Μάχη για την ενίσχυση των ντοκιμαντέρ στην ΕΡΤ - Τα χαμηλά ποσοστά και η κρίσιμη συνάντηση της Δευτέρας

«Η φιλοσοφία του ντοκιμαντέρ είναι να αμφισβητείς τα πάντα, και πάντα να λες την αλήθεια, όσο άβολη και να 'ναι για σένα, πόσο μάλλον για τους άλλους» επισημαίνει η Maxine Baker, συνοψίζοντας με εντυπωσιακή ακρίβεια τον πυρήνα ενός κινηματογραφικού είδους που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αντικειμενικότητα και την προσωπική ματιά.

Στην Ευρώπη, το ντοκιμαντέρ αποτελεί βασικό πυλώνα του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού περιεχομένου. Στον γαλλογερμανικό πολιτιστικό σταθμό ARTE, περίπου το 40% του προγράμματος αφορά ντοκιμαντέρ, ποσοστό που αποτυπώνει μια συνειδητή στρατηγική πολιτιστικής επένδυσης. Στη Γαλλία, το μερίδιο του ντοκιμαντέρ φτάνει το 16,3%, ενώ στη Γερμανία τα δημόσια κανάλια διατηρούν ποσοστά γύρω στο 13%. Η ιταλική RAI και ειδικότερα η Rai Cultura ενσωματώνουν συστηματικά τεκμηριωτικό και πολιτιστικό περιεχόμενο στον κορμό του προγράμματός τους, ενώ στην Ελβετία το ντοκιμαντέρ αποτελεί σταθερό και αναπόσπαστο στοιχείο της δημόσιας τηλεόρασης. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει ότι το ντοκιμαντέρ δεν θεωρείται περιθωριακό είδος, αλλά βασικό εργαλείο πολιτισμού, εκπαίδευσης και δημόσιου διαλόγου.

Απογοητεύει η ελληνική πραγματικότητα

Στην Ελλάδα, αντίθετα, ο χώρος του ντοκιμαντέρ παραμένει δυσανάλογα μικρός, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την παραγωγή, την ορατότητα και τις δυνατότητες διεθνών συμπαραγωγών. Λίγες ώρες πριν από την έναρξη του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ πραγματοποιήθηκε συνέντευξη Τύπου της Ένωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ και της Πρωτοβουλίας «Ο Πολιτισμός Απών». Κεντρικό αίτημα είναι η ενίσχυση του ελληνικού ντοκιμαντέρ και του πολιτιστικού περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση, μετά τη μετατροπή της ΕΡΤ2 σε κανάλι αποκλειστικά αθλητικού χαρακτήρα.

Στη συνέντευξη μίλησαν η Φωτεινή Οικονομοπούλου (παραγωγός ντοκιμαντέρ, Πρόεδρος ΕΕΝ), η Μαρίνα Δανέζη (παραγωγός και σκηνοθέτρια ντοκιμαντέρ, Αντιπρόεδρος ΕΕΝ) και ο Κυριάκος Αγγελάκος (σκηνοθέτης, Γραμματέας ΕΕΝ), εκφράζοντας τον έντονο προβληματισμό τους για τον περιορισμό του πολιτιστικού περιεχομένου. Η Ένωση προχώρησε σε συστηματική καταγραφή του προγράμματος της ΕΡΤ1 και της ΕΡΤ3 για το διάστημα Νοεμβρίου 2025 – Ιανουαρίου 2026. Όπως τονίστηκε, η πρωτοβουλία αυτή δεν είχε χαρακτήρα αντιπαράθεσης, αλλά ανάγκη να διαπιστωθεί εάν η αίσθηση συρρίκνωσης της παραγωγής ελληνικού ντοκιμαντέρ ανταποκρίνεται σε πραγματικά δεδομένα.

«Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια σταδιακή μεταβολή της παρουσίας του πολιτισμού στη δημόσια τηλεόραση. Οι αλλαγές ξεκίνησαν ήδη από το 2022, όταν η ΕΡΤ2 μετατράπηκε ουσιαστικά σε κανάλι αρχείου, χάνοντας ρόλο και τηλεθέαση. Ακολούθησε η αλλαγή χαρακτήρα της και η μεταφορά του πολιτιστικού περιεχομένου στην ΕΡΤ3. Ωστόσο, το πρόγραμμα της ΕΡΤ3 δεν μπορεί να καλύψει το κενό. Αντί για συστηματική παρουσία ελληνικού ντοκιμαντέρ, προβάλλονται συχνά πακέτα ξένων παραγωγών από διεθνείς διανομείς, ενώ το ελληνικό έργο απουσιάζει από μια σταθερή και ορατή ζώνη. Την ίδια στιγμή, μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις μεταδίδονται από την ΕΡΤ1 και όχι από το αθλητικό κανάλι, γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη συνολική στρατηγική προγραμματισμού» ανέφερε η κυρία Δανέζη.

Στην ΕΡΤ3, τα ντοκιμαντέρ καταλαμβάνουν 37% έως 40% του προγράμματος ανά μήνα. Ωστόσο, από αυτό το ποσοστό, μόλις 6% έως 9% αφορά ελληνικές παραγωγές, ενώ το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται από ξένα πακέτα προγράμματος. Στην ΕΡΤ1, η εικόνα είναι ακόμη πιο περιορισμένη, καθώς 9 επεισόδια ντοκιμαντέρ σε σύνολο 486 τον Νοέμβριο, 10 σε 488 τον Δεκέμβριο και 11 σε 459 τον Ιανουάριο. Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η ΕΕΝ, οι ελληνικές σειρές ντοκιμαντέρ αντιστοιχούν μόλις στο 1,9% του συνολικού προγράμματος της Δημόσιας Τηλεόρασης, ενώ ο προϋπολογισμός για εγκεκριμένες σειρές ελληνικού ντοκιμαντέρ φτάνει το 3,6%. (Αναλυτικά τα ποσοστά)

«Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μετατόπιση από την παραγωγή προς τη μίσθωση έτοιμου προγράμματος από ξένους διανομείς. Η πρακτική αυτή μπορεί να καλύπτει βραχυπρόθεσμες ανάγκες προγράμματος, δεν δημιουργεί όμως εθνικό οπτικοακουστικό κεφάλαιο. Το υλικό αυτό δεν ανήκει στη χώρα και δεν καταγράφει τη δική μας πραγματικότητα. Αντίθετα, η πρωτότυπη παραγωγή παραμένει στο αρχείο και αποκτά διαχρονική αξία» ανέφερε σε άλλο σημείο η κυρία Δανέζη.

Το «όχι» από την ΕΡΤ

Στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, την Τετάρτη 11 Μαρτίου, στις 13:00, στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, θα πραγματοποιηθεί ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Το Μέλλον του Ευρωπαϊκού Ντοκιμαντέρ Πέρα από την Ελλάδα». Συγκεντρώνοντας εκπροσώπους της τηλεόρασης από τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πολωνία και την Ισπανία, μαζί με επαγγελματίες του χώρου, το πάνελ θα εξετάσει πού εντοπίζεται σήμερα το ρίσκο στην αλυσίδα παραγωγής, πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις για το ποιες ιστορίες θα υποστηριχθούν και ποιες ευθύνες αναλαμβάνει κάθε εταίρος.

Όπως υπογράμμισε η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, είχε απευθύνει επίσημη πρόσκληση προς την ΕΡΤ προκειμένου να συμμετάσχει στη δημόσια συζήτηση, ωστόσο, σύμφωνα, η απάντηση που έλαβε ήταν αρνητική.

Συνάντηση την ερχόμενη Δευτέρα

Σε κομβικό σημείο εισέρχεται πλέον η υπόθεση της ενίσχυσης του ελληνικού ντοκιμαντέρ στη Δημόσια Τηλεόραση, καθώς, όπως ανακοινώθηκε, τη Δευτέρα 9 Μαρτίου έχει προγραμματιστεί συνάντηση της Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ με τη Γενική Διεύθυνση της ΕΡΤ. Σύμφωνα με όσα ακούστηκαν, είχαν προηγηθεί μέσα στο 2025 διαδοχικές επαφές με στελέχη της διοίκησης προγράμματος, χωρίς όμως να υπάρξει σαφής δέσμευση ή γραπτή τοποθέτηση επί των προτάσεων που είχαν κατατεθεί. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε τον προβληματισμό των δημιουργών, οι οποίοι κάνουν λόγο για μια παρατεταμένη εκκρεμότητα σ' έναν τομέα που παραδοσιακά συνδεόταν άμεσα με τη δημόσια αποστολή της ΕΡΤ.

Η Πρωτοβουλία «Ο Πολιτισμός Απών» θέτει ένα σαφές και αναλυτικό πλαίσιο διεκδικήσεων:

• Την παραγωγή ελληνικών σειρών δημιουργικού ντοκιμαντέρ και εκπομπών με πολιτιστικό προσανατολισμό.
• Τη θεσμοθέτηση σταθερών ζωνών ντοκιμαντέρ σε όλα τα κανάλια της ΕΡΤ, με ποσοστώσεις αντίστοιχες εκείνων που ισχύουν στις ευρωπαϊκές δημόσιες τηλεοράσεις.
• Την ανάπτυξη εξειδικευμένων παραγωγών που θα καλύπτουν την ιστορία, τη φυσική ιστορία, την επιστήμη και τις τέχνες.
• Τη δημιουργία πρωτότυπου πολιτιστικού περιεχομένου για την ψηφιακή πλατφόρμα ERTFLIX.
• Την καθιέρωση προγράμματος MicroDoc, στα πρότυπα του Microfilm, με στόχο την ουσιαστική στήριξη νέων δημιουργών.
• Την άμεση επαναλειτουργία και ενεργοποίηση του Τμήματος Συμπαραγωγών.
• Τη μετατροπή του καναλιού ΕΡΤ2 Sport σε ΕΡΤ2 Culture, ώστε να επανέλθει ένας σαφής πολιτιστικός προσανατολισμός.

Η κινητοποίηση έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερες από 2.000 υπογραφές από ανθρώπους της Τέχνης και του Πολιτισμού, διανοούμενους, πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους και πολίτες που στηρίζουν ενεργά την ενίσχυση του πολιτιστικού αποτυπώματος της Δημόσιας Τηλεόρασης.

Χρηματοδοτήσεις ντοκιμαντέρ από την ΕΡΤ

Μετά και από τη σημερινή συνέντευξη τύπου, πηγές της ΕΡΤ επισημαίνουν ότι η ΕΡΤ στηρίζει έμπρακτα την παραγωγή ντοκιμαντέρ με σειρά δράσεων, αλλά και συγκεκριμένων πρωτοβουλιών.

Ενδεικτικά μόνο για το 2025 η Επιτροπή Προγράμματος της ΕΡΤ ενέκρινε ποσό ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ για την παραγωγή ντοκιμαντέρ, ποσό υψηλότερο από εκείνα που εγκρίθηκαν τα προηγούμενα χρόνια, γεγονός που αποδεικνύει τη στρατηγική της εταιρείας στην ενίσχυση του συγκεκριμένου είδους.

Ειδικότερα το αντίστοιχο ποσό για το έτος 2024 ανερχόταν στα 2,8 εκατομμύρια ευρώ και για το έτος 2023 στα 1,3 εκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, τα τελευταία πέντε χρόνια η ΕΡΤ έχει χρηματοδοτήσει την παραγωγή ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους με το συνολικό ποσό των 4.479.510 ευρώ, ενισχύοντας έτσι νέους δημιουργούς.

Υψηλά νούμερα τηλεθέασης για την ΕΡΤ2 ΣΠΟΡ

Σε ότι αφορά την μετατροπή της ΕΡΤ2 σε αθλητικό κανάλι (ΕΡΤ2 ΣΠΟΡ) επισημαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια η ΕΡΤ2 μετέδιδε εκπομπές από το Αρχείο της ΕΡΤ. Αντιθέτως η μετάδοση ελληνικών ντοκιμαντέρ αποτελεί προσανατολισμό της ΕΡΤ3, ενώ παρόμοια προγράμματα μεταδίδονται τόσο από το ΕΡΤnews, όσο και από την ΕΡΤ1.

Μάλιστα, η ΕΡΤ2 ΣΠΟΡ σύμφωνα με τις σχετικές μετρήσεις εμφανίζεται ενισχυμένη σε σχέση με την ΕΡΤ2 σε ότι αφορά τους πίνακες τηλεθέασης. Συγκεκριμένα, το χρονικό διάστημα Σεπτέμβριος 2024 – Φεβρουάριος 2025 η ΕΡΤ2 σημείωσε ΜΟ τηλεθέασης 1,3%, ενώ παρουσίασε αύξηση 27% από τον Σεπτέμβριο του 2025 έως τον Φεβρουάριο του 2026 όταν και μετατράπηκε σε αθλητικό κανάλι. Επίσης, την περασμένη εβδομάδα η ΕΡΤ2 ΣΠΟΡ σημείωσε ΜΟ τηλεθέασης 1,3% και όχι 0,6%.

Σημειώνεται εξάλλου ότι προς την κατεύθυνση στήριξης των ντοκιμαντέρ είναι και η ενίσχυση που παρέχει η ΕΡΤ σε φεστιβάλ ντοκιμαντέρ όπως αυτά της Θεσσαλονίκης, της Χαλκίδας, του Καστελόριζου, της Πελοποννήσου κ.α. Η ίδια στρατηγική αποτυπώνεται και στο ERTFLIX, την πιο δημοφιλή ελληνική ψηφιακή πλατφόρμα όπου φιλοξενείται και διαρκώς εμπλουτίζεται η ενότητα ντοκιμαντέρ.

Καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση των ντοκιμαντέρ διαδραματίζει και το Αρχείο της ΕΡΤ, μέσα από στοχευμένες δράσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ντοκιμαντέρ «Χαίρω πολύ, Σαββόπουλος», σε σκηνοθεσία Λάκη Παπαστάθη, το οποίο 50 χρόνια μετά τη δημιουργία του αποκαταστάθηκε σε νέα κόπια από τη διεύθυνση του Αρχείου της ΕΡΤ και ψηφιοποιήθηκε. Η συνολική αυτή εικόνα για τις δράσεις της ΕΡΤ όχι μόνο δεν υποβαθμίζει τα ντοκιμαντέρ αλλά τα αντιμετωπίζει ως σημαντικό της πυλώνα.