«Είναι μαγεία»: Οι επιστήμονες αναβιώνουν το μυστικό του ρωμαϊκού γυαλιού που αλλάζει χρώμα

Πώς καταφέρνει ένα γυάλινο κύπελλο ηλικίας 1.600 ετών να αλλάζει χρώμα ανάλογα με τον φωτισμό; Οι Ρωμαίοι είχαν βρει το μυστικό για την τέχνη της υαλουργίας στην εποχή τους.

Το Κύπελλο του Λυκούργου, ένα από τα πιο αξιοσημείωτα έργα της ρωμαϊκής υαλουργίας που φιλοξενείται στο Βρετανικό Μουσείο, εξακολουθεί να εντυπωσιάζει με τις μοναδικές οπτικές του ιδιότητες. Υπό κανονικό φωτισμό εμφανίζεται πράσινο, ενώ όταν φωτίζεται από πίσω αποκτά μια βαθιά κόκκινη απόχρωση, ένα φαινόμενο που συνδέεται με την ιδιαίτερη σύσταση του γυαλιού του.

Σήμερα, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ (University of Sheffield) κατάφεραν να αναπαράγουν αυτή την εντυπωσιακή συμπεριφορά, αξιοποιώντας μια αρχαία συνταγή που προέκυψε από τη μελέτη θραύσματος του διχρωματικού ρωμαϊκού γυαλιού, όπως αναφέρει ο Guardian.

Η δρ Λίζα Χόλαντς, τεχνικός στη σχολή χημικής, υλικών και βιολογικής μηχανικής του πανεπιστημίου, δήλωσε ότι η αναπαραγωγή του ήταν ένα «έργο αγάπης» και ότι «επιστήμονες το είχαν δοκιμάσει στο παρελθόν με περιορισμένη επιτυχία». Η ίδια πρόσθεσε: «Για μένα, είναι μαγεία».

Από τη αρχαία Ρώμη στο Sheffield

Το πρωτότυπο του 4ου αιώνα φέρει μια μυθολογική ζωφόρο που απεικονίζει τον θρύλο του βασιλιά Λυκούργου από το έκτο βιβλίο της Ιλιάδας του Ομήρου. Σκαλισμένο σε βαθύ ανάγλυφο, δείχνει τον θρίαμβο του θεού του κρασιού, Διονύσου, επί του Λυκούργου, ο οποίος παγιδεύεται από ένα κλήμα.

Το 2022, αναγνωρίστηκε ως ένα από τα επτά θαύματα υαλουργίας του κόσμου από διεθνή επιτροπή.

Η Χόλαντς συνεργάστηκε με την καθηγήτρια Κάρολαϊν Τζάκσον, κορυφαία ειδικό στο ρωμαϊκό γυαλί, για τη διεξαγωγή της αρχικής έρευνας. Στη συνέχεια ήρθε η πρόκληση της ενσωμάτωσης στο γυαλί νανοσωματιδίων χρυσού και αργύρου, το καθένα χίλιες φορές μικρότερο από έναν κόκκο άμμου.

Δημιουργήθηκε ένα παχύρρευστο τήγμα γυαλιού και, καθώς ψυχόταν από θερμοκρασίες άνω των 1.000°C, νανοκρύσταλλοι χρυσού και αργύρου άρχισαν να αναπτύσσονται στο εσωτερικό του.

Η Χόλαντς δήλωσε: «Το λευκό φως αποτελείται από πολλά διαφορετικά χρώματα και αυτό το βλέπετε όταν υπάρχει ένα ουράνιο τόξο στον ουρανό. Τα νανοσωματίδια είναι πολύ μικρότερα από τα μήκη κύματος του φωτός και υπό ορισμένες συνθήκες μπλοκάρουν ορισμένα χρώματα λόγω του φωτός που επηρεάζει τα ηλεκτρόνια στα άτομα.

Έτσι εάν το φως διαπεράσει μέσα από αυτό, τα σωματίδια χρυσού και αργύρου μπλοκάρουν το μπλε και το πράσινο φως, επιτρέποντας μόνο στα κόκκινα και τα πορτοκαλί να περάσουν».

Η ίδια πρόσθεσε: «Αν οι Ρωμαίοι μπορούσαν να με δουν να πειραματίζομαι, πιθανότατα θα γελούσαν και θα ρωτούσαν: "Γιατί δεν ξέρει πώς να το φτιάξει;"»

Το «δίδυμό» του

Το Sheffield ανέθεσε στον Έλιοτ Γουόκερ, έναν καλλιτέχνη υαλουργίας, να δημιουργήσει το σχέδιο σε ένα σύγχρονο γλυπτό από γυαλί που αποδίδει φόρο τιμής στο «αρχαίο δίδυμο» του, συνδυάζοντας την ιστορία του Λυκούργου και το γλυπτό Farnese Atlas, με τη γήινη σφαίρα να αντικαθίσταται από ένα κύπελλο.

Τα αποκαλυπτήρια του έργου θα γίνουν στο Millennium Gallery, στο πλαίσιο του Festival of the Mind του πανεπιστημίου από τις 6 έως τις 15 Νοεμβρίου, πριν από μια μόνιμη έκθεση στο Turner Museum of Glass.