Κόσμος|22.11.2026 18:29

COP31: Ποιοι και γιατί μπλόκαραν τη συμφωνία για το κλίμα - Το παρασκήνιο της σύγκρουσης για τα ορυκτά καύσιμα

Newsroom

Σε αδιέξοδο οδηγήθηκε την Κυριακή η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα στην Τουρκία (COP31), καθώς οι σχεδόν 200 συμμετέχουσες χώρες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για ένα κοινό πλαίσιο αντιμετώπισης της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

«Είμαι βαθιά απογοητευμένος που η COP31 ολοκληρώθηκε χωρίς να υπάρξει συναίνεση για ένα συνολικό αποτέλεσμα», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, εκφράζοντας παράλληλα την έντονη δυσαρέσκειά του για την αδυναμία των κυβερνήσεων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που δημιουργεί η κλιματική κρίση.

Το προσχέδιο της συμφωνίας δεν περιλάμβανε καμία ρητή αναφορά στα ορυκτά καύσιμα, παρά τις προσπάθειες να βρεθεί συμβιβαστική λύση, καθώς το συγκεκριμένο ζήτημα απειλούσε να τινάξει τις διαπραγματεύσεις στον αέρα. Αντίθετα, παρέπεμπε εμμέσως στη συμφωνία που είχε επιτευχθεί στην COP28 στο Ντουμπάι, με την οποία οι χώρες είχαν δεσμευτεί να απομακρυνθούν σταδιακά από τα ορυκτά καύσιμα, χωρίς ωστόσο να επαναλαμβάνει ρητά τη συγκεκριμένη δέσμευση.

Οι διαπραγματεύσεις είχαν ήδη εισέλθει στη δεύτερη ημέρα παράτασης, καθιστώντας τη φετινή σύνοδο τη μεγαλύτερη σε διάρκεια στην ιστορία. Ξεπέρασε έτσι την COP25, που πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη το 2019 και ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση άνω των 40 ωρών.

Η ΕΕ απέρριψε το προσχέδιο - «Δεν αναφέρει καν τα ορυκτά καύσιμα»

Όπως μεταδίδει η Washington Post, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε επίσημα την αντίθεσή της στο προσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι απέχει σημαντικά από όσα απαιτούνται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Ο υπουργός Κλίματος της Ιρλανδίας, Ντάραγκ Ο'Μπράιεν, ο οποίος εκπροσώπησε την ΕΕ στις διαπραγματεύσεις, δήλωσε ότι το μπλοκ είναι «βαθιά απογοητευμένο» από το κείμενο που κυκλοφόρησε τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής και ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να υποστηρίξει μια συμφωνία που «δεν αναφέρει καν τα ορυκτά καύσιμα».

«Δεν πρόκειται να δεχθούμε να γυρίσουμε τις διαπραγματεύσεις πίσω στον χρόνο, ούτε να αποδεχθούμε μια COP που λειτουργεί ως προπέτασμα για τη συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αντιδράσεις εκδηλώθηκαν και από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων ο Παναμάς και οι Νήσοι Μάρσαλ, ένα νησιωτικό κράτος στον κεντρικό Ειρηνικό, που συγκαταλέγεται στις περιοχές με τη μεγαλύτερη έκθεση στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

«Ήρθαμε εδώ περιμένοντας από τον κόσμο να δώσει μια ολοκληρωμένη και επείγουσα απάντηση για τη μείωση των εκπομπών, την προστασία των ανθρώπων μας και τη χρηματοδότηση που απαιτείται. Απογοητευτήκαμε σε όλα τα επίπεδα», δήλωσε ο εκπρόσωπος των Νήσων Μάρσαλ.

«Δεν πρόκειται να θυσιάσουμε το μέλλον μας για να εξυπηρετήσουμε τα συμφέροντα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων. Δεν θα αποδεχθούμε ένα αποτέλεσμα που υπονομεύει την ασφάλειά μας και απειλεί το μέλλον μας», πρόσθεσε.

Η κλιματική κρίση εντείνεται αλλά ο στόχος του 1,5 βαθμού απομακρύνεται

Η σύνοδος ολοκληρώνεται σε μια χρονιά που ενδέχεται να καταγραφεί ως η θερμότερη στην ιστορία, προσεγγίζοντας τα επίπεδα του 2024, που κατέχει μέχρι σήμερα το σχετικό ρεκόρ. Κύματα καύσωνα στο βόρειο ημισφαίριο έχουν προκαλέσει τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων, ενώ έχουν ενισχύσει και την εκδήλωση καταστροφικών πυρκαγιών.

Οι διαπραγματευτές βρέθηκαν αντιμέτωποι με την ολοένα και πιο σαφή διαπίστωση ότι ο κόσμος δεν θα καταφέρει να πετύχει έναν από τους βασικότερους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015: να περιοριστεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Η αποτυχία επίτευξης του στόχου σημαίνει εντονότερους καύσωνες και ισχυρότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη προσαρμογής των κοινωνιών στις επιπτώσεις που πλέον δεν μπορούν να αποφευχθούν.

Ωστόσο, ελάχιστη πρόοδος σημειώθηκε στις διαπραγματεύσεις για την αύξηση της χρηματοδότησης των μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Οι συζητήσεις οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο, με τις αναπτυσσόμενες χώρες να ζητούν περισσότερη οικονομική στήριξη από τα πλουσιότερα κράτη, προκειμένου να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Σε αντάλλαγμα, οι αναπτυσσόμενες χώρες εμφανίζονταν διατεθειμένες να αποδεχθούν πιο φιλόδοξους κλιματικούς στόχους.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις που παρακολουθούσαν τις εργασίες της συνόδου απέστειλαν επιστολή στους προέδρους της COP31, προειδοποιώντας ότι η διάσκεψη κινδύνευε να εξελιχθεί σε μία από τις πιο απογοητευτικές στην ιστορία, εξαιτίας της έλλειψης αποφασιστικότητας απέναντι στην επιδεινούμενη κλιματική κρίση.

«Ο Παγκόσμιος Νότος εγκαταλείπεται», ανέφερε η επιστολή, την οποία συνυπέγραψαν 100 περιβαλλοντικές οργανώσεις, καταγγέλλοντας ότι οι ανεπτυγμένες χώρες μπλόκαραν την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις και δεν προσήλθαν με νέες δεσμεύσεις χρηματοδότησης.

Το προσχέδιο, σύμφωνα με τις οργανώσεις, αποτελούσε «δώρο στη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων», καθώς δεν περιλάμβανε καμία αναφορά στον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, τα οποία αποτελούν τις βασικές αιτίες της κλιματικής κρίσης.

Οι γεωπολιτικές πιέσεις και η απουσία των ΗΠΑ

Ο Λι Σουό, αναλυτής κλιματικής πολιτικής στο Asia Society Policy Institute με έδρα την Ουάσιγκτον, εκτίμησε ότι η έκβαση της συνόδου αποτυπώνει τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει πλέον η διεθνής προσπάθεια για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Όπως εξήγησε, στις δυσκολίες αυτές περιλαμβάνονται οι γεωπολιτικές και οικονομικές εντάσεις, όπως οι δασμοί που έχει επιβάλει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία στην Ευρώπη.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξε επίσης η απουσία των ΗΠΑ από τις διαπραγματεύσεις, μετά την απόφαση του Τραμπ να αποσύρει τη χώρα από τη Συνθήκη-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή.

Χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, της πλουσιότερης οικονομίας στον κόσμο και ενός από τους σημαντικότερους δυνητικούς χρηματοδότες των κλιματικών δράσεων, οι χώρες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε νέες, αυξημένες χρηματοδοτικές δεσμεύσεις.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζει τις δαπάνες της και επανεξετάζει την κλιματική της πολιτική, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν συμφωνία για τον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης των μέτρων προσαρμογής, ώστε να φτάσει τα 120 δισ. δολάρια έως το 2035.

Ούτε η Κίνα, η οποία εξακολουθεί να αυτοπροσδιορίζεται ως αναπτυσσόμενη χώρα παρά το γεγονός ότι διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, κάλυψε το χρηματοδοτικό κενό που άφησε η αποχώρηση των ΗΠΑ.

Σαουδική Αραβία και Ρωσία μπλόκαραν τις αναφορές στα ορυκτά καύσιμα

Στο μέτωπο των διαπραγματεύσεων για τα ορυκτά καύσιμα, τη μεγαλύτερη αντίσταση προέβαλαν η Σαουδική Αραβία και άλλες μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές και πετρελαιοεξαγωγικές χώρες.

Έπειτα από τις αντιδράσεις τους, από ένα πιο περιορισμένο προσχέδιο που δημοσιοποιήθηκε την Πέμπτη αφαιρέθηκαν όλες οι αναφορές στην ανάγκη σταδιακής κατάργησης της χρήσης ορυκτών καυσίμων.

Οι χώρες αυτές υποστήριξαν ότι κάθε κράτος θα πρέπει να αποφασίζει αυτόνομα πώς θα καλύπτει τις ενεργειακές του ανάγκες, ενώ προώθησαν ιδιαίτερα τις τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, αντί μιας συλλογικής δέσμευσης για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Καθώς οι διαπραγματεύσεις παρατείνονταν, μια συμμαχία χωρών με επικεφαλής τη Γαλλία και τον Παναμά επιχειρούσε να επαναφέρει στο κείμενο τις αναφορές για τα ορυκτά καύσιμα.

Αντίθετη σε μια ταχύτερη απομάκρυνση από τους υδρογονάνθρακες εμφανίστηκε και η Ρωσία.

Ο ειδικός απεσταλμένος της χώρας για το κλίμα, Ρουσλάν Εντελγκιρίεφ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στους δημοσιογράφους ότι, δεδομένης της «υπερβολικής πίεσης» που ήδη δέχεται η ενεργειακή αγορά, μια συζήτηση για σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων είναι «απολύτως ακατάλληλη», καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω αύξηση των τιμών.

Η στάση της Μόσχας στην COP31 εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική που ακολουθεί στις πρόσφατες διεθνείς συνόδους, συχνά με επιτυχία.

Στην COP28 στο Ντουμπάι, χώρες με επικεφαλής τη Ρωσία, τη δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγό φυσικού αερίου παγκοσμίως, εξασφάλισαν την αναφορά ότι τα «μεταβατικά καύσιμα» μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση.

Στην COP30 στη Βραζιλία, η Ρωσία και η Σαουδική Αραβία αντιτάχθηκαν στη δημιουργία συγκεκριμένης διαδικασίας ή χρονοδιαγράμματος για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, με αποτέλεσμα η τελική συμφωνία να μην περιλαμβάνει καμία σχετική αναφορά.

Οι αλλαγές στο ενεργειακό σχέδιο και τα κενά της συμφωνίας

Το τελευταίο προσχέδιο της COP31 πρότεινε την αύξηση του ποσοστού ηλεκτροδότησης της παγκόσμιας οικονομίας στο 35% έως το 2035.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την προηγούμενη εκδοχή που είχε δημοσιοποιηθεί την Πέμπτη, το κείμενο της Κυριακής δεν περιλάμβανε πλέον ρητές αναφορές στον τριπλασιασμό της παγκόσμιας δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στον διπλασιασμό του ρυθμού βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας έως το 2030.

Αντί γι' αυτό, καλούσε γενικότερα τις χώρες να ενισχύσουν την «καθαρή ενέργεια», να βελτιώσουν την ενεργειακή αποδοτικότητα και να αναπτύξουν τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.

Η αλλαγή αυτή άφηνε σημαντικά περιθώρια ερμηνείας ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθούν οι στόχοι. Συγκεκριμένα, δεν υπήρχε απαίτηση η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, όπως η αιολική και η ηλιακή, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η ηλεκτροδότηση να βασιστεί και στον άνθρακα ή το φυσικό αέριο.
Η έμφαση μετατοπίζεται από τις συμφωνίες στην εφαρμογή των δεσμεύσεων

Παρά την αποτυχία επίτευξης μιας συνολικής συμφωνίας, ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι η επιτυχία μιας κλιματικής συνόδου δεν θα πρέπει πλέον να κρίνεται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα των επίσημων διαπραγματεύσεων.

Όπως δήλωσε η Σου Μπινιάζ, πρώην αναπληρώτρια ειδική απεσταλμένη των ΗΠΑ για το κλίμα επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στις συνόδους ανακοινώνοντας συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

«Ιδιαίτερα τώρα που οι ΗΠΑ απουσιάζουν, οι πρωτοβουλίες για ανάληψη δράσης αντισταθμίζουν όσα λείπουν από το πεδίο της διεθνούς συναίνεσης», σημείωσε.

Ενδεικτικά, η Ασιατική Τράπεζα Επενδύσεων σε Υποδομές συμφώνησε να διαθέσει το ποσό-ρεκόρ των 1,6 δισ. δολαρίων στην Τουρκία, τη χώρα που φιλοξένησε τη σύνοδο, για την προώθηση κλιματικών πολιτικών.

Παράλληλα, περισσότερες από 150 χώρες, 37 πόλεις και 250 επιχειρήσεις από όλο τον κόσμο ανακοίνωσαν ένα πακέτο εθελοντικών πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της ηλεκτροδότησης, οι οποίες αντιστοιχούν σε επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων.

«Αυτό που βλέπουμε είναι μια στροφή προς την εφαρμογή των δεσμεύσεων στην πράξη», δήλωσε ο Νατ Κιόχαν, πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Center for Climate and Energy Solutions.

Όπως εξήγησε, οι διασκέψεις COP εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο, ωστόσο το βάρος μετατοπίζεται πλέον από τη διατύπωση των συμφωνιών στον τρόπο με τον οποίο το διεθνές πλαίσιο συνεργασίας μπορεί να οδηγήσει σε πραγματικές αλλαγές.

Η απουσία μιας συμφωνίας που θα υιοθετηθεί από όλες τις συμμετέχουσες χώρες αφήνει πλέον ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις θα μπορέσουν να μετατρέψουν τις εθελοντικές εξαγγελίες τους σε συγκεκριμένες δράσεις, την ώρα που ο κόσμος απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τους κλιματικούς στόχους του.

Η επόμενη σύνοδος στην Αιθιοπία - Χωρίς σαφή εικόνα για την COP του 2028

Η επόμενη διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στην Αντίς Αμπέμπα της Αιθιοπίας, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για ακόμη μία χρονιά χαμηλών προσδοκιών, πιθανότατα χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ.

Παράλληλα, Κινέζοι εκπρόσωποι ενημέρωσαν τους διαπραγματευτές ότι η χώρα τους δεν προτίθεται να αναλάβει τη διοργάνωση της συνόδου του 2028, η οποία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αναμένεται να αποτελέσει ορόσημο για τον καθορισμό της επόμενης γενιάς κλιματικών στόχων.

Η συγκεκριμένη διάσκεψη θα πραγματοποιηθεί σε κάποια χώρα της Ασίας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει εκδηλωθεί επίσημο ενδιαφέρον από κάποιο κράτος. Θα διεξαχθεί, μάλιστα, αμέσως μετά τις επόμενες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ.

σύνοδοςκλιματική κρίσηΚλίμαειδήσεις τώρα