Κλιματική αλλαγή: Το όριο του 1,5°C πλησιάζει πιο γρήγορα

Η παγκόσμια υπερθέρμανση πλησιάζει όλο και πιο απειλητικά το κρίσιμο όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου, καθώς νεότερα επιστημονικά δεδομένα να προειδοποιούν ότι η υπέρβασή του είναι πλέον θέμα χρόνου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus, το 2026 αναμένεται σχεδόν με βεβαιότητα να καταγράψει θερμοκρασίες υψηλότερες κατά 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, αποτελώντας μόλις τη δεύτερη χρονιά μετά το 2024 που θα ξεπεράσει το συγκεκριμένο όριο.

Την ίδια στιγμή, νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Climate Change εκτιμά ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη ενδέχεται να φτάσει το κρίσιμο αυτό όριο πιθανότατα το 2029, εντείνοντας τις ανησυχίες για την πορεία της κλιματικής κρίσης και τις επιπτώσεις της σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τι σημαίνει το 1,5°C

Το όριο του 1,5°C αποτελεί βασικό στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015. Η διεθνής κοινότητα είχε συμφωνήσει να επιδιώξει τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας, προκειμένου να αποφευχθούν οι πιο καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.

Η υπέρβαση ενός μεμονωμένου έτους δεν σημαίνει τυπικά ότι ο στόχος έχει χαθεί οριστικά. Ωστόσο, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η απόσταση από το όριο έχει περιοριστεί δραματικά. Το Copernicus εκτιμά επίσης ότι ο μέσος όρος της τετραετίας 2023-2026 θα ξεπεράσει το 1,5°C, ένδειξη ότι η φάση έντονης παγκόσμιας θέρμανσης αποκτά διάρκεια.

Η Samantha Burgess, από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού, σημείωσε ότι ένας εξαιρετικά ισχυρός Ελ Νίνιο επιβαρύνει περαιτέρω ένα κλίμα που έχει ήδη θερμανθεί από ανθρώπινες δραστηριότητες. Τόνισε επίσης ότι η αναμενόμενη υπέρβαση του 1,5°C στον τετραετή μέσο όρο δείχνει πόσο επίμονη έχει γίνει η παρούσα περίοδος υπερθέρμανσης.

Ο θερμότερος Οκτώβριος και τα ρεκόρ στους ωκεανούς

Τα στοιχεία του Copernicus δείχνουν ότι ο τελευταίος Οκτώβριος ήταν ο θερμότερος παγκοσμίως από την έναρξη των καταγραφών. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια έφτασε τους 15,35°C, δηλαδή 1,75°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα για τον συγκεκριμένο μήνα.

Ήταν ο τρίτος συνεχόμενος μήνας πάνω από το όριο του 1,5°C. Στην Ευρώπη, ο Οκτώβριος ήταν ο δεύτερος θερμότερος που έχει καταγραφεί, μετά τον Οκτώβριο του 2022, με ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες στα ανατολικά και βορειοανατολικά του ευρωπαϊκού χώρου.

Ρεκόρ καταγράφηκε και στη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας για μήνα Οκτώβριο. Μεταξύ του 60ού βόρειου και του 60ού νότιου παραλλήλου, η μέση θερμοκρασία έφτασε τους 20,95°C, ξεπερνώντας το προηγούμενο υψηλό του Οκτωβρίου 2023.

Στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό, περιοχή που επηρεάζεται έντονα από το φαινόμενο Ελ Νίνιο, η απόκλιση έφτασε έως τους 3,21°C, ιστορικό υψηλό και επίπεδο πολύ πάνω από εκείνο προηγούμενων ισχυρών επεισοδίων Ελ Νίνιο, όπως το 2015/2016 και το 1997/1998.

Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα

Η μελέτη στο Nature Climate Change, από διεθνή ομάδα με επικεφαλής τον Francis Zwiers του University of Victoria στον Καναδά, επισημαίνει ότι όλες οι περιοχές του πλανήτη δεν θερμαίνονται με τον ίδιο ρυθμό.

Έως το 2025, η ρωσική Αρκτική εμφανίζεται ως η περιοχή με τη μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας, περίπου 3,3°C. Η βορειοανατολική Βόρεια Αμερική φτάνει τους 2,6°C, ενώ η Δυτική και Κεντρική Ευρώπη βρίσκονται σαφώς πάνω από τους 2°C.

Αντίθετα, ορισμένες περιοχές στην Κεντρική Αφρική, τη Νοτιοανατολική Ασία και τον Νότιο Ειρηνικό ακολουθούν πιο αργούς ρυθμούς. Η Νέα Ζηλανδία, για παράδειγμα, βρίσκεται λίγο πάνω από τον 1°C.

Συνολικά, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η περιφερειακή θέρμανση έχει ήδη φτάσει στο 90% έως 94% αυτού που θα αναμενόταν σε έναν κόσμο με παγκόσμια υπερθέρμανση 1,5°C, και στο 65% έως 76% αυτού που αντιστοιχεί σε υπερθέρμανση 2°C.

Ο ανθρώπινος παράγοντας και οι συνέπειες

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε στατιστική μέθοδο που συγκρίνει κλιματικά μοντέλα με παρατηρήσεις και εξετάζει ξεχωριστά παράγοντες όπως τα αέρια του θερμοκηπίου και τα αερολύματα. Το συμπέρασμα είναι ότι οι ανθρωπογενείς επιδράσεις ευθύνονται ουσιαστικά για σχεδόν όλη την παρατηρούμενη περιφερειακή θέρμανση.

Τα αέρια του θερμοκηπίου χαρακτηρίζονται ως ο κυρίαρχος παράγοντας, ενώ άλλες ανθρωπογενείς επιδράσεις, κυρίως τα αερολύματα, αντισταθμίζουν εν μέρει τη θέρμανση που προκαλείται από αυτά, ιδιαίτερα στις βιομηχανικές περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου. Οι ερευνητές σημειώνουν πάντως ότι η ποιότητα των αποτελεσμάτων εξαρτάται και από τα κλιματικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται.

Σε σχόλιο στο ίδιο περιοδικό, ο Peter Stott από το Met Office Hadley Centre στο Έξετερ χαρακτήρισε τη μεθοδολογία σημαντική πρόοδο, επειδή δείχνει πιο καθαρά πού βρίσκεται σήμερα η κλιματική αλλαγή σε σχέση με τους στόχους του Παρισιού και τι σημαίνουν αυτοί για διαφορετικά τμήματα του πλανήτη.

Οι συνέπειες της θέρμανσης είναι ήδη ορατές διεθνώς, με κύματα καύσωνα, πλημμύρες και λιώσιμο παγετώνων και παγοκαλυμμάτων. Στην Ευρώπη, οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν συνδεθεί με ρεκόρ ζέστης και χαμηλότερες στάθμες σε ποτάμια όπως ο Ρήνος, ο Δούναβης και ο Βιστούλας. Σε αρκετές χώρες σημειώθηκαν επίσης έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, μεταξύ αυτών η Βρετανία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ελλάδα και η Τουρκία.