Τα «τέρατα» δημιουργούνται ή γεννιούνται; Η ιστορία μιας διπλής δολοφονίας με τσεκούρι γίνεται ντοκιμαντέρ στο Netflix

«Τα 'τέρατα' δημιουργούνται ή γεννιούνται;». Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που επιχειρεί να απαντήσει η σειρά ντοκικαντέρ του Netflix 'Monster' η οποία μας έχει «συστήσει» προς το παρόν τον Τζέφρι Ντάμερ, τους αδελφούς Μενέντεζ και τον Εντ Γκέιν, όπως τουλάχιστον τονίζει ο εκ των δημιουργών του, Ράιαν Μέρφι.

Στο νέο και τέταρτο κατά σειρά επεισόδιο παρουσιάζεται η ιστορία μιας γυναίκας με την οποία έχουν ασχοληθεί κατά καιρούς μυθιστοριογράφοι, θεατρικοί συγγραφείς, ποιητές, ακόμη και συνθέτες όπερας και μουσικοί της ροκ. Άλλωστε, η υπόθεση της Λίζι Μπόρντεν είναι τόσο διάσημη στην ιστορία του αμερικανικού εγκλήματος που ακόμα και σήμερα, μαθητές μαθαίνουν το ανατριχιαστικό - η αλήθεια είναι - στιχάκι:

«Η Λίζι Μπόρντεν πήρε ένα τσεκούρι
και χτύπησε τη μητέρα της 40 φορές.
Και όταν είδε τι είχε κάνει,
χτύπησε τον πατέρα της 41».

Ποιος σκότωσε τον Άντριου και την Άμπι Μπόρντεν;

Τον Ιούνιο του 1893, η Λίζι Μπόρντεν δικάστηκε και αθωώθηκε για τη δολοφονία του πατέρα και της μητριάς της. Η υπόθεση εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο διαβόητα άλυτα μυστήρια στην ιστορία των ΗΠΑ και αποτέλεσε έκτοτε πηγή έμπνευσης για μυθιστορήματα, ταινίες και για το τέταρτο επεισόδιο του Monster.

Όπως γράφει το BBC, το γνωστό στιχάκι μπορεί να κατονομάζει λάθος τον δολοφόνο, ενώ υπερβάλλει τόσο ως προς τον αριθμό των χτυπημάτων όσο και ως προς το όπλο. Στην πραγματικότητα χρησιμοποιήθηκε ένα μικρό τσεκούρι, αρκετά ελαφρύ ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί με το ένα χέρι.

Η ακολουθία των γεγονότων, ωστόσο, είναι σωστή.

Όποιος σκότωσε τον Άντριου και την Άμπι Μπόρντεν, ένα ζεστό καλοκαιρινό πρωινό στο Φολ Ρίβερ της Μασαχουσέτης, ξεκίνησε από την Άμπι. Ήταν 64 ετών, δεύτερη σύζυγος του Άντριου και μητριά των δύο ανύπαντρων θυγατέρων του, της 41χρονης Έμμα και της 32χρονης Λίζι.

Περισσότερο από μία ώρα αργότερα, όταν ο Άντριου επέστρεψε στο σπίτι από τις εξωτερικές του δουλειές, βρήκε και εκείνος φρικτό θάνατο.

Ύστερα από κλήση της Λίζι, η αστυνομία βρήκε τον πατέρα της στον καναπέ του σαλονιού, σε πολύ άσχημη κατάσταση και δύσκολα αναγνωρίσιμο, καθώς είχε δεχθεί 11 χτυπήματα με το τσεκούρι.

Η αγριότητα του εγκλήματος ήταν τέτοια, ώστε οι Αρχές αρχικά δεν υποψιάστηκαν τη Λίζι, μια γυναίκα που φαινόταν ήρεμη και η οποία δίδασκε στην Εκκλησία Central Congregational του Φολ Ρίβερ.

Κατά την προκαταρκτική εξέταση, όμως, άλλαζε συνεχώς την περιγραφή της για το πού βρισκόταν το πρωί των δολοφονιών, όταν στο σπίτι εκείνες τις ημέρες ήταν μόνο εκείνη και η Ιρλανδή υπηρέτρια της οικογένειας, Μπρίτζετ Σάλιβαν.

Επιπλέον, παρά τις αρνήσεις της Λίζι και της αδελφής της, φίλοι και γείτονες γνώριζαν ότι υπήρχαν εντάσεις στην οικογένεια.

Ο Άντριου ήταν ένας πλούσιος αλλά τσιγκούνης άνδρας, ο οποίος ανάγκαζε τις κόρες του να ζουν σε μια υποβαθμισμένη περιοχή της πόλης και να κάνουν οικονομία στα έξοδα του σπιτιού, την ώρα που έδινε χρήματα στην οικογένεια της νέας του συζύγου.

Όταν ένας ντόπιος φαρμακοποιός ανέφερε ότι η Λίζι είχε προσπαθήσει να αγοράσει δηλητηριώδες υδροκυανικό οξύ την προηγούμενη ημέρα των δολοφονιών, ένας δικαστής διέταξε τη σύλληψη και τη φυλάκισή της.

Η Λίζι στο δικαστήριο

Τον Δεκέμβριο, μια φίλη της κατέθεσε ότι η Λίζι είχε κάψει ένα φόρεμα στη σόμπα λίγες ημέρες μετά τις δολοφονίες. Επισήμως απαγγέλθηκαν κατηγορίες για φόνο και ορίστηκε η ημερομηνία της δίκης για τον επόμενο Ιούνιο.

Στο βιβλίο του Lizzie Borden on Trial: Murder, Ethnicity and Gender, ο ιστορικός και κάτοικος του Φολ Ρίβερ, Τζόζεφ Κονφόρτι, περιγράφει πώς η Λίζι, χρησιμοποιώντας τα χρήματα που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα της, προσέλαβε έναν κορυφαίο δικηγόρο από τη Βοστώνη για να την υπερασπιστεί ενώπιον ενός αποκλειστικά ανδρικού σώματος ενόρκων. Εκείνη την εποχή μόνο άνδρες μπορούσαν να συμμετέχουν σε σώματα ενόρκων.

«Παρουσίασε τον εαυτό της ως μια ανήμπορη νεαρή γυναίκα», έγραψε ο Κονφόρτι. «Οι δικηγόροι της τής είπαν να ντυθεί στα μαύρα. Εμφανίστηκε στο δικαστήριο με σφιχτό κορσέ, φορώντας φαρδιά ρούχα και κρατώντας στο ένα χέρι ένα μπουκέτο λουλούδια και στο άλλο μια βεντάλια».

Ένα άλυτο μυστήριο με τεράστια πολιτιστική επιρροή

Επειδή το όπλο του εγκλήματος δεν βρέθηκε ποτέ και η ύποπτη επίσκεψη στο φαρμακείο δεν έγινε δεκτή ως αποδεικτικό στοιχείο, η υπόθεση εναντίον της Μπόρντεν βασίστηκε σε έμμεσες αποδείξεις.

Το σώμα των ενόρκων, που πείστηκε ότι η Λίζι δεν διέθετε ούτε τη σωματική δύναμη ούτε τη «διαστροφή» που απαιτούνταν για να είναι αυτό που η κατηγορούσα αρχή είχε χαρακτηρίσει «άγριο... παράφρονα θηρίο», την αθώωσε.

Κανείς άλλος, όμως, δεν δικάστηκε ποτέ για τις φρικιαστικές δολοφονίες. Η Λίζι έζησε για το υπόλοιπο της ζωής της υπό τη σκιά των υποψιών, απομονωμένη από πολλούς ανθρώπους στην ιδιαίτερη πατρίδα της.

Γιατί, λοιπόν, η ιστορία της Λίζι Μπόρντεν εξακολουθεί να συναρπάζει, ιδιαίτερα τους συγγραφείς;

«Υπάρχει κάτι σε μια αθώωση που αφήνει την υπόθεση ανοιχτή», δήλωσε στο BBC η Κάρα Ρόμπερτσον, συγγραφέας του The Trial of Lizzie Borden.

«Και η υπόθεση έχει πολλά από τα στοιχεία που αναζητούμε σε μια αστυνομική ιστορία: περιορισμένο αριθμό υπόπτων, εξάρτηση από άλλοθι και χρονικές λεπτομέρειες. Και αν πούμε ότι η Λίζι Μπόρντεν είναι η δολοφόνος, τότε πρόκειται πραγματικά για μια ιστορία βαθύτατου ψυχολογικού δράματος».

Οι συγγραφείς μυθοπλασίας έχουν εξερευνήσει τη Μπόρντεν και τον κύκλο της σε δεκάδες μυθιστορήματα, διηγήματα και διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας.

Το ανατριχιαστικό και κλειστοφοβικό διήγημα της Άντζελα Κάρτερ από το 1982, The Fall River Axe Murders, αναπλάθει τις ώρες που προηγήθηκαν των δολοφονιών.

«Κάθε εικόνα σε κάνει να αισθάνεσαι ότι ο κόσμος της Λίζι είναι αποπνικτικός, κυριολεκτικά βρόμικος και συναισθηματικά ασφυκτικός», έγραψε η Σελέστ Νγκ, συγγραφέας του Little Fires Everywhere. «Ποτέ δεν βλέπουμε το τσεκούρι να πέφτει. Δεν χρειάζεται».

Από την τηλεόραση στον κινηματογράφο

Τρεις αξιοσημείωτες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές εκδοχές των δολοφονιών έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία 50 χρόνια, ξεκινώντας το 1975 με την τηλεταινία του ABC The Legend of Lizzie Borden, η οποία απέσπασε θετικές κριτικές.

Η Ελίζαμπεθ Μοντγκόμερι, γνωστή από τη σειρά Bewitched, κέρδισε υποψηφιότητα για Emmy για την ερμηνεία της ως Λίζι.

Σε αυτή την εκδοχή, η ύποπτη είναι μια απόμακρη, ατσάλινη βικτωριανή γυναίκα, που δεν αποκαλύπτει τίποτα και φυσικά δεν ομολογεί τον φόνο. Παρότι το ζήτημα της ενοχής δεν αντιμετωπίζεται ποτέ άμεσα, η Μοντγκόμερι εμφανίζεται σε ονειρικές αναδρομές να κρατά ένα τσεκούρι.

Η Κριστίνα Ρίτσι ανέλαβε τον ρόλο της κατηγορούμενης δολοφόνου στην τηλεταινία του Lifetime Lizzie Borden Took an Ax, το 2014.

Η Ρίτσι παρουσίασε τη Λίζι ως έναν χαρακτήρα που μοιάζει πολύ πιο σύγχρονος: μια μοχθηρή, δολοπλόκα γυναίκα, σχεδόν σαν τη στερεοτυπική «κακιά» μαθήτρια ενός αμερικανικού λυκείου.

Σύμφωνα με κριτική του Hollywood Reporter, η Ρίτσι «απολαμβάνει κάθε στιγμή της ερμηνείας της, τονίζοντας το τρελό βλέμμα της χωρίς να καταφεύγει στην υπερβολή».

Το Lifetime συνέχισε την επόμενη χρονιά με τη μίνι σειρά The Lizzie Borden Chronicles.

Η ταινία Lizzie, του 2018, με την Κλόε Σεβινί στον ομώνυμο ρόλο, αποτελεί μια διαφορετική, φεμινιστικά προσανατολισμένη εκδοχή της ιστορίας.

Η Μπόρντεν παρουσιάζεται ως καταπιεσμένη κόρη που οδηγείται στον φόνο, με καταλυτικό παράγοντα την αγάπη της για την υπηρέτρια Μπρίτζετ Σάλιβαν, την οποία υποδύθηκε η Κρίστεν Στιούαρτ. Στην ταινία υπονοείται επίσης ότι ο Άντριου είχε κακοποιήσει σεξουαλικά τη Σάλιβαν.

Μια ερωτική σχέση μεταξύ της Μπόρντεν και της Σάλιβαν είχε παρουσιαστεί και στο μυθιστόρημα του Έβαν Χάντερ Lizzie, το 1984.

Η Σεβινί είχε μελετήσει την υπόθεση για σχεδόν μία δεκαετία ως προσωπικό της εγχείρημα, πριν αναλάβει την παραγωγή και τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία. Για την ίδια, η Μπόρντεν ήταν «σαν μια Αμερικανίδα παράνομη που πολεμά την πατριαρχία».

Η νέα τηλεοπτική εκδοχή

Οι θεατές της νέας σειράς Monster: The Lizzie Borden Story μπορούν να περιμένουν μια προσέγγιση που βρίσκεται πιο κοντά στην εκδοχή της Σεβινί παρά σε εκείνη της Ρίτσι.

Η νέα Λίζι, η Έλα Μπίτι, κόρη του Γουόρεν Μπίτι και της Ανέτ Μπένινγκ, έχει δηλώσει ότι η σειρά εξερευνά «μια κληρονομιά γυναικείας οργής και την αντίδραση στις συνθήκες που παρουσιάζονται στις γυναίκες».

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Ράιαν Μέρφι είπε ότι απόλαυσε την έρευνα για την υπόθεση Μπόρντεν, επειδή «με πολλούς τρόπους μπορείς να δεις ότι αφορά τις γυναίκες και την κοινωνία και είναι κάτι που αφορά πολύ και τη σημερινή εποχή».

Το τρέιλερ του Monster αφήνει να εννοηθεί ότι και αυτή τη φορά η Λίζι θα παρουσιάζεται να έχει μια στενή σχέση με την Μπρίτζετ Σάλιβαν.

Η Ρόμπερτσον, η οποία έχει μελετήσει και γράψει για την υπόθεση Μπόρντεν επί περισσότερα από 30 χρόνια, λέει στο BBC ότι δεν εκπλήσσεται από αυτή την επιλογή.

Όπως εξηγεί, πολλοί μυθιστοριογράφοι και κινηματογραφιστές έχουν θεωρήσει την πραγματική ιστορία «ανεπαρκή» και για μεγάλο χρονικό διάστημα απλώς επινοούσαν έναν άνδρα ως ερωτικό ενδιαφέρον της Λίζι. Πιο πρόσφατα, βρήκαν έναν χαρακτήρα μέσα στο ίδιο το σπίτι: την υπηρέτρια.

Ωστόσο, η Ρόμπερτσον επισημαίνει ότι αυτή η επιλογή έρχεται σε αντίθεση με ορισμένα γνωστά στοιχεία σχετικά με τη συμπεριφορά της Μπόρντεν απέναντι στη Σάλιβαν.

«Υποθέτω ότι μια ερωτική σχέση είναι πιθανή, αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι η Λίζι δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να την αποκαλέσει με το πραγματικό της όνομα», σημειώνει.

Αντί για Μπρίτζετ, η Λίζι την αποκαλούσε «Μάγκι», το όνομα μιας προηγούμενης υπηρέτριας.

Η σύνδεση με την Αϊλίν Γουόρνος

Μια ενδιαφέρουσα ανατροπή στη νέα σεζόν του Monster είναι η παράλληλη αφήγηση μιας δεύτερης ιστορίας, αυτή μιας πολύ πιο σύγχρονης δολοφόνου.

Σε ορισμένες σκηνές θα εμφανίζεται η Σάρα Πόλσον στον ρόλο της Αϊλίν Γουόρνος, μιας σεξεργάτριας στη Φλόριντα, η οποία καταδικάστηκε το 1992 για τη δολοφονία επτά ανδρών πελατών της.

Συνδέοντας τις δύο υποθέσεις, οι δημιουργοί του Monster φαίνεται να εξετάζουν ένα ευρύτερο θέμα: ότι, ενώ οι γυναίκες είναι πολύ λιγότερο πιθανό να διαπράξουν ανθρωποκτονία σε σχέση με τους άνδρες, υπό ορισμένες συνθήκες η οργή τους μπορεί να οδηγήσει σε φονική βία.