Σιδηρόδρομος: Στη Βουλή η σύμβαση με τη Hellenic Train - Παράθυρο για αλλαγές σε επενδυτικό πλάνο και χρονοδιαγράμματα

Αυστηρά αλλά ...αναθεωρούμενα με έγγραφη συμφωνία των δύο μερών και όχι με νόμο φαίνεται πως είναι τα χρονοδιαγράμματα που αφορούν τόσο το επενδυτικό πλάνο της Ηellenic Train για την αγορά νέων τρένων όσο και την ολοκλήρωση των σιδηροδρομικών έργων υποδομής από το Δημόσιο.

Στο κείμενο της τροποποιημένης σύμβασης που υπεγράφη λίγο πριν τα Χριστούγεννα και κατατέθηκε την Παρασκευή προς κύρωση στη Βουλή και συγκεκριμένα στο άρθρο 13 ορίζεται ότι η σύμβαση, συμπεριλαμβανομένων των παραρτημάτων της κυρώνονται με νόμο. Εξαίρεση αποτελούν το Παράρτημα Α που προβλέπει το πλέγμα δρομολογίων και το Παράρτημα Δ που αφορά το επενδυτικό πλάνο της ιταλικής εταιρείας και τα έργα που δεσμεύεται να ολοκληρώσει το Δημόσιο εντός συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων.

Στην αρχική σύμβαση του 2022 και το παράρτημα που καθόριζε τις επενδύσεις απαιτούσε κύρωση με νόμο προκειμένου να διαφοροποιηθεί. Πλέον δίνεται η δυνατότητα τροποποίησης με απλή συμφωνία των δύο πλευρών, η οποία ωστόσο θα μπορούσε ουσιωδώς να διαφοροποιεί και τα χρονοδιαγράμματα και μάλιστα σε ετήσια βάση, καθώς όπως αναφέρεται: «Ειδικώς, ως προς το Παράρτημα Δ, η αποδοτικότητά του δύναται να εξετάζεται στο τέλος κάθε έτους από την Επιτροπή Παρακολούθησης του άρθρου 21 και εφόσον προκύπτει ανάγκη αναθεώρησής του, αυτό να τροποποιείται με έγγραφη συμφωνία των Μερών».

Πιο αποκαλυπτική είναι η αναφορά στην ανάλυση συνεπειών της ρύθμισης που συνοδεύει το νομοσχέδιο, στην οποία σημειώνεται ότι «η αλλαγή αυτή καθίσταται αναγκαία, ώστε το επενδυτικό πλάνο του παρόχου και το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των έργων να δύναται να αναπροσαρμόζονται σε ετήσια βάση, με βάση τα τρέχοντα δεδομένα και με ευέλικτη διαδικασία, εφόσον και τα δύο μέρη συμφωνούν».

Οσο για το πρώτο παράρτημα που περιγράφει αναλυτικά τα δρομολόγια που υποχρεώνεται να καλύπτει η Ηellenic Train δεν κατατέθηκε στη Βουλή με πηγές του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών να σημειώνουν σε σχετικό ερώτημα του «ethnos.gr», ότι «λόγω της ιδιαίτερης φύσης της δρομολογιακής πολιτικής, προβλέπεται από την ίδια την ισχύουσα μέχρι σήμερα σύμβαση ειδική διαδικασία αναθεώρησης, η δυνατότητα τροποποίησης του παραρτήματος Α σε ετήσια βάση, στο πλαίσιο της επιτροπής Παρακολούθησης της Σύμβασης με ακόλουθη απόφαση έγκρισης υπουργού.

Προσφάτως δημοσιεύτηκε η λίστα δρομολογίων για το 2025, η οποία και παραμένει σε ισχύ μέχρι την αναθεώρηση και έκδοση της δρομολογιακής πολιτικής για το έτος 2026».

Οπως έχει επισημανθεί σε προηγούμενα αναλυτικά ρεπορτάζ, η ετήσια αποζημίωση της Ηellenic Train παραμένει στα 50 εκ. ευρώ χωρίς τον ΦΠΑ, ωστόσο το κόστος για το Δημόσιο αυξάνεται καθώς πλέον προβλέπεται ετήσια αναπροσαρμογή, με βάση τον Γενικό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή. Το πρόσθετο κόστος για το 2026 αναμένεται να ανέλθει σε 1,67 εκατ. ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Το Δημόσιο θα καταβάλλει επίσης ετησίως περίπου 4,5 εκ. ευρώ προκειμένου να πληρωθούν οι πλήρεις ή μερικές απαλλαγές από την καταβολή κομίστρου για τη μετακίνηση δικαιούχων επιβατών, οι οποίες δεν είχαν προβλεφθεί έως τώρα.

Η νέα σύμβαση μεταβάλλει και τον τρόπο καταβολής της αποζημίωσης, καθώς οι εξαμηνιαίες πληρωμές αντικαθίστανται από μηνιαίες. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στην Ηellenic Train να λάβει προκαταβολή έως και 20% της ετήσιας αξίας της σύμβασης, κατόπιν σχετικού αιτήματος. Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί ως ουσιαστική ένεση ρευστότητας για την εταιρεία και μειώνει την έκθεσή της σε ενδεχόμενες καθυστερήσεις πληρωμών από το Δημόσιο.

Το Ελληνικό Δημόσιο αναλαμβάνει σημαντικό τμήμα του επενδυτικού ρίσκου, καθώς στο κείμενο προβλέπεται ότι η κεφαλαιακή επένδυση του παρόχου ως αναπόσπαστο στοιχείο της παροχής υπηρεσιών ΥΔΥ, θα επιστραφεί στον πάροχο από το Δημόσιο κατά το υπολειπόμενο αναπόσβεστο μέρος της, σε περίπτωση:

• της καθ’ οιονδήποτε τρόπο πρόωρης λήξης της σύμβασης

• ή εφόσον και τη λήξη της αρχικής συμβατικής διάρκειας, δεν χορηγηθεί η προβλεπόμενη πενταετής παράταση παρά την εμπρόθεσμη ολοκλήρωση της κεφαλαιακής επένδυσης,

• ή σε περίπτωση μη σύναψης νέας κατά τη λήξη και της πενταετούς παράτασης της συμβατικής διάρκειας, εφόσον υφίσταται αναπόσβεστο μέρος της επένδυσης.

Επενδύσεις από το ...παρελθόν

Παράλληλα, όπως προκύπτει από το επενδυτικό πλάνο της Hellenic Train, συνολικού ύψους 420 εκατομμυρίων ευρώ εκ των οποίων τα 308 εκ. αφορούν την προμήθεια των 23 νέων τρένων, σε αυτό έχουν επανυπολογιστεί και οι δαπάνες για την αγορά των πέντε πολυσυζητημένων ...Βελών ΕTR470, τα οποία προβλέπονταν και στη σύμβαση του 2022 οπότε και αποκτήθηκαν για να αντιμετωπίσουν όμως σειρά προβλημάτων αμέσως μετά και πλέον να είναι όλα παροπλισμένα.

Το ποσό της επένδυσης γι΄αυτά ανέρχεται σε 58 εκ. ευρώ, ενώ προβλέπεται και επένδυση για την ανάταξή τους έως το 2029 ύψους 19 εκ. ευρώ. Επιπλέον στη συνολική επένδυση έχουν επανυπολογιστεί και τα 20 εκ. για την ανάπτυξη πληροφοριακού συστήματος, το οποίο βάσει της αρχικής σύμβασης θα έπρεπε να είναι ήδη έτοιμο από το τέλος του 2024, αλλά το χρονοδιάγραμμά του πλέον μετατίθεται για το τέλος του 2027, δηλαδή τρία χρόνια αργότερα.

Αναλυτικά οι επενδυτικές δεσμεύσεις της ΗΤ που αναφέρονται είναι οι εξής:

Απόκτηση και δρομολόγηση ETR470 (5 μονάδες): έως 31/12/2022 - επένδυση 58 εκ. ευρώ.

Αναβάθμιση - ανάταξη ETR470 (5 μονάδες): έως 31/12/2029 – επένδυση 19 εκ. ευρώ.

Απόκτηση και δρομολόγηση νέων ηλεκτροκίνητων τρένων (23 μονάδες): Ορίζεται η κατάθεση φακέλου έγκρισης οχήματος έως 31/12/2026 και η ολοκλήρωση έως 31/12/2027 με ύψος επένδυσης 308 εκ. ευρώ. Σε περίπτωση που η εταιρεία δεν προμηθευτεί εμπρόθεσμα τα τρένα, το Δημόσιο μπορεί να δώσει παράταση έως και ενός έτους και εάν και αυτή η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, μπορεί να καταγγείλει αζημίως τη σύμβαση.

Παράλληλα, η Hellenic Train αποκτά το δικαίωμα εξαγοράς υφιστάμενων μισθωμένων συρμών σε τιμές αγοράς, γεγονός που μειώνει την εξάρτησή της από το Δημόσιο.

Συστήματα IT (Σύστημα πληροφόρησης επιβατών, νέα εμπορική πλατφόρμα, ενσωμάτωση περιστρεφόμενων θυρών (ΑΣΣΚ) στην Αθήνα, σύστημα διαχείρισης στόλου): έως 31/12/2027 - 15 εκ. ευρώ.

Αναβάθμιση μισθωμένων εγκαταστάσεων συντήρησης: έως 31/12/2027 - 20 εκ. ευρώ.

Η Ηellenic Train εκτιμά ότι από το 2027 και μετά τα έσοδά της θα κινηθούν ανοδικά φτάνοντας το 2036 στο τέλος της 15ετούς σύμβασης αθροιστικά τα 1,696 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο ανοδικά εκτιμά και τις δαπάνες της που βάσει των στοιχείων που παραθέτει, το 2036 θα υπερκεράσουν σημαντικά τα έσοδα προσεγγίζοντας τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από σχετικό πίνακα στο πλαίσιο του επιχειρηματικού σχεδίου της εταιρείας, τον οποίο η ίδια η ιταλική εταιρεία ζήτησε να ενσωματωθεί στο παράρτημα χωρίς να αναφέρονται αναλυτικά οι πηγές εσόδων ή εξόδων.

Σε σχετική υποσημείωση τονίζεται, πάντως, ότι έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και «δεν συνεπάγονται αποδοχή, επαλήθευση ή εγγύηση εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, ούτε δημιουργούν οποιαδήποτε δημοσιονομική υποχρέωση».

Οι δεσμεύσεις του Δημοσίου για τα έργα

Σύμφωνα με το ίδιο παράρτημα, το Ελληνικό Δημόσιο δεσμεύεται στην ολοκλήρωση συγκεκριμένων έργων έως το 2028 και συγκεκριμένα:

• Εως τις 31 Αυγούστου 2026 θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα στον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη με ΕTCS, διπλή ηλεκτροκινούμενη γραμμή και χρόνο εκτέλεσης δρομολογίου μικρότερο των 4 ωρών.

  Εως τις 30 Ιουνίου 2026 θα πρέπει να έχει ενεργοποιηθεί η διαδρομή Αγιοι Θεόδωροι – Λουτράκι.

• Εως το τέλος του 2027 προβλέπεται να έουν ολοκληρωθεί τουλάχιστον οι δύο από τους τέσσερις διαδρόμους της υπογειοποίησης των Σεπολίων καθώς και το Ρίο – Πάτρα – Αθήνα με ΕTCS και διπλή ηλεκτροκινούμενη γραμμή και να λειτουργεί ο Προαστιακός Δυτικής Αττικής (Αθήνα – Μέγαρα).

• Εως το τέλος του 2028 θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα στο τμήμα Λάρισα – Βόλος και Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα.

Η σύμβαση προβλέπει το δικαίωμα αποζημίωσης στην Ηellenic Train εφόσον το Δημόσιο δεν ολοκληρώσει τα έργα στους προβλεπόμενους χρόνους.

Οι λοιπές αλλαγές στη σύμβαση

Ιδιαίτερο βάρος για την ιταλική εταιρεία έχουν και οι ρυθμίσεις που αφορούν την κάλυψη ζημιών. Εφόσον για δύο συνεχόμενα έτη τα συνολικά έσοδα της Ηellenic Train, συμπεριλαμβανομένης της κρατικής αποζημίωσης, υπολείπονται των λειτουργικών εξόδων για λόγους ανωτέρας βίας, απρόβλεπτων περιστάσεων ή αποφάσεων του Δημοσίου ή του ΟΣΕ, το Δημόσιο υποχρεούται να καλύψει τη διαφορά. Αν η ζημιογόνος κατάσταση συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά, τότε είτε θα καλυφθεί η συσσωρευμένη ζημία είτε θα προχωρήσει σε αναπροσαρμογή του φυσικού αντικειμένου της σύμβασης.

Επιπλέον προβλέπεται η εισαγωγή δυναμικής τιμολόγησης στα εισιτήρια, κατά τα πρότυπα του αεροπορικού μοντέλου. Παρότι το Δημόσιο διατηρεί τον έλεγχο των βασικών τιμών, η εταιρεία μπορεί να προσαρμόζει τα κόμιστρα εντός προκαθορισμένων ορίων, επιλέγοντας χαμηλότερες τιμές σε δρομολόγια χαμηλής ζήτησης και υψηλότερες σε πιο δημοφιλείς διαδρομές, με στόχο τη μεγιστοποίηση των εσόδων και της πληρότητας.

Το νέο πλαίσιο θεσπίζει αυστηρότερες ποινές για καθυστερήσεις, ακυρώσεις και ακινητοποιήσεις συρμών, με πρόστιμα έως 1 εκατ. ευρώ και αυξημένες αποζημιώσεις προς τους επιβάτες. Ωστόσο, προβλέπονται μειώσεις ποινών σε ειδικές περιπτώσεις, ενώ κομβικό ρόλο στον έλεγχο της εκτέλεσης των δρομολογίων θα διαδραματίσει το σύστημα γεωεντοπισμού συρμών.