ΗΠΑ - Ευρώπη: Γιατί η νίκη των Δημοκρατικών δεν σημαίνει επιστροφή στην «παλιά» διατλαντική σχέση

Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ προκάλεσε ανακούφιση σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όμως οι πρώτες αναλύσεις συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρήσει ότι επιστρέφει αυτόματα η «παλιά» Αμερική ούτε ότι η διατλαντική σχέση θα αποκατασταθεί όπως ήταν πριν από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Σύμφωνα με τις αναλύσεις που δημοσιεύθηκαν σε Guardian και China-US Focus, οι Δημοκρατικοί ανέκτησαν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας, εξέλιξη που δημιουργεί νέα περιθώρια πίεσης προς την κυβέρνηση Τραμπ. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξακολουθεί να κρατά στα χέρια του την εκτελεστική εξουσία και την πρωτοβουλία στην εξωτερική πολιτική.

Ανακούφιση στην Ευρώπη, αλλά όχι εφησυχασμός

Στην Ευρώπη, το αποτέλεσμα των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών αντιμετωπίστηκε με ικανοποίηση, καθώς ερμηνεύθηκε ως πολιτικό φρένο στην ατζέντα Τραμπ. Η αρθρογράφος του Guardian, Nathalie Tocci, σημειώνει ότι πολλοί Ευρωπαίοι είδαν στο αποτέλεσμα μια ένδειξη πως η αμερικανική δημοκρατία παραμένει ανθεκτική και ότι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ μπορεί να μετριαστεί.

Η ίδια, ωστόσο, προειδοποιεί ότι θα ήταν λάθος να θεωρηθεί πως η αλλαγή ισορροπιών στο Κογκρέσο θα οδηγήσει αναγκαστικά σε ηπιότερη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην Ευρώπη ή στον πόλεμο στην Ουκρανία. Κατά την ανάλυσή της, ο Τραμπ ενδέχεται να αντιμετωπίσει την Ευρώπη ακόμη πιο επιθετικά, ειδικά αν θεωρήσει ότι η ήττα των Ρεπουμπλικανών οφείλεται στο ότι δεν κινήθηκε αρκετά σκληρά.

Το China-US Focus καταγράφει επίσης το κλίμα ανακούφισης στις Βρυξέλλες μετά την επικράτηση των Δημοκρατικών, αλλά τονίζει ότι οι δυνατότητες της νέας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας έχουν σαφή όρια. Το νέο Κογκρέσο δεν αναλαμβάνει πριν από τον Ιανουάριο, ενώ ο Τραμπ μπορεί να ασκήσει βέτο σε νομοθετικές πρωτοβουλίες με τις οποίες διαφωνεί.

Ουκρανία, ΝΑΤΟ και αμερικανική στρατιωτική παρουσία

Κεντρικό ερώτημα για την Ευρώπη είναι τι θα συμβεί με την Ουκρανία, το ΝΑΤΟ και την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην ήπειρο. Η ανάλυση του China-US Focus εκτιμά ότι οι Δημοκρατικοί, ελέγχοντας πλέον κρίσιμες επιτροπές του Κογκρέσου, μπορούν να ασκήσουν εντονότερο έλεγχο στις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ για αναπτύξεις στρατευμάτων στην Ευρώπη, τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας.

Παράλληλα, σημειώνεται ότι υπάρχει ακόμη διακομματική στήριξη στις ΗΠΑ για τη διατήρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και για τη βοήθεια προς την Ουκρανία. Τον Απρίλιο, γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα είχαν εκδώσει κοινή δήλωση υπέρ της παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη και της στήριξης προς το Κίεβο.

Ωστόσο, η ψήφιση βοήθειας δεν αρκεί από μόνη της. Η ίδια ανάλυση επισημαίνει ότι για την Ουκρανία η έγκριση από το Κογκρέσο, η εξουσιοδότηση από την εκτελεστική εξουσία και η τελική παράδοση οπλικών συστημάτων αποτελούν ξεχωριστά στάδια. Η Ευρώπη, επομένως, πρέπει να υπολογίζει πιθανές καθυστερήσεις και να κρίνει την αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων με βάση τα κονδύλια που πράγματι εκταμιεύονται.

Ο ρόλος του Κογκρέσου και τα όρια της πίεσης στον Τραμπ

Η νέα πλειοψηφία των Δημοκρατικών μπορεί να δώσει στην Ευρώπη περισσότερα σημεία επαφής στην Ουάσιγκτον. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναμένεται να στραφούν πιο συστηματικά σε επιτροπές του Κογκρέσου που χειρίζονται θέματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και πιστώσεων, ώστε να περιορίσουν τον αιφνιδιασμό από αποφάσεις του Λευκού Οίκου.

Σύμφωνα με το China-US Focus, η Ευρώπη μπορεί να επιδιώξει διαδικασίες διαβούλευσης πριν από αλλαγές στις αναπτύξεις αμερικανικών στρατευμάτων, υποχρεώσεις ενημέρωσης για την εφαρμογή της βοήθειας και χρηματοδότηση κοινών προγραμμάτων. Υπάρχουν ήδη δίαυλοι, όπως ο Διατλαντικός Διάλογος Νομοθετών, στο πλαίσιο του οποίου μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του αμερικανικού Κογκρέσου συναντήθηκαν τον Αύγουστο στο Σαν Φρανσίσκο για θέματα τεχνολογίας, ασφάλειας και εμπορίου.

Όμως η προσπάθεια αυτή έχει πολιτικούς κινδύνους. Αν η συνεργασία της Ευρώπης με το Κογκρέσο εμφανιστεί ως ενιαίο μέτωπο κατά του προέδρου, ο Τραμπ θα μπορούσε να τη θεωρήσει προέκταση της εσωτερικής του αντιπολίτευσης. Για τον λόγο αυτό, η ανάλυση υπογραμμίζει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να διατηρήσουν επαφές και με Ρεπουμπλικανούς που στηρίζουν το ΝΑΤΟ, αλλά και με τον ίδιο τον Λευκό Οίκο.

Εμπόριο και νέα πραγματικότητα στις διατλαντικές σχέσεις

Πέρα από την ασφάλεια, οι εμπορικές σχέσεις παραμένουν ανοιχτό πεδίο έντασης. Η τρέχουσα εμπορική ρύθμιση ΗΠΑ - ΕΕ προβλέπει ανώτατο δασμό 15% για τα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα που εξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ οι δύο πλευρές συνεχίζουν να αναζητούν μειώσεις δασμών και ευρύτερη συνεργασία.

Οι Δημοκρατικοί μπορούν, μέσω ακροάσεων και κοινοβουλευτικού ελέγχου, να αναδείξουν το κόστος που έχουν οι πιέσεις προς την Ευρώπη για Αμερικανούς καταναλωτές και επιχειρήσεις. Παράλληλα, ενδέχεται να υπάρξει μεγαλύτερη διάθεση συζήτησης σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης, λογοδοσίας των πλατφορμών και κυβερνοασφάλειας.

Η κεντρική προειδοποίηση, ωστόσο, παραμένει η ίδια: ακόμη και μια Δημοκρατική νίκη στο Κογκρέσο δεν αναιρεί τη βαθύτερη μεταβολή στη σχέση ΗΠΑ - Ευρώπης. Η Tocci εκτιμά ότι η διατλαντική σχέση μπορεί να ξαναχτιστεί, αλλά θα είναι πιο στενή, πιο βασισμένη σε συμφέροντα και λιγότερο συναισθηματική.

Για την Ευρώπη, το μήνυμα είναι σαφές. Το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ μπορεί να ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας, δεν επιτρέπει όμως επιστροφή στη νοσταλγία. Η στήριξη της Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη, ανεξάρτητα από το ποιος ελέγχει το Κογκρέσο.