Η Λεπέν πλησιάζει το Ελιζέ, η AfD σαρώνει στη Γερμανία: O φόβος κοινωνικής έκρηξης και η ανησυχία της Αθήνας

Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολιτική και κοινωνική κρίση που απειλεί να ανατρέψει οριστικά τις ισορροπίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε το πολιτικό της σύστημα τις τελευταίες δεκαετίες.

Οι εικόνες από τις βίαιες ταραχές της 17ης Οκτωβρίου, με λεηλατημένα καταστήματα, επιθέσεις σε δημόσια κτίρια και εκτεταμένες συγκρούσεις, ανάγκασαν τον Εμανουέλ Μακρόν να απευθυνθεί στους πολίτες με έκτακτο διάγγελμα. Ο Γάλλος πρόεδρος επιχείρησε να διαχωρίσει τις κοινωνικές διεκδικήσεις από τη βία, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνησή του δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια.

Την ίδια στιγμή, η Μαρίν Λεπέν εμφανίζεται να βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από την εξουσία. Η επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Εθνικού Συναγερμού προηγείται με μεγάλη διαφορά για τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών και, για πρώτη φορά με τέτοια ένταση, οι δημοσκοπήσεις τη δείχνουν να επικρατεί ακόμη και στον δεύτερο γύροαπέναντι στους σημαντικότερους πολιτικούς αντιπάλους της. Η πιθανότητα να περάσει το κατώφλι του Ελιζέ δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα μακρινό πολιτικό σενάριο. Βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης στη Γαλλία, προκαλώντας ανησυχία και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Στη Γερμανία, η κατάσταση εξελίσσεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά τα εκλογικά αποτελέσματα προκαλούν εξίσου ισχυρούς κραδασμούς. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει μετατραπεί σε πρώτη πολιτική δύναμη στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις, ενώ σε ανατολικά κρατίδια καταγράφει ποσοστά που άλλοτε θα θεωρούνταν αδιανόητα. Η εντυπωσιακή νίκη της στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου συγκέντρωσε 43,8%, αποτυπώνει το μέγεθος της εκλογικής ανατροπής. Οι Χριστιανοδημοκράτες, που είχαν κυριαρχήσει στην προηγούμενη αναμέτρηση, υποχώρησαν στο 17,2%.

Πρόκειται για εξελίξεις που συνδέονται με βαθύτερες μεταβολές στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Η ακρίβεια, η ανασφάλεια για το μέλλον, η δυσκολία των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις καθημερινές υποχρεώσεις και η αίσθηση ότι οι κυβερνήσεις έχουν απομακρυνθεί από τις ανάγκες των πολιτών δημιουργούν εκρηκτικό πολιτικό περιβάλλον, ενώ την ίδια ώρα η συζήτηση για τη μετανάστευση και την ασφάλεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην παρούσα συγκυρία.

Η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις στην Ευρώπη υπό το βάρος μιας ιδιαίτερα δυσάρεστης για την κυβέρνηση διαπίστωσης. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις το 65% των Ελλήνων θεωρεί ότι η χώρα κινείται σε λανθασμένη κατεύθυνση. Η κοινωνική δυσαρέσκεια είναι ήδη ισχυρή, ενώ η Νέα Δημοκρατία αντιμετωπίζει διαρροές προς τα δεξιά της. Το ενδεχόμενο νέων κοινωνικών κινητοποιήσεων και η επίδραση της ευρωπαϊκής πολιτικής αναταραχής στις ελληνικές εκλογές του 2027 προστίθενται στα προβλήματα που καλείται να διαχειριστεί το Μέγαρο Μαξίμου.

Η Λεπέν προηγείται και στον δεύτερο γύρο - Ο μεγάλος εφιάλτης του γαλλικού πολιτικού κέντρου

Τα στοιχεία της δημοσκόπησης IFOP-Fiducial, που δημοσιοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, αποτυπώνουν την έκταση της πολιτικής μεταβολής στη Γαλλία. Η Μαρίν Λεπέν συγκεντρώνει από 34% έως 38% στον πρώτο γύρο, ανάλογα με τις υποψηφιότητες που εξετάζονται.

Το εντυπωσιακότερο εύρημα, ωστόσο, αφορά στον δεύτερο γύρο. Η Λεπέν εμφανίζεται να επικρατεί του Εντουάρ Φιλίπ με 56% έναντι 44%, του Γκαμπριέλ Ατάλ με 58% έναντι 42%, του Ραφαέλ Γκλικσμάν με 57% έναντι 43% και του Ζαν-Λικ Μελανσόν με 68% έναντι 32%.

Οι αριθμοί αυτοί πλήττουν τη βασική πολιτική βεβαιότητα της μεταπολεμικής Γαλλίας. Το μέτωπο που σχημάτιζαν διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις για να αποτρέψουν την εκλογική επικράτηση της ακροδεξιάς εμφανίζεται σημαντικά αποδυναμωμένο.

Η νεότερη έρευνα της Toluna Harris Interactive, στις 23 Οκτωβρίου, καταγράφει τη Λεπέν στο 33%–35%, με μικρή υποχώρηση. Το προβάδισμά της παραμένει ισχυρό, χωρίς όμως να καταγράφεται νέα εκτόξευση μετά τις πρόσφατες ταραχές.

Οι γαλλικές προεδρικές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 18 Απριλίου και 2 Μαΐου 2027. Η εφετειακή απόφαση του Ιουλίου αποκατέστησε την εκλογιμότητα της Λεπέν, παρά τη διατήρηση της καταδίκης της στην υπόθεση των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Ωστόσο, παραμένει εκκρεμής η προσφυγή της στο γαλλικό Ακυρωτικό Δικαστήριο, το οποίο ενδέχεται να αποφανθεί πριν από τις προεδρικές εκλογές.

Η AfD διαλύει τις παλιές γερμανικές ισορροπίες

Η Γερμανία επίσης αντιμετωπίζει μια εξαιρετικά ανησυχητική πολιτική συνθήκη. Στην πανεθνική δημοσκόπηση του ZDF της 23ης Οκτωβρίου, η AfD προηγείται με 26% έναντι 23% των CDU/CSU, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες βρίσκονται στο 14%.

Παρά τη μικρή υποχώρηση της AfD στη συγκεκριμένη μέτρηση, η εικόνα επιβεβαιώνει τη δυσκολία των παραδοσιακών κομμάτων να ανακτήσουν την πολιτική πρωτοβουλία. Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου στα ανατολικά κρατίδια έδωσαν ακόμη ισχυρότερο μήνυμα. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD συγκέντρωσε 43,8% και 39 από τις 83 έδρες, πλησιάζοντας την απόλυτη πλειοψηφία. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία επικράτησε με 38,2%, αφήνοντας δεύτερους τους Σοσιαλδημοκράτες. Η εκλογική εκτόξευση της AfD προκαλεί ήδη σοβαρούς πονοκεφάλους στο γερμανικό πολιτικό σύστημα. Οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις επιμένουν στον αποκλεισμό της από κυβερνητικές συνεργασίες, όμως τα εκλογικά αποτελέσματα περιορίζουν δραστικά τις διαθέσιμες επιλογές τους. Οι επόμενες τακτικές ομοσπονδιακές εκλογές προβλέπονται για το 2029, εκτός εάν υπάρξει πρόωρη προσφυγή στις κάλπες. Η πολιτική πίεση, ωστόσο, είναι ήδη αισθητή και επηρεάζει τη συζήτηση για τη μετανάστευση, την οικονομία και την ενεργειακή πολιτική.

Η οικονομική ασφυξία πίσω από την ευρωπαϊκή πολιτική ανατροπή

Η ενίσχυση της ακροδεξιάς αποκτά διαφορετικές διαστάσεις όταν εξετάζονται τα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα.

Στη Γαλλία, σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Harris, το 56% των πολιτών αναφέρει την αγοραστική δύναμη ως παράγοντα που επηρεάζει την εκλογική του επιλογή. Ακολουθούν η μετανάστευση με 38%, η υγεία με 36% και η ασφάλεια με 28%. .

Στη Γερμανία, η Infratest dimap καταγράφει ότι περίπου ένας στους δύο πολίτες φοβάται πως δεν θα μπορέσει να διατηρήσει το σημερινό βιοτικό του επίπεδο. Η ικανοποίηση από την κυβέρνηση και τον καγκελάριο βρίσκεται μόλις στο 10%.

Η κοινωνική δυσαρέσκεια εκδηλώνεται σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Στη Γαλλία τροφοδοτεί τόσο την ακροδεξιά όσο και δυνάμεις της ριζοσπαστικής αριστεράς, ενώ στη Γερμανία συνδέεται με τη μεγάλη εκλογική ενίσχυση της AfD, ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα οικονομικής ανάπτυξης και δημογραφικής συρρίκνωσης.

Η πολιτική επίδραση αυτών των εξελίξεων μπορεί να αποδειχθεί σημαντική για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια ενδεχόμενη νίκη της Λεπέν στη Γαλλία θα δημιουργούσε νέους συσχετισμούς στις διαπραγματεύσεις για το μεταναστευτικό, τη δημοσιονομική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις, ενώ η AfD ζητά, μεταξύ άλλων, αλλαγή της γερμανικής ενεργειακής πολιτικής και τερματισμό των ενεργειακών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Η ελληνική δεξιά και ακροδεξιά – Οι αριθμοί και οι μεγάλες διαφορές

Στην Ελλάδα, η εικόνα που προκύπτει από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνει ότι η Ελληνική Λύση κινείται μεσοσταθμικά γύρω στο 7,2%, η Φωνή Λογικής κοντά στο 4%, η Συμμαχία Ελλήνων περίπου στο 3,6% και η Νίκη στην περιοχή του 1%–1,5%. Αθροιστικά, οι τέσσερις πολιτικοί σχηματισμοί συγκεντρώνουν περίπου 16% στην εκτίμηση ψήφου, αποτυπώνοντας υπολογίσιμο εκλογικό χώρο στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας. Πρόκειται, ωστόσο, για δυνάμεις με διαφορετικές πολιτικές καταβολές, ηγεσίες και εκλογικά ακροατήρια, γεγονός που δεν επιτρέπει την αντιμετώπισή τους ως ενιαίου πολιτικού μπλοκ.

Η εμφάνιση της Συμμαχίας Ελλήνων, την οποία στηρίζει ο Ηλίας Κασιδιάρης, προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα στις ισορροπίες του χώρου.

Η βασική διαφορά είναι ότι στην Ελλάδα δεν έχει αναδειχθεί ένας ενιαίος ακροδεξιός πόλος με την εκλογική δυναμική της Λεπέν ή της AfD. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη πολιτική δύναμη, ενώ η αντικυβερνητική δυσαρέσκεια κατευθύνεται προς διαφορετικές πλευρές του πολιτικού φάσματος. Η κυβερνητική παράταξη, πάντως, καταγράφει απώλειες. Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν συσπείρωση της ΝΔ στο 68%, με διαρροές προς την Ελληνική Λύση και τη Φωνή Λογικής, ενώ σύντομα στην εξίσωση θα μπει και το κόμμα του Αντώνη Σαμαρά το οποίο αναμένεται να αντλήσει ψηφοφόρους κυρίως από την παραδοσιακή εκλογική βάση της Νέας Δημοκρατίας.

Το Μαξίμου παρακολουθεί τις αναταραχές και προσπαθεί να εκτιμήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια στην Ελλάδα.

Οι εξελίξεις στη Γαλλία έχουν ήδη προκαλέσει δημόσιες κυβερνητικές παρεμβάσεις στην Αθήνα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης εκτίμησε ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε αντίστοιχη κατάσταση με τη Γαλλία, επιμένοντας στον διαχωρισμό των ειρηνικών διαδηλώσεων από τα βίαια επεισόδια. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης αναφέρθηκε στην ανάγκη διαλόγου με τις κοινωνικές ομάδες, ενώ η κυβέρνηση παρακολουθεί τις κινητοποιήσεις στον χώρο της εκπαίδευσης.

Παράλληλα, η Αθήνα προωθεί ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής μεταναστών σε τρίτες χώρες και τη θεσμοθέτηση μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση εργαλειοποιημένων μεταναστευτικών ροών.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το κυβερνητικό επιτελείο εντοπίζεται στην οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Η τελευταία δημοσκόπηση της Metron Analysis καταγράφει ότι το 65% των πολιτών θεωρεί πως η χώρα κινείται σε λανθασμένη κατεύθυνση, ενώ το 49% εκτιμά ότι έχει επιδεινωθεί η προσωπική του κατάσταση. Σε χωριστή έρευνα της ίδιας εταιρείας, το 36% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι τα χρήματά του εξαντλούνται πριν ολοκληρωθεί ο μήνας, ενώ άλλο 46% καταφέρνει να καλύπτει οριακά τις ανάγκες του.

Η ελληνική κοινωνία διαθέτει, επομένως, τις δικές της εστίες δυσαρέσκειας. Η πιθανότητα εκδήλωσης κινητοποιήσεων αντίστοιχης έντασης με εκείνες της Γαλλίας εξαρτάται από διαφορετικούς παράγοντες, τις εγχώριες κοινωνικές συγκρούσεις και τον τρόπο διαχείρισής τους.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επαναβεβαιώσει ότι οι ελληνικές εκλογές θα πραγματοποιηθούν την άνοιξη του 2027. Μέχρι τότε, η κυβερνητική στρατηγική θα δοκιμαστεί τόσο από την πίεση που προκαλούν οι εκλογικές διαρροές προς τα δεξιά όσο και από την ένταση της κοινωνικής δυσαρέσκειας, σε μια Ευρώπη όπου οι πολιτικές βεβαιότητες των προηγούμενων δεκαετιών αμφισβητούνται πλέον ανοιχτά.