Τραμπ για Ιράν: «Δεν χρειαζόμαστε συμφωνία» - Απομακρύνει τον Βανς από τον φάκελο της Τεχεράνης

Νέα αβεβαιότητα προκαλεί στην αμερικανική πολιτική για το Ιράν η δημόσια παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «δεν χρειάζονται συμφωνία» με την Τεχεράνη, την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη παρασκηνιακές προσπάθειες διαμεσολάβησης από το Κατάρ.

Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι «εκείνες οι ημέρες έχουν περάσει προ πολλού» και πρόσθεσε: «Έχουμε τα χρήματά τους, εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, και έχουμε το στενό τους». Η αναφορά στο στενό παραπέμπει στο στρατηγικής σημασίας Στενό του Ορμούζ, κρίσιμο πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο και την αγορά ενέργειας.

Στην ίδια ανάρτηση, ο Τραμπ γνωστοποίησε ότι ζήτησε από τον αντιπρόεδρό του, Τζέι Ντι Βανς, να επικεντρωθεί πλήρως σε ζητήματα «μαζικής διαφθοράς και εγκλήματος» σε πολιτείες και πόλεις που διοικούνται από Δημοκρατικούς. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως απομάκρυνση του Βανς από τον ιρανικό φάκελο, στον οποίο μέχρι πρόσφατα φερόταν να έχει κεντρικό ρόλο.

Διάψευση των σεναρίων για απευθείας επαφές

Η παρέμβαση Τραμπ ήρθε μετά από δημοσίευμα της Wall Street Journal, σύμφωνα με το οποίο ο Βανς εξέταζε το ενδεχόμενο απευθείας διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη. Κατά το ίδιο δημοσίευμα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος φέρεται να είχε στείλει τον Οκτώβριο επιστολή στον Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής της ιρανικής ασφάλειας, ζητώντας συνάντηση.

Δεν είχε οριστεί ημερομηνία για τέτοια συνάντηση, ενώ Ουάσινγκτον και Τεχεράνη φέρονται να επικοινωνούν μέσω μεσολαβητών για τα επόμενα βήματα. Με τη νέα τοποθέτησή του, ο Τραμπ φαίνεται να περιορίζει, αν όχι να ακυρώνει, τις προσδοκίες για άμεση διπλωματική πρωτοβουλία υπό τον Βανς.

Το ζήτημα έχει και εσωτερική πολιτική διάσταση στις ΗΠΑ. Μετά την ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ο Βανς είχε αποδώσει δημόσια την ευθύνη στον πόλεμο στο Ιράν, λέγοντας ότι κάθε ειλικρινής συζήτηση για την επόμενη ημέρα πρέπει να ξεκινά από εκεί. Η στάση του αυτή ερμηνεύτηκε από αμερικανικά μέσα ως προσπάθεια διαφοροποίησης, ενώ ήδη εμφανίζεται ως πιθανός διάδοχος του Τραμπ το 2028.

Το σχέδιο του Κατάρ

Παρά τη σκληρή γραμμή που εξέπεμψε ο Λευκός Οίκος, το Κατάρ επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτό τον διπλωματικό δίαυλο. Ο πρωθυπουργός του Κατάρ, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, επισκέφθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου τον Λευκό Οίκο και συναντήθηκε με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε μια προσπάθεια να μεταφερθεί προς την Τεχεράνη το μήνυμα ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί πραγματικά μια συνεννόηση.

Το σχέδιο που προωθεί η Ντόχα προβλέπει σταδιακή συμφωνία ανάμεσα στις δύο πλευρές. Σύμφωνα με τις βασικές γραμμές που αποδόθηκαν σε δημοσιεύματα, το πρώτο στάδιο θα αφορούσε παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων και επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.

Στο πυρηνικό σκέλος, το σχέδιο προβλέπει επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας στις ιρανικές εγκαταστάσεις. Η Τεχεράνη επιθυμεί να διατηρήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου έως 3,67%, ενώ παραμένει ανοικτό και ιδιαίτερα ευαίσθητο το θέμα των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού.

Η Ουάσινγκτον ζητά τη μεταφορά αυτών των αποθεμάτων στο εξωτερικό. Το Ιράν, από την πλευρά του, προτείνει τη μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού και, ενδεχομένως, μεταφορά τους στη Ρωσία. Ως αντάλλαγμα για την εφαρμογή συμφωνημένων μέτρων, η Τεχεράνη θα λάμβανε σταδιακή ελάφρυνση των αμερικανικών κυρώσεων, ξεκινώντας από τη δυνατότητα πρόσβασης στους τόκους που παράγουν παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της στο εξωτερικό.

Μεγάλα εμπόδια και στενά χρονικά περιθώρια

Οι δυσκολίες παραμένουν σημαντικές. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται διεθνή μέσα, οι αμερικανικές και οι ιρανικές θέσεις απέχουν πολύ, τόσο ως προς το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας όσο και ως προς τη σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων. Κάθε πλευρά φαίνεται να αναμένει από την άλλη το πρώτο βήμα.

Ο Μοχσέν Ρεζαΐ έχει δηλώσει δημόσια ότι κανένα εμπλουτισμένο πυρηνικό υλικό δεν θα φύγει από το Ιράν, θέση που συγκρούεται με την αμερικανική απαίτηση για μεταφορά στο εξωτερικό. Παράλληλα, η Τεχεράνη φέρεται να έχει διαβιβάσει πυρηνική πρόταση στις ΗΠΑ μέσω του Κατάρ, αλλά αρνείται να τη συζητήσει προτού η Ουάσινγκτον ικανοποιήσει ορισμένες προϋποθέσεις.

Οι διαμεσολαβητές φαίνεται να έχουν περιορισμένο χρόνο. Ο πρωθυπουργός του Κατάρ φέρεται να είπε σε υπουργούς Εξωτερικών της G7 ότι ο Τραμπ δίνει περίπου δύο εβδομάδες για να διερευνηθούν όλες οι δυνατότητες συμφωνίας.