Ανατροπή στο μυστήριο του Στόουνχεντζ: Οι επιστήμονες έψαχναν σε λάθος μέρος;

Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της προϊστορικής αρχαιολογίας παραμένει ανεξήγητο, καθώς οι επιστήμονες βρέθηκαν ξανά στο σημείο μηδέν. Παρά τις πολυετείς έρευνες και τις ελπίδες ότι η προέλευση του περιφημότερου ογκόλιθου του Στόουνχεντζ είχε επιτέλους εντοπιστεί, τα εργαστηριακά δεδομένα μιας νέας μελέτης ανατρέπουν τα πάντα. 

Η μελέτη, «Searching for the origin of the Stonehenge altar stone» (Αναζητώντας την προέλευση του λίθου του βωμού του Στόουνχεντζ), δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the Geological Society.

Όπως μεταδίδει ο Guardian, μια αποφασισμένη ομάδα γεωλόγων που αναζητούσε την προέλευση ενός από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του Στόουνχεντζ, πέρασε αμέτρητες ώρες στους ανεμοδαρμένους λόφους της Σκωτίας. Όμως το προϊστορικό μνημείο τείνει να αποκαλύπτει τα μυστικά του με δυσκολία, και η νέα επιστημονική έκθεση αποκαλύπτει ότι η προέλευση του λίθου του βωμού του Στόουνχεντζ παραμένει ασύλληπτη - και οι ταλαιπωρημένοι από τον άνεμο γεωλόγοι είναι πολύ πιθανό να έψαχναν τελικά σε λάθος σημείο. Ένας από τους γεωλόγους, περιέγραψε τις απαρχές του λίθου του βωμού ως «αίνιγμα», ενώ ένας άλλος ως μια γεωλογική αστυνομική ιστορία χωρίς ξεκάθαρο τέλος μέχρι στιγμής.

Όλα άλλαξαν το 2024, όταν ειδικοί από πανεπιστήμια του Λονδίνου, της Ουαλίας και της Αυστραλίας εξέτασαν κόκκους ψαμμίτη από τον βωμό και υπέθεσαν ότι προερχόταν από τη βορειοανατολική Σκωτία, σε απόσταση μεγαλύτερη των 400 μιλίων από το Στόουνχεντζ.

Ένα μέλος της ομάδας περιέγραψε το εύρημα ως «εντυπωσιακό» και αυτό οδήγησε σε εικασίες σχετικά με το πώς μεταφέρθηκε ο λίθος των έξι τόνων -με έλκηθρο ή με πλοίο;- καθώς και για τις μακρινές επαφές που πρέπει να είχαν οι άνθρωποι της Νεολιθικής εποχής.

Επιστρατεύτηκαν περισσότεροι ειδικοί από τον Καναδά, τη Σουηδία και τη Σκωτία, και πραγματοποιήθηκε εργασία πάνω στην ακριβή σύσταση της πλάκας, συμπεριλαμβανομένων μη επεμβατικών εξετάσεων του λίθου επί τόπου, καθώς και εξετάσεων οκτώ θραυσμάτων που φυλάσσονται σε μουσεία.

Οπλισμένα με αυτό το προφίλ, τα μέλη της ομάδας κατευθύνθηκαν στη βορειοανατολική Σκωτία για να προσπαθήσουν να επιτύχουν μια πλήρη ταύτιση με τις εκεί βραχώδεις εκφανώσεις, εντοπίζοντας έτσι την προέλευση του λίθου του βωμού.

Ο Nick Pearce, ομότιμος καθηγητής γεωχημείας στο τμήμα γεωγραφίας και επιστημών της γης στο Πανεπιστήμιο Aberystwyth, περιέγραψε την αναζήτηση για την προέλευση του λίθου του βωμού ως αναζήτηση βελόνας στα άχυρα.

«Το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται για μια πολύ μεγάλη περιοχή, έκτασης χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων. Ο μόνος τρόπος για να γίνει αυτό είναι να βγούμε έξω στη ύπαιθρο και να βρούμε τα δείγματα», δήλωσε.

«Πρέπει να προγραμματίσεις προσεκτικά. Ένας από τους συναδέλφους μου βρισκόταν εκεί πρόσφατα και παγιδεύτηκε στις καταιγίδες, συνθήκες που δεν είναι ιδανικές για γεωλογική έρευνα πεδίου. Συλλέξαμε περίπου 70 δείγματα, τα μεταφέραμε στα εργαστήρια και τα υποβάλαμε σε ελέγχους».

Οι αναλύσεις υποδεικνύουν ότι είναι απίθανο ο λίθος του βωμού να προέρχεται από τη βορειοανατολική Σκωτία.

Ο Pearce ανέφερε ότι δεν απογοητεύτηκε από το γεγονός ότι δεν έχουν λύσει ακόμη το μυστήριο. «Πλησιάζουμε. Σε μια γεωλογική αστυνομική ιστορία όπως αυτή, ο αποκλεισμός πιθανών περιοχών προέλευσης είναι εξίσου σημαντικός με τον προσδιορισμό νέων. Κάθε τοποθεσία που εξαλείφεται στενεύει την αναζήτηση και μας φέρνει πιο κοντά στην ανακάλυψη του τόπου προέλευσης του λίθου του βωμού. Δεν νιώθω απογοήτευση. Είναι μέρος της διαδικασίας».

Ο Duncan Pirrie, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Ουαλίας, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν «πολύ απίθανο» ο λίθος του βωμού να προέρχεται από τη βορειοανατολική Σκωτία. Ανέφερε επίσης ότι ο λίθος οπωσδήποτε δεν προέρχεται από τη νότια Βρετανία. Ενδέχεται να προέρχεται από κάποιο άλλο σημείο της Σκωτίας, τη βόρεια Αγγλία ή ίσως ακόμη και από την Ιρλανδία.

Ο Pirrie δήλωσε ότι η προέλευση του λίθου παραμένει αίνιγμα, αλλά πρόσθεσε: «Αυτή είναι η πλέον ολοκληρωμένη γεωλογική έρευνα που έχει διεξαχθεί ποτέ για τον λίθο του βωμού. Συνδυάζοντας ένα ευρύ φάσμα αναλυτικών τεχνικών, διαμορφώσαμε την πιο σαφή εικόνα μέχρι στιγμής για τη σύσταση του λίθου και εξετάσαμε τις επικρατέστερες θεωρίες για την προέλευσή του.

Μέχρι στιγμής, καμία από τις τοποθετήσεις που εξετάστηκαν δεν παρουσιάζει το ίδιο σύνολο χαρακτηριστικών με τον λίθο του βωμού, αλλά η αναζήτηση δεν έχει τελειώσει».

Ο Mike Pitts, διακεκριμένος ειδικός στο Στόουνχεντζ που δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι ο εντοπισμός της προέλευσης του λίθου του βωμού αποτελεί μια συναρπαστική προοπτική. «Κάτι τέτοιο θα βοηθούσε σημαντικά στην ένταξη του λίθου του βωμού στον κόσμο των ανθρώπων που τον μετακίνησαν. Θα βλέπαμε το τοπίο μέσα από τα δικά τους μάτια. Θα γνωρίζαμε ακριβώς από πού ξεκίνησε το ταξίδι».