Ηφαίστειο στην Ιαπωνία αφάνισε τα πάντα πριν από 7.300 χρόνια - Πώς κατάφεραν οι άνθρωποι να επιβιώσουν

Μια από τις πιο καταστροφικές ηφαιστειακές εκρήξεις που σημειώθηκαν 7.300 χρόνια πριν, στα ανοιχτά των νοτιοδυτικών ακτών της Ιαπωνίας προσπαθούν να μελετήσουν οι επιστήμονες.

Για τις κοινότητες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών της περιόδου Τζόμον, που κατοικούσαν τότε στην Ιαπωνία, η έκρηξη του ηφαιστείου Κικάι-Ακαχόγια πρέπει να είχε προκαλέσει μια καταστροφή ασύλληπτων διαστάσεων, καθώς μια τέτοια έκρηξη επιπέδου 7 στην κλίμακα του 8, συμβαίνει μόλις μία φορά κάθε 500 έως 1.000 χρόνια. 

Οι επιστήμονες όμως σε νέα τους μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Αdvances, καταλήγουν πώς παρά το μέγεθος της καταστροφής οι άνθρωποι αποδείχθηκαν πολύ πιο ευρηματικοί και προσαρμοστικοί και κατάφεραν να ανακάμψουν πολύ πιο γρήγορα από ότι θεωρούσαν μέχρι σήμερα.

«Η έκρηξη πρέπει να ήταν καταστροφική. Εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικά από τον βυθό της θάλασσας, χωρίς να αφήσει στους ανθρώπους πολλά περιθώρια προετοιμασίας», εξηγεί στο Science Alert ο αρχαιολόγος Πίτερ Τζόρνταν από το Πανεπιστήμιο του Λουντ στη Σουηδία.

Όπως επισημαίνει, ισχυροί σεισμοί και τεράστια τσουνάμι έπληξαν τα ιαπωνικά νησιά, ενώ στη συνέχεια ηφαιστειακή τέφρα κάλυψε το τοπίο, φτάνοντας σε πάχος αρκετών μέτρων.

Προσαρμόστηκαν

Για να καταγράψουν τις επιπτώσεις της καταστροφής, οι επιστήμονες εξέτασαν 540 αρχαιολογικά δείγματα από διάφορες περιοχές της Ιαπωνίας, τα οποία χρονολογούνται από το 8.000 έως το 6.500 π.Χ. Πρόκειται για ευρήματα που καλύπτουν αρκετούς αιώνες πριν και μετά την έκρηξη.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τον αριθμό των ευρημάτων που είχαν χρονολογηθεί με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα, όπως υπολείμματα κάρβουνου και οστά, προκειμένου να εκτιμήσουν την ανθρώπινη δραστηριότητα σε κάθε περιοχή και να εντοπίσουν πιθανές μεταβολές στους πληθυσμούς.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ορισμένες περιοχές της ζώνης που επλήγησαν από την έκρηξη παρέμειναν ακατοίκητες για εξαιρετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε άλλες, ωστόσο, εντοπίστηκαν ενδείξεις ότι οι επιζώντες μετακινήθηκαν, εγκαταστάθηκαν σε νέους τόπους, απέκτησαν διαφορετικές δεξιότητες και προσαρμόστηκαν σε νέες συνθήκες διαβίωσης.

«Η καταστροφή προκάλεσε τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές», αναφέρει ο αρχαιολόγος Ενρίκο Κρέμα από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ στη Βρετανία. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, όσοι επέζησαν μετακινήθηκαν, δημιούργησαν καινούργιες κοινωνικές σχέσεις, ανέπτυξαν διαφορετικές μορφές οικονομικής δραστηριότητας και βρήκαν δημιουργικούς τρόπους να επιβιώσουν, αλλά και αργότερα να ευημερήσουν μέσα στις νέες συνθήκες.

Η ανάκαμψη των κοινοτήτων και ο ρόλος της θάλασσας

Η έρευνα έδειξε ότι οι παραδοσιακές κοινότητες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών της περιόδου Τζόμον ενδέχεται να είχαν ήδη αρχίσει να συρρικνώνονται στη νότια Κιούσου, την περιοχή που βρισκόταν πιο κοντά στο ηφαίστειο, ακόμη και πριν από την έκρηξη.

Αντίθετα, στο βόρειο τμήμα του νησιού οι κοινότητες αυξάνονταν σε αριθμό και μέγεθος πριν από την καταστροφή, ενώ η τάση αυτή συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ανθεκτικότητα των πληθυσμών στη συγκεκριμένη περιοχή ενδέχεται να συνδέεται με τη μετακίνηση ομάδων που εγκατέλειψαν τις περιοχές οι οποίες επλήγησαν περισσότερο.

Η θαλάσσια ζωή φαίνεται πως ανέκαμψε ταχύτερα από τα υπόλοιπα οικοσυστήματα, ενώ ακολούθησε η μετακίνηση των προϊστορικών πληθυσμών. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι άνθρωποι που είχαν επιβιώσει στην ενδοχώρα ενδέχεται να κατευθύνθηκαν προς τις ακτές, όπου προσαρμόστηκαν σε έναν διαφορετικό τρόπο ζωής.

«Ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες, οι επιζώντες και οι κοινότητες έχουν επιλογές, έστω και περιορισμένες. Πρέπει να δράσουν και να λάβουν αποφάσεις, να προσαρμοστούν, να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν νέες κοινωνικές σχέσεις και δίκτυα», σημειώνει ο Τζόρνταν.

Οι επιπτώσεις έφτασαν και σε πιο απομακρυσμένες περιοχές

Οι συνέπειες της έκρηξης δεν περιορίστηκαν στις περιοχές γύρω από το ηφαίστειο. Σε πιο απομακρυσμένα τμήματα της Ιαπωνίας, όπως στην περιοχή του κόλπου Ίσε, όπου ο πληθυσμός αυξανόταν, η ανάπτυξη ανακόπηκε, ενώ σε ορισμένες κοινότητες καταγράφηκε ακόμη και μείωση.

Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο η εξέλιξη αυτή να οφείλεται σε μια προσωρινή πτώση της θερμοκρασίας που προκλήθηκε από την έκρηξη ή σε κάποια άλλη, μέχρι σήμερα άγνωστη, κλιματική επίδραση.

Μία ακόμη πιθανή εξήγηση σχετίζεται με την απώλεια πηγών τροφής. Η ηφαιστειακή τέφρα που κάλυψε τις εκτάσεις βοσκής ενδέχεται να προκάλεσε φθορές στα δόντια των ελαφιών και των αγριογούρουνων, περιορίζοντας το προσδόκιμο ζωής τους.

Τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες κοινωνίες αντιδρούν σε μεγάλες φυσικές καταστροφές και καταφέρνουν να επιβιώσουν. Ένα ζήτημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι κλιματικές και καιρικές συνθήκες στον πλανήτη μεταβάλλονται.

«Η μελέτη συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι πολιτισμοί και οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν αιφνίδιες αναταράξεις και καταστροφές», καταλήγει ο Τζόρνταν.