Τέμπη: Τι έδειξε το νέο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ - Στο μικροσκόπιο για έλεγχο όλα τα επιβατικά τρένα

Στο μικροσκόπιο θα μπουν όλα τα επιβατικά βαγόνια που κινούνται στο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο καθώς τα ευρήματα της διερεύνησης του Εθνικού Οργανισμού Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ) οδηγούν στην ανάγκη διενέργειας καθολικού ελέγχου της πυραντοχής των καθισμάτων. Τα ευρήματα συνοδεύονται πλέον από επίσημη σχετική σύσταση ασφαλείας προς τη Hellenic Train και τον ΟΣΕ για ενέργειες «σε εύλογο χρονικό διάστημα».

Η νέα έκθεση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, η οποία προστίθεται στο πόρισμα του Οργανισμού για τη σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών με τα 57 θύματα ορισμένα εκ των οποίων είχαν επιβιώσει της σύγκρουσης, επιβεβαιώνει ότι τα τρένα που εξακολουθούν να κινούνται στο ελληνικό δίκτυο υπολείπονται σε προδιαγραφές πυραντοχής και πυρασφάλειας των καινούριων δικαιώνοντας τους συγγενείς που εδώ και μήνες ζητούσαν μέτρα βελτίωσης της πυρασφάλειας των καθισμάτων.

Και αν αυτό θεωρηθεί ως ένα αναμενόμενο συμπέρασμα δεδομένης της ηλικίας των συρμών, το πόρισμα καταδεικνύει και ένα ακόμα πιο κρίσιμο στοιχείο: τις επεμβάσεις - «μπαλώματα» για αντικαταστάσεις φθαρμένων υλικών στα καθίσματα που τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα δείγματα που εξέτασε το γερμανικό εξειδικευμένο εργαστήριο όχι μόνο δεν βελτίωσαν τα επίπεδα ασφαλείας, αλλά τελικώς εμφάνισαν χειρότερη συμπεριφορά από τα αρχικά στα σχετικά τεστ.

Πρακτικά στα τρία δείγματα που εξετάστηκαν, εντοπίστηκαν τρεις διαφορετικές συστάσεις υλικών και καμία ομοιογένεια. Κατά συνέπεια από το πόρισμα προκύπτει ότι τα επίπεδα πυρασφάλειας που αφορούν τα καθίσματα δεν είναι όμοια ακόμα και μέσα στο ίδιο τρένο.

Ως εκ τούτου υπό την εποπτεία της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ), η Hellenic Train και ο ΟΣΕ καλούνται να προχωρήσουν σε εκτεταμένη απογραφή, αξιολόγηση και - εφόσον απαιτηθεί - αναβάθμιση, ώστε να επιτευχθεί ομοιομορφία στο επίπεδο πυραντοχής του εσωτερικού εξοπλισμού.

Η σύσταση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η πυρασφάλεια των επιβατικών τρένων βρίσκεται στο επίκεντρο, σχεδόν τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, με τα ευρήματα να αναδεικνύουν κρίσιμες αστοχίες κυρίως στις μετέπειτα επεμβάσεις συντήρησης και αντικατάστασης υλικών.

Αλλωστε και στο βασικό πόρισμα του Οργανισμού είχε επισημανθεί ότι «29 από τα 57 θύματα αναφέρονται ως «απανθρακωμένα» στις επίσημες μεταθανάτιες εκθέσεις. Από αυτά τα 29 θύματα (+1 για συνολικά 30 αν συμπεριλάβουμε το 57ο αγνοούμενο άτομο), υπάρχουν αρκετά στοιχεία που υποστηρίζουν τη διαπίστωση ότι 5 άτομα είχαν επιζήσει από τις αρχικές κρούσεις αλλά δεν μπόρεσαν να διαφύγουν ενώ η φωτιά εξαπλώθηκε προς την παγιδευμένη θέση τους. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις που υποστηρίζουν την υπόθεση ότι άλλα 2 (έως πιθανώς 4) θύματα θα μπορούσαν να ήταν ζωντανά ταυτόχρονα και στη συνέχεια να έχασαν τη ζωή τους στη φωτιά».

Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ επιβεβαιώνει και το δημοσίευμα του «Εθνους» που ανέφερε πως και η ΡΑΣ κινείται στην ίδια κατεύθυνση και ήδη διερευνά μέτρα που θα επιφέρουν στους υφιστάμενους συρμούς ισοδύναμο επίπεδο πυρασφάλειας με τα καινούρια τρένα.

Οι συστάσεις του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, οι οποίες στηρίχθηκαν στα αποτελέσματα των δοκιμών που διενεργήθηκαν στο εξειδικευμένο εργαστήριο RST (Rail System Testing) στη Γερμανία, εκπορεύονται κυρίως από τις μεταγενέστερες επεμβάσεις συντήρησης και αντικατάστασης των υλικών στα καθίσματα, οι οποίες - όπως προκύπτει από τις δοκιμές - δεν διασφάλισαν ούτε ομοιογένεια ούτε βελτίωση στο επίπεδο πυραντοχής. Αντιθέτως, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα νέα υλικά που αντικατέστησαν παλαιότερα είχαν χειρότερη συμπεριφορά, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό επιπέδων ασφάλειας ακόμα και εντός του ίδιου συρμού.

Πλέον σε ό,τι αφορά στον Οργανισμό σε εκκρεμότητα παραμένει η διερεύνηση του φαινομένου της πυρόσφαιρας, η οποία είχε προαναγγελθεί στο αρχικό δημοσιιοποιημένο πόρισμα, αλλά έκτοτε η τύχη της αγνοείται.

Άμεσος έλεγχος και απογραφή

Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των δοκιμών προχώρησε σε σύσταση ασφαλείας με σαφή στόχο τη διαπίστωση του πραγματικού επιπέδου πυραντοχής των καθισμάτων των επιβαταμαξών και τη διαχείριση των κινδύνων που ενδέχεται να προκύψουν. Η σύσταση απευθύνεται στη Hellenic Train, ως Υπεύθυνο Φορέα Συντήρησης (ECM) και στον ΟΣΕ ως διαχειριστή και κάτοχο του τροχαίου υλικού.

Αν και δεν ζητείται ακινητοποίηση των συρμών ή διακοπή της κυκλοφορίας, ζητείται κάτι που μέχρι σήμερα αποδεικνύεται ότι δεν γινόταν με συστηματικό τρόπο, δηλαδή η πλήρης απογραφή και ταξινόμηση των καθισμάτων, ώστε να αποτυπωθεί τι ακριβώς κυκλοφορεί στο δίκτυο.

Συγκεκριμένα, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ ζητά από την ΗΤ να εκτελέσει «εντός εύλογου χρονικού διαστήματος», το οποίο δεν προσδιορίζεται, μη καταστροφικό έλεγχο όλων των καθισμάτων και να καταγράψει την κατάστασή τους και τα υλικά επένδυσης με σκοπό την ταξινόμηση των καθισμάτων ανά τύπο υλικού επένδυσης/στρώματος πυροπροστασίας.

Ζητούμενο – όπως σημειώνεται στο πόρισμα – είναι να απογραφούν:

• οι κατηγορίες και τα είδη καθισμάτων που υφίστανται σήμερα στις επιβατάμαξες, σύμφωνα με τον τύπο καθίσματος, το είδος των υλικών, το χρόνο και την έκταση συντήρησης ή επιδιόρθωσης που πιθανώς έχει γίνει στα καθίσματα,

• το είδος πυραντοχής που υπάρχει σε κάθε κατηγορία καθισμάτων (πχ εγκατεστημένο ενδιάμεσο στρώμα, αυτοσβαινόμενο ύφασμα και ο τύπος αυτών των υλικών κλπ.) και

• ποια από τα καθίσματα καλύπτουν τις απαιτήσεις πυροπροστασίας του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1302/2014 ή του προτύπου UIC 564-2.

Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ ζητά επιπλέον από την εταιρεία λειτουργία του επιβατικού σιδηροδρόμου:

• Διαχείριση των κινδύνων: Προσδιορισμός, ανάλυση και αξιολόγηση των κινδύνων οι οποίοι τυχόν προκύψουν από την απογραφή της κατάστασης πυραντοχής των καθισμάτων των επιβαταμαξών.

• Κατάρτιση πρότασης σχεδίου εργασιών είτε συντήρησης, είτε ανακαίνισης, είτε αναβάθμισης για τις υπό κυκλοφορία επιβατάμαξες με αφορμή την προαναφερθείσα απογραφή, λαμβάνοντας υπόψη τα αρχεία συντήρησης, την απόδοση ασφάλειας, την κατάσταση κύκλου ζωής και τη συμμόρφωση με τις σχετικές τεχνικές προδιαγραφές, «ώστε να επιτευχθεί ομοιομορφία στο επίπεδο πυραντοχής των καθισμάτων σε όλα τα επιβατικά βαγόνια, μέσω κατάλληλων μέτρων».

Από την πλευρά του ο ΟΣΕ καλείται ως διαχειριστής και κάτοχος (keeper) των επιβαταμαξών να προβεί, εφόσον προκύψει ανάγκη από την πρόταση του παραπάνω σχεδίου εργασιών, τουλάχιστον σε έγκριση και κατόπιν εφαρμογή του προαναφερθέντος σχεδίου για τον μετριασμό των ως άνω κινδύνων, ώστε να διασφαλιστεί ομοιομορφία στο επίπεδο πυραντοχής των καθισμάτων επιβαταμαξών, με συμμόρφωση στις απαιτήσεις πυραντοχής των ευρωπαικών κανονισμών και προτύπων.

Τα ευρήματα στο μοιραίο IC-62 

Η σύσταση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ βασίζεται σε συγκεκριμένα ευρήματα από την επιβατική αμαξοστοιχία IC-62. Τα δείγματα είχαν ληφθεί τον Δεκέμβριο του 2024 από το βαγόνι Β2 (κουπέ), το βαγόνι Β4 με παλαιό ύφασμα και το ίδιο βαγόνι Β4 με νεότερο ύφασμα.

Παρά το γεγονός ότι τα τρένα που διατρέχουν τον ελληνικό σιδηρόδρομο είναι 25ετίας και ως εκ τούτου πληρούν τις προδιαγραφές του έτους κατασκευής τους που είναι λιγότερο αυστηρές από τον ισχύοντα κανονισμό EN 45545-2, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ επέλεξε η σύγκριση να γίνει με τους σύγχρονους κανονισμούς ασφαλείας, καθώς, σημειώνεται ότι, στόχος δεν ήταν ο έλεγχος παλαιών συμβατικών υποχρεώσεων, αλλά η αποτίμηση της πυραντοχής με βάση το αυστηρότερο, σύγχρονο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα ασφάλειας.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κανένα από τα τρία δείγματα δεν καλύπτει τις απαιτήσεις του EN 45545-2. Ωστόσο, το πιο κρίσιμο εύρημα ήταν οι μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των δειγμάτων. Συγκεκριμένα:

• Το δείγμα «Β4 ΠΑΛΑΙΟ», με σκούρο καφέ ενδιάμεσο στρώμα πυροπροστασίας (αραμίδιο), παρουσίασε σαφώς καλύτερη συμπεριφορά.

• Το δείγμα «Β4 ΝΕΟ», με λεπτό λευκό στρώμα πολυεστέρα, είχε αισθητά χειρότερη επίδοση.

• Το δείγμα «Β2 ΚΟΥΠΕ», χωρίς διακριτό ενδιάμεσο στρώμα πυροπροστασίας, εμφάνισε τον χειρότερο δείκτη.

Οπως σημειώνει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, τα καθίσματα αυτά όφειλαν να πληρούν τις ίδιες τεχνικές προδιαγραφές δεδομένου ότι προέρχονται από την ίδια αρχική σύμβαση προμήθειας.

«Τα καθίσματα από τα οποία λήφθηκαν δείγματα έπρεπε να πληρούν τις ίδιες τεχνικές προδιαγραφές, όπως αυτές πηγάζουν από τις αρχικές συμβάσεις προμήθειας, δηλαδή το πρότυπο UIC564-2, και ως εκ τούτου έπρεπε να παρουσιάζουν παρόμοια συμπεριφορά κατά τις δοκιμές μεταξύ τους. Αντιθέτως, το εύρημα της σημαντικά καλύτερης συμπεριφοράς του δείγματος «Β4 ΠΑΛΑΙΟ» και το εύρημα της υποδεέστερης απόδοσης του δείγματος «Β4 ΝΕΟ» σε σχέση με «Β4 ΠΑΛΑΙΟ», αποδεικνύει ανομοιόμορφη μηχανική συμπεριφορά ή ποιότητα των εξεταζόμενων υλικών στις διαφορετικές θέσεις», επισημαίνεται στο πόρισμα με τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ να υπογραμμίζει πως «η ανομοιογένεια των ανωτέρω αποτελεσμάτων δικαιολογεί την ανάγκη ολοκληρωμένης αποτίμησης του επιπέδου πυραντοχής των καθισμάτων των υπαρχουσών επιβαταμαξών και σε συνδυασμό με τα περί Πυροπροστασίας της Έκθεσης Διερεύνησης RL01-2025, θεμελιώνει λόγο έκδοσης σχετικής σύστασης ασφαλείας προς τους αρμόδιους φορείς».

Από τα στοιχεία που τέθηκαν υπόψη του ΕΟΔΑΣΑΑΜ προκύπτει ότι στα βαγόνια του IC-62 πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης την περίοδο 2020 - 2021, στο πλαίσιο της σύμβασης μίσθωσης τροχαίου υλικού από τη ΓΑΙΑΟΣΕ προς την ΤΡΑΙΝΟΣΕ.

Ειδικότερα:

• το 2021 άλλαξαν υφάσματα σε καθίσματα των βαγονιών Β3 και Β4,

• οι αντικαταστάσεις έγιναν με υλικό από παλαιό απόθεμα της ΕΕΣΣΤΥ που παραδόθηκε στη Hellenic Train,

• το 2023 έγιναν επιπλέον επισκευές σε καθίσματα του βαγονιού Α1, βάσει σύμβασης του 2022.

Η διαπίστωση ότι στο ίδιο βαγόνι (Β4) συνυπάρχουν καθίσματα με διαφορετικά υλικά πυροπροστασίας οδήγησε στη λήψη ξεχωριστών δειγμάτων. Τα αποτελέσματα, όμως, δείχνουν ότι οι μεταγενέστερες αντικαταστάσεις δεν οδήγησαν σε αναβάθμιση της πυραντοχής. Αντιθέτως, σε σύγκριση με το παλαιότερο υλικό, η συμπεριφορά τους ήταν χειρότερη.

ΡΑΣ: Αναζητά μέτρα ενίσχυσης της πυρασφάλειας

Σε παράλληλη τροχιά με το πόρισμα και τις συστάσεις του ΕΟΔΑΣΑΑΜ κινείται η ΡΑΣ, η οποία ολοκληρώνει το δικό της πόρισμα για την πυρασφάλεια του επιβατικού τροχαίου υλικού.

Η διαπίστωση αποκλίσεων επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι η Αρχή ανέθεσε σε εξωτερικό σύμβουλο την εκπόνηση μελέτης αξιολόγησης και εκτίμησης της επικινδυνότητας του επιβατικού τροχαίου υλικού από κινδύνους πυρκαγιάς. Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση που δεν περιορίζεται στα καθίσματα της IC-62, αλλά αφορά το σύνολο του στόλου που κυκλοφορεί στο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο με την απαίτηση για καταγραφή και λήψη μέτρων.

Σύμφωνα με την προκήρυξη του έργου, το πρώτο τμήμα της μελέτης πρέπει να παραδοθεί εντός 15 ημερών από την υπογραφή της σύμβασης και αφορά την κατάρτιση προσωρινού καταλόγου μέτρων με στόχο την ελαχιστοποίηση της επικινδυνότητας από πυρκαγιά έως ότου ολοκληρωθούν οι πλήρεις εκθέσεις αξιολόγησης από τους κατόχους του τροχαίου υλικού και καθοριστεί αναλυτικό χρονοδιάγραμμα μόνιμων παρεμβάσεων.

Στο κείμενο της προκήρυξης μάλιστα γίνεται ρητή αναφορά σε «αυξημένο πυροθερμικό φορτίο του εσωτερικού εξοπλισμού και εξαρτημάτων του επιβατικού τροχαίου υλικού, συγκριτικά με τις απαιτήσεις του προτύπου EN 45545», με ενδεικτικό παράδειγμα το υλικό των καθισμάτων.

Στόχος της ΡΑΣ είναι η αναβάθμιση του επιπέδου ασφάλειας «μέχρι της επίτευξης ισοδύναμου επιπέδου ασφαλείας με τους ισχύοντες κανονισμούς για το καινούργιο τροχαίο υλικό», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται.

Στο πλαίσιο αυτό η μελέτη που ανέθεσε η Αρχή περιλαμβάνει:

• Ενδεικτικό κατάλογο άμεσων, μεσοπρόθεσμων και υποστηρικτικών μέτρων, με ιεράρχηση ανάλογα με την κρισιμότητα,

• Βασικά κριτήρια επιλογής και τεκμηρίωσης των μέτρων, ώστε να είναι συγκρίσιμα και ελέγξιμα,

• Πρότυπο (template) δήλωσης συμμόρφωσης/εφαρμογής μέτρων από τους κατόχους τροχαίου υλικού,

• Μηχανισμό παρακολούθησης και αναφοράς προόδου προς τη ΡΑΣ,

• Οδηγίες ελάχιστων απαιτήσεων για ενημέρωση και εκπαίδευση προσωπικού.

Οι κινήσεις αυτές έρχονται μετά από έντονη πίεση επιζώντων και συγγενών θυμάτων της τραγωδίας των Τεμπών, οι οποίοι είχαν αποστείλει εξώδικο ζητώντας κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση για την καταλληλότητα των καθισμάτων. Στο εξώδικο γινόταν λόγος για γενικευμένο ζήτημα ασφάλειας και για ευθύνη της Hellenic Train ως μισθώτριας και υπεύθυνης για τη συντήρηση και επισκευή του τροχαίου υλικού.

Ιδιαίτερη αναφορά γινόταν στο γεγονός ότι καθίσματα, όπως εκείνα του βαγονιού Β2 της IC-62, είχαν επισκευαστεί ή συντηρηθεί με συμβάσεις του 2022 ή και παλαιότερες, γεγονός που - κατά τους συγγενείς - ενίσχυε την υποχρέωση τήρησης τουλάχιστον των αρχικών προδιαγραφών.

Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ