Η βιομηχανία της μοναξιάς: Πώς οι συνδρομητικές εφαρμογές μετατρέπουν τη φιλία σε προϊόν

Αισθάνεστε μόνοι; Ίσως σας παρηγορεί να γνωρίζετε πως αυτή η σκέψη δε βασανίζει μόνο εσάς.

Σύμφωνα με στοιχεία για τη Βρετανία, ο αριθμός των νέων που δηλώνουν ότι δεν έχουν στενούς φίλους έχει πενταπλασιαστεί από το 2014, ενώ τέσσερις στους δέκα ηλικίας 16 έως 29 ετών αναφέρουν ότι αισθάνονται μοναξιά «συχνά, πάντα ή κάποιες φορές».

Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα εντονότερη κρίση μοναξιάς, η οποία αποτυπώνει μια ανησυχητική πραγματικότητα για τον κοινωνικό ιστό της. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, δημιουργεί μια ιδιαίτερα προσοδοφόρα αγορά για τις επιχειρήσεις που έχουν αντιληφθεί κάτι απλό: η ανάγκη των ανθρώπων να συνδεθούν μεταξύ τους μπορεί να μετατραπεί σε επιχειρηματική ευκαιρία.

Όσο εντείνεται η κοινωνική απομόνωση, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ηλικιών, τόσο μεγαλώνει και η αγορά υπηρεσιών που υπόσχονται να καλύψουν το κενό. Τα τελευταία χρόνια πολλαπλασιάζονται οι συνδρομητικές εφαρμογές γνωριμιών και τα ιδιωτικά κοινωνικά κλαμπ που απευθύνονται σε ανθρώπους οι οποίοι θέλουν να διευρύνουν τον φιλικό τους κύκλο, όπως αναφέρει ο Independent.

Πλατφόρμες όπως οι Timeleft, Agora, 222Place, Remotely Social Club, GroupVibe και PLY (People Like You) παρουσιάζονται ως σύγχρονες λύσεις για όσους δυσκολεύονται να δημιουργήσουν νέες γνωριμίες και αναζητούν μια αίσθηση κοινότητας.

Η λογική της λειτουργίας τους είναι σχετικά απλή: μέσω αλγορίθμων αντιστοιχίζουν αγνώστους με βάση τα ενδιαφέροντα και τα χαρακτηριστικά τους και οργανώνουν δείπνα, συναντήσεις και άλλες δραστηριότητες, με την προσδοκία ότι οι συμμετέχοντες θα αναπτύξουν φιλίες με διάρκεια.

Η εμπορική απήχηση αυτών των υπηρεσιών δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Σε έναν κόσμο όπου οι ουσιαστικές ανθρώπινες επαφές γίνονται ολοένα και πιο δύσκολες, οι εταιρείες δεν πουλούν απλώς μια έξοδο ή μια εφαρμογή. Πουλούν την υπόσχεση ότι, πληρώνοντας ένα αντίτιμο, μπορεί κανείς να αποκτήσει κάτι πολύ πιο σημαντικό: την αίσθηση ότι ανήκει κάπου.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν αυτή η υπόσχεση ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Πόσο κοστίζει τελικά η κοινωνική ζωή;

Το Timeleft συγκαταλέγεται στις οικονομικότερες επιλογές της συγκεκριμένης αγοράς, την ώρα που άλλες πλατφόρμες χρεώνουν αισθητά υψηλότερα ποσά.

Ενδεικτικά, το GroupVibe κοστίζει 19,50 λίρες τον μήνα, το 222Place 22,22 λίρες, ενώ η μηνιαία συνδρομή στο Remotely Social Club φτάνει τις 35 λίρες. Στην περίπτωση του Agora, το κόστος μπορεί να αγγίξει ακόμη και τις 40 λίρες για μία πιο προσεγμένη έξοδο.

Και αυτά είναι μόνο τα έξοδα συμμετοχής. Δεν περιλαμβάνουν το φαγητό, τα ποτά ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα προκύψει κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης.

Σε ετήσια βάση, οι συνδρομές μπορούν να μεταφραστούν σε δαπάνη από 234 έως 480 λίρες, χωρίς να υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι συμμετέχοντες θα αποκτήσουν πραγματικές φιλίες.

Το ερώτημα είναι εύλογο: από πού θα βρουν οι νέοι άνθρωποι τα χρήματα για να χρηματοδοτήσουν ακόμη και την κοινωνική τους ζωή;

Στο Λονδίνο, όπου δραστηριοποιούνται πολλές από αυτές τις πλατφόρμες, περίπου ένας στους πέντε νέους διαθέτει πάνω από το μισό εισόδημά του για την πληρωμή του ενοικίου. Σε συνθήκες αυξημένου κόστους διαβίωσης, το υπόλοιπο εισόδημα είναι συχνά ήδη επιβαρυμένο από βασικές καθημερινές ανάγκες.

Η συνδρομή για μια ευκαιρία κοινωνικοποίησης μπορεί, επομένως, να αποτελεί ένα ακόμη έξοδο που δεν έχουν όλοι τη δυνατότητα να αναλάβουν.

Βεβαίως, τα ιδιωτικά κλαμπ και οι οργανωμένες λέσχες δεν αποτελούν καινούργια ιδέα. Ωστόσο, αρκετές από τις παραδοσιακές λέσχες λειτουργούσαν με κοινοτικό ή φιλανθρωπικό προσανατολισμό, με τα έσοδα να επιστρέφουν, άμεσα ή έμμεσα, προς όφελος των μελών και της κοινότητας.

Η νέα γενιά των ψηφιακών πλατφορμών ακολουθεί μια διαφορετική λογική: η κοινωνική επαφή αποτελεί το ίδιο το προϊόν που πωλείται, με στόχο τo κέρδος.

Όταν η φιλία αποκτά εισιτήριο εισόδου

Η καθηγήτρια Φέι Μπάουντ-Αλμπέρτι, ερευνήτρια και σύμβουλος με εξειδίκευση στη μοναξιά και την ψυχική υγεία, εκτιμά ότι η συγκεκριμένη τάση χρειάζεται προσεκτική αντιμετώπιση.

Όπως επισημαίνει, οι συνδρομές και το κόστος συμμετοχής μπορούν ουσιαστικά να λειτουργήσουν ως ένας «πορτιέρης» στην είσοδο, ο οποίος αποφασίζει ποιος έχει την οικονομική δυνατότητα να συμμετάσχει και ποιος όχι.

Η ίδια αμφισβητεί επίσης κατά πόσο η ψηφιακή διαμεσολάβηση μπορεί να υποκαταστήσει τους λεγόμενους «τρίτους χώρους», τους χώρους δηλαδή, πέρα από το σπίτι και την εργασία, όπου οι άνθρωποι συναντιούνται και κοινωνικοποιούνται αυθόρμητα.

Κατά την άποψή της, η μεταφορά της φιλίας στον ψηφιακό κόσμο δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως αυτές τις εμπειρίες. Όπως συνέβη και κατά την περίοδο των lockdown της πανδημίας, υπάρχει ο κίνδυνος να ατονήσουν οι κοινωνικές δεξιότητες που αναπτύσσονται μέσα από την αυθόρμητη και καθημερινή επαφή με άλλους ανθρώπους.

Οι φιλίες δεν δημιουργούνται με έναν αλγόριθμο

Η 29χρονη Λέιλα, από το Λονδίνο, έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν διάφορες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης και γνωριμιών. Όπως μου είπε, οι εμπειρίες της ήταν ανάμεικτες.

«Πήγα σε ένα δείπνο μέσω του Timeleft, αλλά δεν κατάφερα πραγματικά να δημιουργήσω φιλίες με τους ανθρώπους που γνώρισα», ανέφερε.

Όπως εξήγησε, υπάρχουν άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτές τις δραστηριότητες με ειλικρινή διάθεση να γνωρίσουν νέους φίλους. Ωστόσο, η δημιουργία μιας ουσιαστικής σχέσης εξαρτάται τελικά από το αν οι δύο πλευρές θα θελήσουν να τη διατηρήσουν.

Για τη Λέιλα, αυτό σημαίνει ότι οι γνωριμίες πρέπει κάποια στιγμή να ξεπεράσουν τα όρια της εφαρμογής. Η ίδια επιδιώκει να συνεχίζει την επικοινωνία με τα άτομα που γνωρίζει και να κανονίζει νέες συναντήσεις ανεξάρτητα από την πλατφόρμα μέσω της οποίας ήρθαν αρχικά σε επαφή.

Και ακριβώς σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται μία από τις βασικές αντιφάσεις της νέας αγοράς της φιλίας.

Αν οι άνθρωποι καταφέρουν να δημιουργήσουν ουσιαστικές σχέσεις, δεν έχουν πλέον απαραίτητα λόγο να συνεχίσουν να πληρώνουν για την υπηρεσία που τους έφερε κοντά.

Αντίθετα, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο χώρο βασίζουν την κερδοφορία τους στην επαναλαμβανόμενη χρήση των υπηρεσιών τους και στις συνδρομές των μελών τους.

Προκύπτει, λοιπόν, ένα δύσκολο ερώτημα: μπορεί μια επιχείρηση που κερδίζει από τη συνεχή κοινωνική δραστηριότητα των χρηστών της να έχει ως πραγματικό στόχο τη δημιουργία σχέσεων τόσο ισχυρών, ώστε οι άνθρωποι να μη χρειάζονται πλέον την πλατφόρμα;

Η συχνή κοινωνικοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα λιγότερη μοναξιά

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο οικονομικό σκέλος. Αφορά και την ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of Environmental Research and Public Health κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συχνή κοινωνική επαφή δεν προστατεύει απαραίτητα από τη μοναξιά.

Αντίθετα, οι ερευνητές υπογραμμίζουν τη σημασία της δημιουργίας συναισθηματικά ουσιαστικών σχέσεων, αντί της απλής αύξησης του αριθμού των κοινωνικών επαφών.

Με άλλα λόγια, το να γεμίζει κανείς το πρόγραμμά του με δείπνα, πάρτι και συναντήσεις για καφέ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι καλύπτει την ανάγκη του για πραγματική συντροφικότητα.

Μπορεί να είναι διαρκώς περιτριγυρισμένος από κόσμο και παρ' όλα αυτά να αισθάνεται μόνος.

Μπορεί η φιλία να γίνει συνδρομητική υπηρεσία;

Η εικόνα δεν είναι, πάντως, αποκλειστικά αρνητική. Χρήστες ανέφεραν ότι, παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις, κατάφεραν να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν φιλίες μέσα από τις εφαρμογές που χρησιμοποίησαν.

Οι εμπειρίες τους μπορεί να αντικατοπτρίζουν όσα βιώνουν πολλοί χρήστες ή να αποτελούν μεμονωμένες περιπτώσεις. Σε κάθε περίπτωση, δείχνουν ότι οι συγκεκριμένες πλατφόρμες μπορούν πράγματι να λειτουργήσουν ως αφετηρία για νέες ανθρώπινες σχέσεις.

Αν η δυνατότητα ουσιαστικής κοινωνικοποίησης εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από το διαθέσιμο εισόδημα, τότε ποιος μένει τελικά εκτός; Και κατά πόσο αντιμετωπίζεται πραγματικά η μοναξιά, όταν η πρόσβαση στη συντροφικότητα μετατρέπεται σε προνόμιο όσων μπορούν να πληρώνουν μια μηνιαία συνδρομή;

Ίσως, σε μια περίοδο κατά την οποία όλο και περισσότεροι νέοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ουσιαστικούς δεσμούς, αυτό που χρειάζονται δεν είναι άλλη μία συνδρομητική υπηρεσία, αλλά περισσότερες ευκαιρίες για αυθεντική, προσβάσιμη και αυθόρμητη κοινωνική επαφή.

Γιατί η φιλία μπορεί να ξεκινήσει από έναν αλγόριθμο, ένα οργανωμένο δείπνο ή μια εφαρμογή. Δεν θα έπρεπε, όμως, να χρειάζεται μια διαρκής οικονομική συναλλαγή για να μπορέσει να διατηρηθεί.