Γιατί το φαγητό με παρέα είναι κάτι περισσότερο από μια καθημερινή συνήθεια - Τι αποκαλύπτει η επιστήμη

Η συνεστίαση – η διαδικασία του να μοιράζεσαι γεύματα – μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο κατάθλιψης και άνοιας. Ακούγεται σχεδόν πολύ καλό για να είναι αληθινό, αλλά μία απλή αλλαγή στις διατροφικές σας συνήθειες θα μπορούσε να κάνει θαύματα για το σώμα και τον εγκέφαλό σας.

Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο κατάθλιψης και να σας προστατεύσει από την άνοια. Μπορεί να αυξήσει την ευχαρίστηση που αντλείτε από το φαγητό σας και ίσως ακόμη και να σας κάνει να ζήσετε περισσότερο.

Δεν μιλάμε για μια νέα μόδα διατροφής, αλλά για μία από τις πιο αρχαίες πρακτικές της ανθρωπότητας: Τη συνεστίαση, ή την διαδικασία του να τρώει κανείς μαζί με άλλους. «Το μοίρασμα των γευμάτων είναι ένας ουσιαστικός μηχανισμός για τη δημιουργία δεσμών, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη σύνδεση με τους άλλους», λέει ο Γιαν-Εμμανουέλ Ντε Νεβ, καθηγητής οικονομικών και συμπεριφορικής επιστήμης στο University of Oxford. Και αυτό έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ευημερία μας, σύμφωνα με το BBC.

Δυστυχώς, η αυξημένη απομόνωση του σύγχρονου κόσμου καθιστά αυτό το φαινόμενο όλο και πιο σπάνιο. Αλλά μπορεί να είναι ευκολότερο από όσο νομίζετε να πλησιάσετε τους άλλους και να αξιοποιήσετε τον αρχαίο δεσμό μεταξύ φαγητού και φιλίας.

Χτίζοντας ψυχική ανθεκτικότητα

Μεγάλο μέρος της έρευνας για τη συνεστίαση έχει εστιάσει στις συνέπειές της για την ψυχική μας υγεία. Μία μελέτη, από την Σινγί Ουάνγκ και τους συνεργάτες της στο Zhejiang Provincial Centre for Disease Control and Prevention στην Κίνα, περιλάμβανε την έρευνα 9.361 γυναικών ηλικίας 60 ετών και άνω. Διαπίστωσε ότι ο αριθμός των ανθρώπων που κάθονταν γύρω από το τραπέζι την ώρα του γεύματος ήταν ένας σαφής δείκτης πρόβλεψης του κινδύνου κατάθλιψης ενός ατόμου. Αυτό ίσχυε ακόμη και αφού η ομάδα είχε λάβει υπόψη μια σειρά από άλλους παράγοντες που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν την ευημερία των ανθρώπων, όπως η γενική τους υγεία, ο πλούτος τους και το αν το άτομο αυτό ζούσε μόνο του.

Αυτό, κατέληξε η ομάδα, υποδηλώνει ότι υπήρχε κάτι μοναδικό στη συνεστίαση που επηρεάζει την ψυχική μας υγεία.

Πολλές άλλες μελέτες καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα. Ερευνητές από το Τόκιο, για παράδειγμα, διαπίστωσαν ότι άνθρωποι ηλικίας 65-74 ετών που ζούσαν με τις οικογένειές τους, αλλά έτρωγαν μόνοι τους, είχαν πενταπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν καταθλιπτικά συμπτώματα σε σύγκριση με εκείνους που έτρωγαν τακτικά με παρέα.

Ίσως τα ισχυρότερα στοιχεία προέρχονται από το World Happiness Report – μια ετήσια ανάλυση της ευημερίας που βασίζεται σε μια παγκόσμια έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων Gallup. Το 2024, η εταιρεία χορηγήθηκε από την ιαπωνική εταιρεία παραγωγής τροφίμων Ajinomoto για να προσθέσει μια ενότητα σχετικά με τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων, η οποία περιλάμβανε τις ακόλουθες ερωτήσεις:

«Τα μάτια μου άστραψαν όταν το είδα», λέει ο Ντε Νεβ, ο οποίος ήταν συν-συγγραφέας ενός κεφαλαίου για τη σημασία της συνεστίασης στο πιο πρόσφατο World Happiness Report. «Μιλάμε για περίπου 150.000 άτομα σε όλο τον κόσμο που απάντησαν σε αυτή την ερώτηση».

Η ομάδα του Ντε Νεβ διαπίστωσε ότι όσο περισσότερα γεύματα μοιράζονταν οι άνθρωποι με άλλους, τόσο υψηλότερη βαθμολογία συγκέντρωναν σε τυπικές μετρήσεις συναισθηματικής ευημερίας, με μια εξαιρετικά εντυπωσιακή συνέπεια. «Ήταν τόσο προγνωστικό για την ικανοποίηση κάποιου από τη ζωή όσο η εργασιακή του κατάσταση και το σχετικό του εισόδημα», λέει – δύο παράγοντες που είναι γνωστό ότι είναι τεράστιας σημασίας για την ευημερία.

Χημικές ουσίες της ευεξίας

Ο Ντε Νεβ τονίζει ότι οι ερωτήσεις σχετικά με το μοίρασμα των γευμάτων μπορεί απλώς να χρησιμεύουν ως «δείκτης» της γενικής κοινωνικής ζωής ενός ατόμου – αλλά υποψιάζεται ότι υπάρχει κάτι ξεχωριστό στο να τρώμε μαζί. Επισημαίνει ότι η αγγλική λέξη companion (σύντροφος/παρέα) προέρχεται από τις λατινικές ρίζες cum και panis – «με ψωμί» – ενώ ο κινεζικός όρος (huo ban) για την ίδια έννοια προέρχεται από χαρακτήρες που περιγράφουν μια στρατιωτική μονάδα που μοιράζεται την ίδια εστία κουζίνας. «Έχει βαθιές πολιτισμικές ρίζες», λέει. Άλλωστε και στα ελληνικά η λέξη συντροφιά σημαίνει ακριβώς αυτό, "συν" και "τροφή", όταν μοιράζεσαι με κάποιον τα γεύματά σου.

Στο βιβλίο του Friends, ο Ρόμπιν Ντάνμπαρ – βιολογικός ανθρωπολόγος στο University of Oxford – υποστηρίζει ότι το φαγητό ενεργοποιεί φυσικά το σύστημα ενδορφινών, τις χημικές ουσίες της ευεξίας που ευθύνονται για τις φυσικές μας συναισθηματικές εξάρσεις. Αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει τον δεσμό που σφυρηλατείται πάνω από ένα γεύμα, οδηγώντας μας στο να νιώθουμε ένα αυξημένο αίσθημα σύνδεσης.

Το 2025, Ιάπωνες ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που τρώνε τακτικά μόνοι τους έχουν μειωμένο όγκο εγκεφάλου σε βασικές περιοχές που σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία.

Είναι ενδιαφέρον ότι η παρουσία άλλων ανθρώπων μπορεί να ενισχύσει την απόλαυση του ίδιου του φαγητού. Μια σειρά μελετών από την Έρικα Μπούθμπι στο University of Pennsylvania διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που έτρωγαν σοκολάτα με την συντροφιά ενός άλλου ατόμου τη βρήκαν σημαντικά πιο νόστιμη.

Μειωμένος κίνδυνος άνοιας

Το να τρώμε μαζί μπορεί ακόμη και να επιβραδύνει τη γήρανση του εγκεφάλου.

Το 2025, Ιάπωνες ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που τρώνε τακτικά μόνοι τους έχουν μειωμένο όγκο εγκεφάλου σε βασικές περιοχές που σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία, συμπεριλαμβανομένου του έσω κροταφικού λοβού και του ιππόκαμπου. Παρόλο που ορισμένες από αυτές τις διαφορές φάνηκε να συνδέονται με την ίδια τη διατροφή – γενικά, οι άνθρωποι που τρώνε μόνοι τους τείνουν να καταναλώνουν λιγότερο θρεπτικές τροφές – αυτό δεν μπορούσε να δικαιολογήσει τα πάντα, υποδηλώνοντας ότι η μειωμένη κοινωνική σύνδεση έπαιζε επίσης ρόλο στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου τους.

Οι συγγραφείς υπέθεσαν ότι η απόλαυση και η ενισχυμένη κοινωνική υποστήριξη των κοινών γευμάτων θα μπορούσαν να καταπραΰνουν το στρες, το οποίο είναι ένας γνωστός παράγοντας κινδύνου για νευρική έκπτωση. Εναλλακτικά, οι συζητήσεις με τους συνδαιτυμόνες θα μπορούσαν να προσφέρουν επιπλέον πνευματική διέγερση που κρατά τον εγκέφαλό μας ενεργό μέχρι τα γηρατειά.

Καλή όρεξη...

Το World Happiness Report σημείωσε ότι οι διατροφικές πρακτικές ποικίλλουν ευρέως μεταξύ των χωρών, και ενδέχεται να μάθουμε πολλά από τις προσπάθειες ενός έθνους να διατηρήσει την κουλτούρα της συντροφικότητάς του.

Κατά μέσο όρο, οι Ιάπωνες μοιράζονται λιγότερα από τέσσερα γεύματα μαζί κάθε εβδομάδα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ, ο αριθμός αυτός είναι περίπου επτά έως οκτώ, ενώ στην Ιταλία πλησιάζει τα εννέα.

Η Ιταλία είναι, φυσικά, ευρέως γνωστή για τη φιλική και κοινωνική κουλτούρα του φαγητού της. Όταν η Unesco απένειμε στην ιταλική κουζίνα το καθεστώς της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ο οργανισμός υπογράμμισε τον καθοριστικό ρόλο που παίζουν τα γεύματα στη «σύνδεση με την οικογένεια και την κοινότητα, είτε στο σπίτι, είτε στα σχολεία, είτε μέσα από φεστιβάλ, τελετές και κοινωνικές συγκεντρώσεις».

Επομένως, μπορεί να μην αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η χώρα ηγείται επίσης στην εύρεση τρόπων για την προστασία της κουλτούρας της συνεστίασης απέναντι στις πιέσεις του σύγχρονου κόσμου. Το Slow Food Movement, το οποίο ξεκίνησε στην Ιταλία, δημιουργήθηκε πριν από 50 χρόνια ως άμεση αντίδραση στην αυξανόμενη δημοτικότητα του γρήγορου φαγητού (fast food). Είναι ίσως πιο γνωστό για τους στόχους του να προστατεύσει τις τοπικές παραδόσεις και να ενθαρρύνει τη βιώσιμη κατανάλωση, αλλά το κίνημα τονίζει εδώ και καιρό τη σημασία του να επικεντρώνουμε τις ημέρες μας γύρω από τα κοινά γεύματα.

«Στην Ιταλία, το να μοιράζεσαι φαγητό είναι μια φιλοσοφία από μόνη της: να μαγειρεύουμε μαζί και να μοιραζόμαστε την προετοιμασία αυτού που βάζουμε στο τραπέζι», εξηγεί η Μπάρμπαρα Ναπίνι, πρόεδρος του Slow Food Italia. «Αυτό απαιτεί φροντίδα και υπομονή».