Οδική ασφάλεια: Παραμένει ανοιχτή πληγή - Αργή δικαιοσύνη, ποινές «χάδι» και επιζώντες που το κράτος εγκαταλείπει

Μπορεί το 2025 να καταγράφηκε ως η χρόνια με σημαντικά μικρότερο αριθμό θανατηφόρων τροχαίων δυστυχημάτων στους ελληνικούς δρόμους με 522 θύματα έναντι 655 το 2024, ωστόσο οι εκατοντάδες απώλειες ανθρώπινων ζωών στην άσφαλτο, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο πανηγυρισμών. Στατιστικά οι αριθμοί εμφανίζονται μειωμένοι, αλλά η χώρα μας παραμένει πολύ πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επιβεβαιώνοντας ότι η οδική ασφάλεια εξακολουθεί να είναι μια ανοιχτή πληγή για την Ελλάδα.

Αυτό επεσήμαναν στην επιτροπή για την οδική ασφάλεια της Βουλής οι εκπρόσωποι των Συλλόγων των οικογενειών θυμάτων τροχαίων. Όπως περιέγραψαν, η μεγαλύτερη αστυνόμευση και ο πιο αυστηρός Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν αρκούν, εάν δεν εφαρμόζονται συνολικά. Εξήγησαν ότι σήμερα μπορεί κάποιος να κινείται σε δρόμο όπου ο νόμος προβλέπει πλέον μειωμένο όριο ταχύτητας 30 χλμ./ώρα, αλλά η πινακίδα εξακολουθεί να αναγράφει 50 δημιουργώντας επικίνδυνες καταστάσεις που θέτουν σε κίνδυνο ζωές.

Οι ίδιοι περιέγραψαν και τον πολυετή διπλό Γολγοθά που καλούνται να ανέβουν όσοι καταφέρουν να επιζήσουν από ένα τροχαίο, αλλά με σοβαρά τραύματα. Πολλοί εξ αυτών βρέθηκαν μέσα σε μια στιγμή με 80% ή 90% αναπηρία και θα περάσουν μήνες ή και χρόνια σε νοσοκομεία και κέντρα αποκατάστασης, συνήθως ιδιωτικά καθώς για τις πολύ βαριές περιπτώσεις δημόσιο υπάρχει μόνο ένα, στο Ίλιο.

Όταν αναγκάζονται να επιστρέψουν στο σπίτι, καθώς έχουν εξαντληθεί οι πόροι της οικογένειας αλλά και κάθε βοήθεια συνήθως από την τοπική κοινωνία, το σπίτι πρέπει να μετατραπεί σε αυτοσχέδιο νοσοκομείο, με 24ωρη φροντίδα, ανάγκη την οποία η πολιτεία συχνά δεν αναγνωρίζει.

Και ενώ οι οικογένειες εξαντλούνται οικονομικά και ψυχικά, ξεκινά ο δεύτερος, πιο σιωπηλός Γολγοθάς, ο πολυετής αγώνας για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Απαιτεί προσπάθειες οκτώ ή και δέκα ετών, ενώ συχνά οδηγεί σε ποινές δύο και τριών ετών με αναστολή ακόμα και σε περιπτώσεις που από η σύγκρουση ήταν θανατηφόρα.

Και όταν, ύστερα από όλα αυτά, επιδικαστεί κάποια αποζημίωση, η οποία έχει ψαλιδιστεί υπέρ των ασφαλιστικών εταιρειών, όπως καταγγέλλουν οι οικογένειες των θυμάτων, το ίδιο το κράτος μέσω του ΕΟΠΥΥ εμφανίζεται για να... διεκδικήσει ποσοστό από αυτήν, ζητώντας ουσιαστικά πίσω ποσοστό των χρημάτων που είχε δώσει σε ιδιωτικές δομές εξαιτίας των ανεπαρκειών του συστήματος.

Ο ΚΟΚ είναι στη σωστή κατεύθυνση αλλά δεν αρκεί

Οι περιγραφές της κατάστασης που βιώνουν οι οικογένειες των θυμάτων ήταν καταπέλτης. Ο πρόεδρος του Συλλόγου SOS Τροχαία Εγκλήματα, Γιώργος Κουβίδης επεσήμανε ότι προφανώς η μείωση των νεκρών αποτελεί μία θετική είδηση, ωστόσο μένει να φανεί ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί. Ο ίδιος την απέδωσε κυρίως στην εντατικοποίηση των ελέγχων και της αστυνόμευσης και λιγότερο στον ΚΟΚ, ο οποίος βρίσκεται σε ισχύ από το περασμένο καλοκαίρι.

Ο Σύλλογος επανέρχεται στο αίτημά του για μηδενικό όριο στο αλκοόλ εκτιμώντας ότι η μη εφαρμογή του μεταδίδει αντιφατικά μηνύματα: «Οι οδηγοί συνεχίζουν να πίνουν και να οδηγούν, η οδήγηση υπό την επήρεια ακοόλ παραμένει κοινωνικά ανεκτή και η Πολιτεία από τη μία προχωρά σε καμπάνιες ευαισθητοποίησης και από την άλλη δείχνει ανοχή», ανέφερε προσθέτοντας ότι σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες το μηδενικό όριο αλκοόλ στην οδήγηση είναι ήδη πραγματικότητα. «Στη Σουηδία το όριο είναι 0,2, και υπουργός αναγκάστηκε σε παραίτηση επειδή ήπιε ένα ποτήρι κρασί».

Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμα πιο ακατανόητη είναι η καθυστέρηση της πολιτείας να υποβάλει τους οδηγούς και σε ναρκοτέστ: «Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζονται από το 2018. Στην Ελλάδα προβλέφθηκαν στον νέο ΚΟΚ, αλλά η Τροχαία εξακολουθεί να μη διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό: «Ας μη γελιόμαστε. Η χρήση ναρκωτικών ουσιών είναι τεράστια. Και είναι τρελό κάποιον να τον σταματάνε για να του κάνουν αλκοτέστ, να τον αφήνουν και να πιθανώς υπό την επήρεια κοκαΐνης ή μεθαμφεταμίνης. Αυτό πρέπει να λυθεί κατεπειγόντως», ανέφερε.

Το όριο ταχύτητας άλλαξε, αλλά όχι και οι πινακίδες

Ο πρόεδρος του Συλλόγου αναφέρθηκε και στην αλλαγή του ορίου ταχύτητας σε σημαντικό ποσοστό του οδικού δικτύου των πόλεων, με τη μείωση από τα 50 στα 30 χιλιόμετρα την ώρα. Σημείωσε πως αν και το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών ενημέρωσε τους δήμους από τον Ιούλιο, στους περισσότερους τίποτα δεν άλλαξε.

Οι πινακίδες των 50 χλμ/ώρα παραμένουν στη θέση τους, ακόμα και σε δρόμους όπως ο Περιφερειακός Λυκαβηττού, ανέφερε ο κ. Κουβίδης: «Δεν είναι τόσα τα έξοδα. Ακόμα και αυτοκόλλητα μπορούν να βάλουν πάνω αν δεν τις κατεβάσουν. Αν κάνουμε 25 χρόνια να αναθεωρήσουμε τον ΚΟΚ και άλλα 10 για να αλλάξουμε τις πινακίδες, μετά θα λέμε ότι ούτε και το μέτρο ων 30 χλμ. απέδωσε. Ήταν άχρηστο. Και ας ισχύει στο 80% του οδικού δικτύου του Παρισιού και των Βρυξελλών».

Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στις διαφημιστικές πινακίδες υπογραμμίζοντας πως όλες οι κάθετες πινακίδες αποσπούν επικίνδυνα την προσοχή των οδηγών. «Κανένας δήμος δε λέει να τις κατεβάσει. Απλώς τζογάρουν δεδομένου ότι έως σήμερα μόλις 10 δήμαρχοι έχουν καταδικαστεί», είπε.

Συμπλήρωσε ότι ακόμα και στην Πανεπιστημίου υπάρχουν όχι μόνο φωτεινές αλλά και εναλλασσόμενες πινακίδες: «Και μετά ακούμε πως δεν είδαν τον πεζό, ενώ συντηρούμε την παρανομία».

Από την κριτική του δεν εξαιρέθηκε ούτε η χρόνια αδυναμία της Πολιτείας να προωθήσει εναλλακτικά μέσα μετακίνησης δημιουργώντας το πολυδιαφημισμένο δίκτυο των ποδηλατόδρομων: «Πόσους αιώνες θα συζητάμε αν θα χαραχτεί ένας ποδηλατόδρομος; Στην Αθήνα πιο εύκολα κάνεις υπόγεια σήραγγα μήκους 10 χλμ. παρά έναν ποδηλατόδρομο», σημείωσε σκωπτικά.

Αργή δικαιοσύνη και ποινές-χάδι

Η προσπάθεια για αυστηρότερη αντιμετώπιση των τροχαίων εγκλημάτων, πάντως, συναντά σοβαρό εμπόδιο στο ίδιο το σύστημα απόδοσης δικαιοσύνης. Με τον νόμο 290Α και τις αλλαγές του νέου ΚΟΚ, κάποιες παραβάσεις μετατράπηκαν σε κακουργήματα συμπεριλαμβανομένης και της εγκατάλειψης, ενώ η δυνατότητα επιβολής ποινών σε σοβαρά τροχαία αυξήθηκε. Ωστόσο, στην πράξη, η εφαρμογή αυτών των νόμων συχνά γίνεται «α λα καρτ», κατήγγειλε ο κ. Κουβίδης κάνοντας λόγος για «παρακάμψεις», αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και ποινές δυσανάλογα χαλαρές.

Τραυματίες και οικογένειες θυμάτων αναγκάζονται να περιμένουν χρόνια για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, βιώνοντας ένα δεύτερο Γολγοθά μέσα σε δικαστήρια, ενώ οι δράστες συχνά επωφελούνται από αναστολές ή ελαφρυντικά. Ο πρόεδρος του Συλλόγου αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα περιστατικά:

• Ενώ πρόσφατα στα Χανιά οδηγός που δικάστηκε για σοβαρό τροχαίο με αποτέλεσμα τον θάνατο δύο ατόμων και τον τραυματισμό τρίτου, καταδικάστηκε σε 18 χρόνια κάθειρξη και στη Θεσσαλονίκη, οδηγός που σκότωσε κοπέλα την παραμονή του γάμου της καταδικάστηκε σε 12 χρόνια κάθειρξη χωρίς αναστολή, στο Πρωτοδικείο Πειραιά, οδηγός που παρέσυρε νεαρό έχοντας προηγουμένως παραβιάσει 6 προειδοποιητικά σήματα καταδικάστηκε σε 10 μήνες με αναστολή, παρά τον πλήρη καταλογισμό.
• Η υπόθεση του 2021 στην Καβάλα, όπου οδηγός προκάλεσε διπλή ανθρωποκτονία και σοβαρό τραυματισμό τρίτου, οδήγησε σε ποινή μόλις 5 ετών με αναστολή παρά την πρόταση του εισαγγελέα για 3 χρόνια για κάθε φόνο και 18 μήνες για κάθε τραυματισμό.
• Αντίστοιχα για τον θανάσιμο τραυματισμό 14χρονου το 2018 σε διάβαση πεζών στον Πειραιά, ο δράστης καταδικάστηκε στο ποινικό σκέλος σε 15 μήνες με αναστολή, αλλά στο αστικό δικαστήριο η υπαιτιότητα καταλογίστηκε στο παιδί και η οικογένεια επιβαρύνθηκε με 30.000 ευρώ δικαστικά έξοδα.

Οι επιζώντες που το κράτος εγκαταλείπει

Πολυετείς νοσηλείες, δημόσια κέντρα αποκατάστασης σχεδόν ανύπαρκτα, ιδιωτικά κέντρα με κόστος χιλιάδων ευρώ τον μήνα και συντάξεις αναπηρίας που δεν ξεπερνούν τα 800 ευρώ, ακόμα και για ανθρώπους που χρειάζονται 24ωρη φροντίδα. Οι βαριά ανάπηροι επιζώντες από τροχαία είναι οι αόρατοι αυτής της ιστορίας κι εκείνοι που ανεβαίνουν τον δικό τους Γολγοθά που ξεκινά αμέσως μετά το τροχαίο.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, το ίδιο το κράτος διεκδικεί επιστροφή δαπανών υγείας από τις αποζημιώσεις, όταν αυτές επιδικαστούν.

Ο Νίκος Ιωάννου ήταν 20 χρονών το 2019 και εργαζόταν ως διανομέας στην Αταλάντη Φθιώτιδας. Όπως περιέγραψε ο αδερφός του και μέλος του Συλλόγου, Παναγιώτης ζει εδώ και έξι χρόνια με αναπηρία 90% επειδή οδηγός ΙΧ φορτηγού αφού εισήλθε παράνομα στον αύλειο χώρο του Αστυνομικού Τμήματος, παραβιάζοντας όλες τις σημάνσεις και κάνοντας αναστροφή, τον παρέσυρε τραυματίζοντάς τον σοβαρά.

Η άμεση φροντίδα του από το Κέντρο Υγείας Αταλάντης τον κράτησε στη ζωή, αλλά μετά τη νοσηλεία του ήταν απαραίτητη η παραμονή του σε κέντρο αποκατάστασης στη Λάρισα με την οικογένεια να πληρώνει χιλιάδες ευρώ κάθε μήνα εξαιτίας της έλλειψης δημόσιας δομής και της χαμηλής αναπηρικής σύνταξης. Εκτός των ποσών που καταβλήθηκαν από τον ΕΟΠΥΥ, η νοσηλεία του κατέστη δυνατή και μέσω της βοήθειας των συμπολιτών του, όπως ανέφερε ο Παναγιώτης.

Ωστόσο, κάποια στιγμή ήταν μονόδρομος η κατ' οίκον νοσηλεία: «Δυο χρόνια στο ιδιωτικό κέντρο μας κράτησε η κοινωνική αλληλεγγύη. Στη συνέχεια οδηγηθήκαμε στην κατ' οίκον νοσηλεία όπου πάλι χρειάζονται γιατροί και ειδικοί θεραπευτές καθώς αν ο αδερφός μου μείνει χωρίς θεραπεία, θα πάψει να είναι στη ζωή».

Αν και με 90% αναπηρία ο άνθρωπος αυτός χρειάζεται 24ωρη φροντίδα, το δικαστήριο δικαιολόγησε μόνο 8ωρη, περιέγραψε ο αδερφός του προσθέτοντας ότι το ανώτατο όριο αποζημίωσης από τις ασφαλιστικές εταιρείες του 1,2 εκ. ευρώ επιδικάζεται χρόνια αργότερα με πολλαπλούς δικαστικούς αγώνες και αυτό εάν οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν επιτύχουν περιορισμό του επικαλούμενες συνυπαιτιότητα.

Και εκείνη τη στιγμή έρχεται η ίδια η Πολιτεία να απαιτήσει μέρος της αποζημίωσης, αποκάλυψε ο Παναγιώτης: «Είναι αδιανόητο να διεκδικεί και το ίδιο το κράτος να σου μειώσει την αποζημίωση για να πάρει πίσω τη συμμετοχή που έδινε στο κέντρο αποκατάστασης ή στα φάρμακα του ασθενούς».