μισθώσεις που επικαλούνται οι γείτονες αφορούν κυρίως τη δυτική ακτή της Λιβύης και όχι ανοικτά στη θάλασσα.

Διπλωματικό θερμόμετρο και αντιδράσεις

Στο διπλωματικό πεδίο, στη συζήτηση αναφέρθηκε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αντιδράσει, ενώ η ελληνική διπλωματία κινείται για την ανάδειξη του ζητήματος στα διεθνή φόρα, θέτοντας ακόμη και θέμα κυρώσεων. Παράλληλα, τέθηκε το ερώτημα για τη στάση της Άγκυρας: σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, ο κ. Φιντάν φέρεται να ζητεί «έγγραφη ενημέρωση» αντί για «άδεια» από την Ελλάδα ή την Κύπρο, ενώ από ελληνικής πλευράς ακούστηκε ότι τυχόν πρόσθετη έγγραφη ενημέρωση πέραν της NAVTEX δεν έχει ουσία. Ο απόστρατος ναύαρχος προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε ενέργεια πέρα από την τυπική NAVTEX θα ήταν αχρείαστη και λανθασμένη, καθώς η διεθνής πρακτική αρκεί. Ταυτόχρονα, διατυπώθηκαν εκτιμήσεις για «διπλωματική ήττα εικόνας» της Αθήνας, με αναφορές σε αρχική αιφνιδίαση, ενώ στην Τουρκία κυκλοφορεί αφήγημα «νίκης». Το κατά πόσο αυτές οι εντυπώσεις θα αποτυπωθούν στην πράξη μένει να φανεί από τις επόμενες κινήσεις στο επιχειρησιακό και πολιτικό επίπεδο.