Θα μπορούσε το Ιράν να ανατρέψει την επίσημη πολιτική του για αποκλειστικά ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα;
NewsroomΟ Υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας θα χρησιμοποιηθούν σύμφωνα με τις ανάγκες της, «όπως κι αν ορίζονται αυτές», καθώς αναφέρθηκε σε πιθανές αλλαγές στο μακροχρόνιο πυρηνικό δόγμα της Τεχεράνης.
Όπως μετέδωσε το Al Jazeera, τα σχόλια του Αραγτσί κατά τη διάρκεια συνέντευξης σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης το Σάββατο, ενίσχυσαν τις εικασίες ότι το Ιράν ενδέχεται να απομακρύνεται από την πολιτική του περιορισμού του πυρηνικού του προγράμματος αποκλειστικά σε ειρηνικούς σκοπούς, εν μέσω της σύγκρουσής του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν έχει εξελιχθεί σε μείζον αγκάθι στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου, με την Ουάσινγκτον να επιμένει ότι πρέπει να λάβει εγγυήσεις πως το Ιράν δεν θα αναπτύξει ποτέ πυρηνικά όπλα, προτού συμφωνήσει σε πλήρη κατάπαυση του πυρός.
Αλλάζει, λοιπόν, η πυρηνική πολιτική του Ιράν και τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό για τη σύγκρουση;
Ποια είναι η επίσημη πυρηνική πολιτική του Ιράν;
Το Ιράν υποστηρίζει επίμονα ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα προορίζεται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς, όπως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η ιατρική έρευνα και η γεωργία.
Η πολιτική αυτή έχει επισφραγιστεί από ένα θρησκευτικό διάταγμα (φετφά) δεκαετιών, το οποίο είχε εκδώσει ο εκλιπών Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, απαγορεύοντας την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, το Ιράν επιμένει επίσης ότι έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για αυτούς τους σκοπούς βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT), στην οποία προσχώρησε το 1970, χαρακτηρίζοντας το δικαίωμα αυτό «αδιαπραγμάτευτο».
Τι δήλωσαν ο Αραγτσί και άλλοι αξιωματούχοι;
Σε συνέντευξή του στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA του Ιράν το Σάββατο, ο Αραγτσί επανέλαβε ότι τα αποθέματα εμπλουτισμένου υλικού του Ιράν θα παραμείνουν εντός της χώρας.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ / IAEA) εκτίμησε το 2025 —προτού το Ισραήλ εξαπολύσει πλήγματα κατά του Ιράν τον Ιούνιο εκείνου του έτους— ότι το Ιράν διέθετε περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό περίπου 60%. Το ποσοστό αυτό υπολείπεται του 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, αλλά είναι το επίπεδο από το οποίο καθίσταται πολύ ταχύτερη η μετάβαση στο 90%. Είναι επίσης πολύ υψηλότερο από το περίπου 3% που απαιτείται για την παραγωγή ενέργειας.
Αυτό το υλικό, δήλωσε ο Αραγτσί στη συνέντευξή του, «θα χρησιμοποιηθεί σύμφωνα με τις ανάγκες μας, όπως κι αν ορίζονται αυτές».
Ο Αραγτσί αναφέρθηκε επίσης σε μια εν εξελίξει συζήτηση μεταξύ βουλευτών και αξιωματούχων στο Ιράν σχετικά με την τροποποίηση του πυρηνικού του δόγματος, σημειώνοντας ότι οι υποστηρικτές και των δύο πλευρών διαθέτουν «ισχυρά επιχειρήματα».
«Πρόκειται για μια μείζονα στρατηγική συζήτηση και δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να την εξετάσουμε σοβαρά, διότι αφορά άμεσα τα εθνικά συμφέροντα και την ασφάλεια», είπε ο Αραγτσί, προσθέτοντας ότι όσοι τάσσονται υπέρ της αναθεώρησης υποστηρίζουν πως η τρέχουσα προσέγγιση της μη κατοχής πυρηνικών όπλων «απέτυχε να προστατεύσει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας, οι οποίες δέχθηκαν επιθέσεις από αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις τόσο πέρυσι όσο και φέτος.
Ωστόσο, ο Αραγτσί αναγνώρισε ότι οποιαδήποτε επίσημη αλλαγή στην πολιτική θα είχε «εκτεταμένες συνέπειες». «Προς το παρόν, το δόγμα μας δεν έχει αλλάξει και η επίσημη θέση μας παραμένει η ίδια», διευκρίνισε.
Άλλοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επίσης μιλήσει για πιθανή αναθεώρηση του πυρηνικού δόγματος της χώρας. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο επικεφαλής ασφαλείας Μοχσέν Ρεζαΐ δήλωσε ότι «υπάρχει συζήτηση για το αν θέλουμε να συνεχίσουμε να ακολουθούμε το προηγούμενο πυρηνικό δόγμα σε περίπτωση που ξεσπάσει νέος πόλεμος», αν και τόνισε επίσης ότι η Τεχεράνη δεν έχει προβεί ακόμη σε καμία αλλαγή.
Στις 12 Νοεμβρίου, η Συνέλευση των Ειδικών του Ιράν —το σώμα που διορίζει τον ανώτατο ηγέτη— ανέφερε ότι «η αναθεώρηση του αμυντικού δόγματος της χώρας και η εδραίωση της απαραίτητης αποτροπής έχουν καταστεί αναπόφευκτες αναγκαιότητες».
Ο Αλί Φατολάχ-Νετζάντ, Γερμανοϊρανός πολιτικός επιστήμονας που διευθύνει το Κέντρο για τη Μέση Ανατολή και την Παγκόσμια Τάξη (CMEG), δήλωσε στο Al Jazeera ότι η κίνηση της Συνέλευσης των Ειδικών «φαίνεται να σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένας κυβερνητικός θεσμός υιοθετεί αυτή τη θέση».
Γιατί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πιστεύουν ότι το Ιράν αναπτύσσει πυρηνικά όπλα;
Εκτός από την υπογραφή της συνθήκης NPT το 1970, το Ιράν συμμορφώθηκε αρχικά και με τη πυρηνική συμφωνία που συνήψε με τις ΗΠΑ και άλλες παγκόσμιες δυνάμεις το 2015 —το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA)—, η οποία απαιτούσε τον περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου σε πολύ χαμηλά επίπεδα και τη διενέργεια επιθεωρήσεων.
Όμως, αφότου η Ουάσινγκτον αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018 επί της πρώτης κυβέρνησης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η Τεχεράνη επέστρεψε σταδιακά στην εντατικοποίηση του πυρηνικού της προγράμματος και εγκατέλειψε τους περιορισμούς που επέβαλλε η συμφωνία.
Τον Ιούνιο του 2025, το διοικητικό συμβούλιο του ΔΟΑΕ έκρινε ότι το Ιράν δεν συμμορφωνόταν πλέον με τις δεσμεύσεις του για τις διεθνείς πυρηνικές εγγυήσεις. Η Τεχεράνη απέρριψε εκείνη την έκθεση και κατηγόρησε τον ΔΟΑΕ ότι έδωσε πρόσχημα για τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων —συμπεριλαμβανομένων των Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν— λίγες μόλις ημέρες αργότερα, κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών.
Τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, ο επικεφαλής του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε ότι τουλάχιστον 200 κιλά εμπλουτισμένου υλικού του Ιράν πιστεύεται ότι διασώθηκε από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις και πιθανότατα ήταν θαμμένα υπογείως εντός ή κοντά στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ισφαχάν.
Έκτοτε, ο Γκρόσι έχει δηλώσει ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να επαληθεύσει την ποσότητα ή την τοποθεσία του εμπλουτισμένου υλικού λόγω της δυσκολίας πρόσβασης στο σημείο.
Ο ΔΟΑΕ έχει χαρακτηρίσει το επίπεδο εμπλουτισμού του Ιράν «ζήτημα σοβαρής ανησυχίας», ενώ οι ΗΠΑ το επικαλούνται ως απόδειξη ότι το Ιράν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων παρά την επίσημη πολιτική του.
«Εάν δεν θέλετε (σ.σ. να φτιάξετε) ένα πυρηνικό όπλο, τότε γιατί χρειάζεστε καύσιμο εμπλουτισμένο κατά 60%;» αναρωτήθηκε ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Reuters τον περασμένο μήνα. «Και αν θέλετε να δείξετε δέσμευση ότι δεν κατασκευάζετε πυρηνικό όπλο, μην παράγετε υψηλά εμπλουτισμένο καύσιμο. Αυτό είναι ένα πολύ βασικό ζήτημα ορίων».
Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πρέπει ποτέ να επιτραπεί στο Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Αξιωματούχοι στο Ισραήλ —το οποίο πιστεύεται ευρέως ότι διαθέτει δικά του αδήλωτα πυρηνικά όπλα— κατηγορούν επίσης εδώ και καιρό το Ιράν ότι επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
«Το ιρανικό καθεστώς, το οποίο επιδιώκει να καταστρέψει το Ισραήλ, εργάζεται για άλλη μια φορά για την αναβίωση του πυρηνικού του προγράμματος», δήλωσε ο νυν υπηρεσιακός πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε ομιλία του την περασμένη εβδομάδα. «Πρέπει να εξαλείψουμε αυτή την υπαρξιακή απειλή μια για πάντα».
Θα ανατρέψει επισήμως το Ιράν την πολιτική του περί μη κατοχής πυρηνικών όπλων;
Αυτό μένει να φανεί, αλλά βρίσκεται «στη σφαίρα του πιθανού», δήλωσε στο Al Jazeera ο Ρουζμπέχ Παρσί, αναλυτής για το Ιράν και συνεργαζόμενος ερευνητής στο Τμήμα Ιστορίας και Σπουδών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πανεπιστημίου Λουντ.
Όπως ανέφερε, ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος που εξαπολύθηκε κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους «άλλαξε σημαντικά όλους τους υπολογισμούς στην Τεχεράνη», με τις συζητήσεις πλέον το αν θα πρέπει να ανανεωθεί η απαγόρευση των πυρηνικών όπλων που είχε επιβάλει ο εκλιπών Αγιατολάχ να είναι πιο ανοικτές.
«Αυτό που παλαιότερα ήταν μια περιθωριακή άποψη, δηλαδή η αποχώρηση από τη συνθήκη NPT και η πιθανή επιδίωξη πυρηνικού όπλου, είναι πλέον κάτι που βρίσκεται στη σφαίρα του πιθανού — παρόλο που όλοι οι βασικοί παράγοντες εξακολουθούν να προειδοποιούν εναντίον αυτού», σημείωσε ο Παρσί. «Δεν αποτελεί απόφαση, αλλά ένδειξη ότι η αποτροπή επανεξετάζεται υπό το πρίσμα του πολέμου».
Ο Σάιμον Μέιμπον, καθηγητής διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι αναδύεται στο εσωτερικό της χώρας ένας «ευρέως ορθολογικός αμυντικός λόγος» για μια πιθανή μεταστροφή της πυρηνικής πολιτικής του Ιράν, προσθέτοντας ωστόσο ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν νομικά και ηθικά προβληματική.
«Αν κοιτάξει κανείς την κατά κάποιον τρόπο παραδοσιακή πυρηνική λογική, αυτή λέει ότι τα πυρηνικά όπλα διαδραματίζουν έναν πολύ ισχυρό αμυντικό ρόλο στην αποτροπή των ενεργειών ενός άλλου κράτους», ανέφερε ο Μέιμπον στο Al Jazeera. «Αυτή θα ήταν μια πολύ βάσιμη λογική για τους Ιρανούς υπό το πρίσμα όσων συνέβησαν. Αυτό, φυσικά, είναι κάτι βαθιά προβληματικό. Αντίκειται στους όρους της συνθήκης NPT, αντίκειται στο πνεύμα της NPT, επομένως θα καθιστούσε αναγκαία την αποχώρηση από αυτήν».
Ο διευθυντής του CMEG, Φατολάχ-Νετζάντ, τόνισε ότι υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες εντός της ιρανικής κυβέρνησης σχετικά με την κατεύθυνση του πυρηνικού της προγράμματος. Σκληροπυρηνικοί βουλευτές και θρησκευτικοί ηγέτες θεωρούν τα πυρηνικά και πυραυλικά μέσα του Ιράν «απαραίτητα» για «την ασφάλεια του καθεστώτος και την αποτροπή», ενώ ένα ξεχωριστό στρατόπεδο που περιλαμβάνει τον πρώην Υπουργό Εξωτερικών Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ τάσσεται κατά της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα πυροδοτούσε «σχεδόν αναπόφευκτα περαιτέρω επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ», όπως ανέφερε ο ίδιος.
Προς το παρόν, πρόσθεσε, το Ιράν «παίζει με την ασάφεια» της πυρηνικής του πολιτικής.
Τι σημαίνει αυτό για τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν;
Ο Φατολάχ-Νετζάντ σημείωσε ότι μια αλλαγή στο πυρηνικό δόγμα του Ιράν θα ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τον «μοναδικό σημαντικότερο στόχο» των ΗΠΑ στη σύγκρουση: την εξασφάλιση πυρηνικών υποχωρήσεων από την Τεχεράνη.
Οι ΗΠΑ επιμένουν ότι το Ιράν πρέπει να αναλάβει δεσμεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα ευθύς εξαρχής σε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις, ενώ το Ιράν απαιτεί να ικανοποιηθούν πρώτα οι δικοί του επτά δηλωμένοι όροι —συμπεριλαμβανομένης της άρσης του αποκλεισμού, της αποκατάστασης της πρόσβασης στα δεσμευμένα περιουσιακά του στοιχεία και του τερματισμού των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα— προτού καν ξεκινήσουν οι συζητήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο Μέιμπον υπογράμμισε ότι μια αλλαγή στην πυρηνική πολιτική του Ιράν «θα είχε δραματικό αντίκτυπο στον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί ερμηνεύουν την επόμενη φάση αυτής της σύγκρουσης», με τους Ισραηλινούς πιθανότατα να θεωρούν ότι καθιστά αναγκαία την «επιστροφή στη βία».
«Εκεί είναι που αρχίζουν να εμφανίζονται και ορισμένοι άλλοι κίνδυνοι», πρόσθεσε ο Μέιμπον. «Η μεταστροφή στο δόγμα του Ιράν, ακόμη κι αν προορίζεται εσκεμμένα ως αμυντική κίνηση, μπορεί εύκολα να ερμηνευθεί με επιθετικούς όρους. Πιστεύω ότι βρισκόμαστε σε μια πάρα πολύ επικίνδυνη συγκυρία», κατέληξε.
- Καταφύγια στην Αθήνα: Σχέδιο για νέες υποδομές προστασίας αμάχων – Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
- Θα μπορούσε το Ιράν να ανατρέψει την επίσημη πολιτική του για αποκλειστικά ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα;
- Χατζηδάκης στο ethnos.gr: Είμαστε έτοιμοι για πρόσθετη στήριξη, αν επιμείνουν οι πιέσεις στις τιμές
- Κεντροαριστερά: Οι παλιοί αντίπαλοι, οι νέοι σύντροφοι και οι πολιτικές μεταγραφές