Η απόλυτη ανατροπή: Πώς ο Λούλα γύρισε το παιχνίδι μέσα σε τρεις εβδομάδες κερδίζοντας 10 εκατ. ψήφους

Σε λίγες ημέρες, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα θα γίνει 81 ετών κι αυτή είναι μια ηλικία που πολλοί μεγάλοι ηγέτες έχουν ήδη εγκαταλείψει την πολιτική. Ιδιαίτερα αν έχουν προηγηθεί τρεις δύσκολες θητείες σε μια χώρα που είναι αντιμέτωπη με πολλές προκλήσεις.

Το ιδρυτικό μέλος του αριστερού Κόμματος των Εργαζομένων, ωστόσο, δεν φάνηκε να έχει σκοπό να «συνταξιοδοτηθεί» καθώς όχι μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, κατάφερε να γυρίσει τούμπα το παιχνίδι, ανατρέποντας τη διαφορά που τον χώριζε από τον προπορευόμενο Φλάβιο Μπολσονάρου και γράφοντας ιστορία.

Είναι ο πρώτος πρόεδρος στη Βραζιλία αλλά και στη Λατινική Αμερική γενικότερα, που εξασφαλίζει τέταρτη θητεία, καταφέρνοντας μάλιστα εκτός από τον αντίπαλό του, να νικήσει και την επιρροή που άσκησε ο Ντόναλντ Τραμπ όλο αυτό το διάστημα, σε μια προσπάθεια να επικρατήσει ο υποψήφιος της αρεσκείας του.

10 εκατομμύρια ψήφοι σε τρεις εβδομάδες

Η εντυπωσιακή επιστροφή του Βραζιλιάνου προέδρου απέναντι στον Μπολσονάρου, κατέρριψε ακόμη ένα ρεκόρ. Από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βραζιλία το 1985, κανένας πρόεδρος δεν είχε καταφέρει να ανατρέψει την ήττα του στον πρώτο γύρο των εκλογών.

Ο υποψήφιος του Εργατικού Κόμματος (PT) συγκέντρωσε περισσότερες από 10 εκατομμύρια επιπλέον ψήφους μέσα στις τρεις εβδομάδες που μεσολάβησαν μεταξύ των δύο γύρων, ενώ ο αντίπαλός του κέρδισε μόλις 3,6 εκατομμύρια επιπλέον ψήφους.

Η διαφορά ήταν αρκετά μεγάλη, ώστε ο Λούλα να εξασφαλίσει μεγαλύτερο προβάδισμα από εκείνο που είχε το 2022, όταν νίκησε τον Ζαΐχ Μπολσονάρου, πατέρα του Φλάβιο και τότε εν ενεργεία πρόεδρο της χώρας. Η επιστροφή του στην εξουσία τού επιτρέπει επίσης να παραμείνει η κυρίαρχη φυσιογνωμία της Αριστεράς στην περιοχή, την ώρα που η Δεξιά ενισχύεται σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, πολλές από τις κυβερνήσεις των οποίων βρίσκονται πλέον κοντά στον Λευκό Οίκο του Ντόναλντ Τραμπ.

Περιορισμένα περιθώρια διακυβέρνησης

Όπως είχε κάνει και ο πατέρας του πριν από τέσσερα χρόνια, ο Φλάβιο Μπολσονάρου αρνήθηκε να αναγνωρίσει το αποτέλεσμα και ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει μέσω της δικαστικής οδού την ακύρωση των εκλογών. Ο γερουσιαστής αμφισβήτησε την απόφαση του δικαστή του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Κριστιάνο Ζανίν, να παρατείνει την ψηφοφορία κατά δύο ώρες, υποστηρίζοντας ότι η άνιση εφαρμογή του μέτρου υπονόμευσε την ισότητα των εκλογικών συνθηκών.

«Είναι αδύνατο να αναγνωρίσουμε τα εκλογικά αποτελέσματα, δεδομένων των συνθηκών υπό τις οποίες εξελίχθηκαν τα γεγονότα», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η ανακοίνωση του Μπολσονάρου δεν κατάφερε να επισκιάσει τους πανηγυρισμούς για το ιστορικό επίτευγμα του Λούλα. Ωστόσο, η πολιτική ισχύς της δεξιάς ενδέχεται να δυσκολέψει την ομαλή λειτουργία της νέας κυβέρνησης. Η νίκη επιβεβαιώνει τη διαχρονική πολιτική επιρροή του Λούλα, όμως η ήττα του Μπολσονάρου δεν αποδυναμώνει τον έλεγχο της δεξιάς στο Κογκρέσο και στις κυβερνήσεις των πολιτειών. Αυτό είναι το παράδοξο της νέας θητείας του Λούλα: ένας ιστορικός εκλογικός θρίαμβος, αλλά με περιορισμένα περιθώρια διακυβέρνησης, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε ανάλυσή του το αμερικανικό δίκτυο CNN.

Τι εξηγεί την απρόσμενη νίκη του Λούλα;

Η γεωγραφική κατανομή των ψήφων βοηθά να εξηγηθεί πώς ο Λούλα ανέτρεψε το εις βάρος του αποτέλεσμα του πρώτου γύρου. Στην πολιτεία Μίνας Ζεράις, η οποία διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο εκλογικό σώμα της Βραζιλίας, ο Λούλα πέρασε από την ήττα με σχεδόν 590.000 ψήφους στη νίκη με περίπου 99.000 ψήφους. Η μεταβολή αυτή αντιστοιχεί σε διαφορά περίπου 690.000 ψήφων μεταξύ των δύο υποψηφίων.

Η συγκεκριμένη πολιτεία, η οποία από το 1989 έχει ψηφίσει σε κάθε άμεση προεδρική εκλογή τον υποψήφιο που τελικά κερδίζει σε εθνικό επίπεδο, επιβεβαίωσε για ακόμη μία φορά αυτή την τάση.

Παρότι ο Φλάβιο διατήρησε το προβάδισμά του στις πολιτείες του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Λούλα επικράτησε στις πρωτεύουσές τους, τις δύο μεγαλύτερες πόλεις της Βραζιλίας, ενώ κατάφερε να ανατρέψει το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου και στην πόλη του Ρίο.

Τα κέρδη του ενισχύθηκαν από τις νίκες και στις εννέα πολιτείες της βορειοανατολικής Βραζιλίας, αλλά και από την αυξημένη συμμετοχή των ψηφοφόρων. Η αποχή μειώθηκε από 21,08% στον πρώτο γύρο σε περίπου 19,2% στον δεύτερο, οδηγώντας σχεδόν τρία εκατομμύρια επιπλέον Βραζιλιάνους στις κάλπες.

Η αυξημένη συμμετοχή δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στον Λούλα, αναδεικνύει όμως τη σημασία της κινητοποίησης όσων δεν είχαν ψηφίσει στον πρώτο γύρο. Τότε, η διαφορά μεταξύ των δύο υποψηφίων ήταν λίγο μεγαλύτερη από 2,2 εκατομμύρια ψήφους.

Η εκλογική μάχη δόθηκε και μέσω των κινητών τηλεφώνων των Βραζιλιάνων. Μετά τη δεύτερη θέση που κατέλαβε στον πρώτο γύρο, ο Λούλα ενίσχυσε τις προσπάθειές του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιδιώκοντας να διευρύνει την απήχησή του και να μετατρέψει την υποστήριξη σε ψήφους. Το ζητούμενο δεν ήταν μόνο να πείσει τους αναποφάσιστους, αλλά και να οδηγήσει στις κάλπες όσους ήδη τον προτιμούσαν.

Η προσπάθεια αυτή συνοδεύτηκε από μέτρα και προτάσεις της τελευταίας στιγμής, που στόχευαν σε συγκεκριμένες ανησυχίες των ψηφοφόρων. Ο Λούλα υπέγραψε νόμο που αυξάνει το όριο εσόδων για τους ατομικούς μικροεπιχειρηματίες, πρότεινε νέες πρωτοβουλίες για την αναδιαπραγμάτευση των καταναλωτικών χρεών και τάχθηκε υπέρ της κατάργησης των διαδικτυακών στοιχημάτων, η εξάπλωση των οποίων έχει συμβάλει στην αύξηση της υπερχρέωσης των νοικοκυριών.

Στο ζήτημα της ασφάλειας, μάλιστα, υιοθέτησε μια παραδοσιακή θέση της δεξιάς, υποστηρίζοντας τη μείωση του ορίου ηλικίας για την ποινική ευθύνη σε ιδιαίτερα σοβαρά αδικήματα. Η κίνηση αυτή αποσκοπούσε στην ανταπόκριση των αιτημάτων για αυστηρότερη αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, η οποία αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας.

Η νίκη επιτρέπει στον Λούλα να παραμείνει στην εξουσία, αλλά ταυτόχρονα τον υποχρεώνει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που καλλιέργησε για να την εξασφαλίσει.

Οι προκλήσεις της επόμενης μέρας

Η πρώτη πρόκληση για τον Λούλα μετά τους πανηγυρισμούς της νίκης θα είναι η εξασφάλιση κοινοβουλευτικών συμμαχιών.

Τα δεξιά κόμματα θα ελέγχουν 303 από τις 513 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, έναντι 124 εδρών της αριστεράς και 86 του κεντρώου χώρου.

Στη Γερουσία, η Δεξιά θα ελέγχει σχεδόν τα δύο τρίτα των εδρών. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι γερουσιαστές της θα αντιτίθενται αυτομάτως στην κυβέρνηση, σημαίνει όμως ότι ο Λούλα θα χρειαστεί να οικοδομήσει συμμαχίες πέρα από τον στενό πολιτικό του χώρο, τόσο για να προωθήσει τις προτάσεις του όσο και για να υπερασπιστεί τις προτεραιότητες της κυβέρνησής του.

Ο χάρτης των κυβερνήσεων των πολιτειών αποτυπώνει επίσης τη δύναμη που διατηρεί το συντηρητικό στρατόπεδο. Στους δύο γύρους των εκλογών, το Φιλελεύθερο Κόμμα (PL) του Μπολσονάρου εξασφάλισε πέντε κυβερνήσεις πολιτειών, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι και το Προοδευτικό Κόμμα (PP) κέρδισαν από τέσσερις. Το Εργατικό Κόμμα (PT) εξασφάλισε επίσης τέσσερις, ενώ το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD), στο οποίο συμμετέχουν πολιτικοί με διαφορετικές συμμαχίες, κέρδισε άλλες πέντε.

Οι διαπραγματεύσεις με τους κυβερνήτες θα αποτελέσουν ακόμη μία πρόκληση για τον Λούλα, ο οποίος θα χρειαστεί συνεργασία σε επίπεδο πολιτειών για να εφαρμόσει τις πολιτικές του.

«Από τη στιγμή που κερδίζουμε τις εκλογές, δεν έχουμε πλέον αντιπάλους. Πρέπει να κυβερνήσω για 215 εκατομμύρια ανθρώπους», δήλωσε ο Λούλα στην ομιλία του μετά τη νίκη.

Αναφέρθηκε επίσης στη δυσκολία συνεργασίας με ένα πιο συντηρητικό κοινοβούλιο: «Δεν επέλεξα εγώ το Κογκρέσο. Ο λαός το επέλεξε. Και με αυτό το Κογκρέσο θα ψηφίζω, θα εργάζομαι και θα προχωρώ στην υλοποίηση των σχεδίων μας».

Η οικονομία και η ανακούφιση των Βραζιλιάνων σε πρώτο πλάνο

Η πιο άμεση πρόκληση θα είναι να μετατραπούν οι οικονομικές βελτιώσεις σε ουσιαστική ανακούφιση που θα γίνεται αισθητή στην καθημερινότητα των Βραζιλιάνων. Η εικόνα της οικονομίας αποτέλεσε μία από τις βασικές αιτίες υποχώρησης της υποστήριξης προς τον Λούλα κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας.

Η μείωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι οι τιμές επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα, ενώ η βελτίωση της απασχόλησης δεν αρκεί απαραίτητα για να αντισταθμίσει το βάρος των χρεών και των οικογενειακών εξόδων. Η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής θα συνεχιστεί και μετά τις εκλογές.

Η αντιμετώπιση αυτής της δυσαρέσκειας θα είναι δυσκολότερη λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών. Το δημόσιο χρέος, το έλλειμμα και τα υψηλά επιτόκια περιορίζουν τη δυνατότητα της κυβέρνησης να αυξήσει τις δαπάνες και προμηνύουν διαφωνίες σχετικά με τη χρηματοδότηση των προεκλογικών δεσμεύσεων, χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο τα κοινωνικά προγράμματα.

Με ένα μη φιλικό προς την κυβέρνηση Κογκρέσο, οι αποφάσεις για το ποιος θα επωμιστεί το κόστος και από πού θα προέλθουν οι περικοπές θα δοκιμάσουν επίσης την ικανότητα του Λούλα να διαπραγματευτεί.

Η ασφάλεια θα αποτελέσει μία ακόμη πηγή πίεσης. Ο Λούλα θα πρέπει να ανταποκριθεί στα αιτήματα για αυστηρότερα μέτρα κατά της εγκληματικότητας, καθώς η δεξιά έχει αναδείξει την αυστηρή αντιμετώπιση του εγκλήματος σε έναν από τους βασικούς άξονες της πολιτικής της.

Στο τελευταίο στάδιο της προεκλογικής εκστρατείας, ο πρόεδρος έδειξε ότι είναι διατεθειμένος να υιοθετήσει αυστηρότερη στάση, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να μειωθεί στα 16 έτη το όριο ηλικίας για την ποινική ευθύνη σε σοβαρά αδικήματα. Πρόκειται για μέτρο που υποστηρίζει η δεξιά και το οποίο συγκεντρώνει ευρεία κοινωνική υποστήριξη.

Μένει να φανεί αν ο Λούλα θα μετατρέψει αυτή την προεκλογική δήλωση σε συγκεκριμένη νομοθετική πρόταση.

Παράλληλα, θα αντιμετωπίσει την πρόκληση να προετοιμάσει έναν διάδοχο για την αριστερά, η δυνατότητα της οποίας να κερδίζει προεδρικές εκλογές εξακολουθεί να συνδέεται στενά με την προσωπική πολιτική επιρροή του.