Επαναχάραξη του χάρτη των μεταφορών: Μετρό, ακίνητα και υποδομές στο επίκεντρο του νέου νόμου

Τη δυνατότητα για προμήθεια και ανακατασκευή συρμών στη ΣΤΑΣΥ, την εταιρεία λειτουργίας των μέσων σταθερής τροχιάς στην Αθήνα, δίνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών που αναρτήθηκε σε δημόσια διαβούλευση βγάζοντας οριστικά από το κάδρο της αγοράς νέου τροχαίου υλικού την Ελληνικό Μετρό, η οποία ήταν υπεύθυνη γι΄αυτό έως τώρα.

Όπως προκύπτει από τη νέα ρύθμιση και ενόψει της διαγωνιστικής διαδικασίας για την αγορά καινούριων συρμών, η ΣΤΑΣΥ δεν αποκλείεται να κάνει το ...ντεμπούτο της στο νέο αντικείμενο ως η αναθέτουσα αρχή που θα προκηρύξει τον διαγωνισμό για τους 7 διρευματικούς συρμούς, ο οποίος αναμένεται να βγει στον αέρα τους επόμενους μήνες.

Παράλληλα το σχέδιο νόμου ορίζει ότι η διαχείριση και εκμετάλλευση του δικτύου των Γραμμών 2 και 3 του Μετρό, των σταθμών καθώς και των αναγκαίων εγκαταστάσεων, των οχημάτων, των υλικών και μέσων, παραχωρείται χωρίς αντάλλαγμα από την 1η Μαρτίου 2026 από την Ελληνικό Μετρό στη ΣΤΑΣΥ «για κάθε είδους εκμετάλλευση», διατύπωση που μένει να φανεί πόσο και κυρίως προς ποιες κατευθύνσεις θα διευρύνει το πεδίο δράσης της εταιρείας λειτουργίας.

Το νέο νομοθετικό πακέτο για μεταφορές και υποδομές επαναχαράσσει το τοπίο της διαχείρισης και της εκμετάλλευσης και σε άλλα κομβικά ζητήματα. Ετσι, άλλο άρθρο του νομοσχεδίου διαχωρίζει απολύτως το κτίριο που στεγάζεται ο ΟΣΕ στην οδό Καρόλου ανοίγοντας τον δρόμο ακόμα και για την αξιοποίησή του. Με ειδική ρύθμιση, η ίδια χρήση του κτιρίου για τη στέγαση των διοικητικών γραφείων τίθεται υπό την αποκλειστική αρμοδιότητα και ευθύνη του Οργανισμού, εξαιρώντας το ακίνητο από το καθεστώς κεντρικής κρατικής διαχείρισης μέσω του υπουργείου Οικονομικών ως μετόχου.

Μολονότι η ρύθμιση δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το κτίριο θα κατευθυνθεί προς αξιοποίηση, καθίσταται σαφές ότι δεν απαιτείται πλέον άλλη δημόσια αρχή να αποφασίζει για τη χρήση του με τον ΟΣΕ να αποκτά λειτουργική αυτονομία πλήρους ελέγχου.

Η ρύθμιση έρχεται μόλις λίγους μήνες μετά τον σάλο που είχε προκληθεί από επιστολή που είχε στείλει η διοίκηση του ΟΣΕ στους εργαζόμενους διερευνώντας τις προτιμήσεις τους αναφορικά με την έδρα εργασίας τους, με το προσωπικό να εκτιμά ότι αυτό δεν αποτελούσε απλό γκάλοπ, αντίθετα δημιουργούσε την αίσθηση μιας προαναγγελθείσας αλλαγής έδρας.

Είχε μάλιστα αναφερθεί ότι το διάστημα εκείνο υπήρχε κινητικότητα με νυχτερινές επισκέψεις στελεχών μεγάλης ιδιωτικής εταιρείας διαχείρισης ακινήτων στο κτίριο, συνοδευόμενων από νομικούς και μέλη της διοίκησης του Οργανισμού.

Τελικώς και το ερωτηματολόγιο κατέδειξε την επιθυμία των εργαζομένων να παραμείνουν στο 9όροφο ακίνητο - «φιλέτο» της Καρόλου, ενώ και ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης είχε αναφέρει πως δεν υφίσταται σχέδιο μεταβιβάσεως ή εκμισθώσεως των κεντρικών γραφείων της εταιρείας.

Οι υπόλοιπες ρυθμίσεις: Από τις στάσεις, στα ΚΤΕΛ και στις πινακίδες

Στο ίδιο νομοσχέδιο ορίζεται ότι οι στάσεις λεωφορείων, παραδοσιακά αρμοδιότητα των δήμων, θα πρέπει να επισκευάζονται εγκαίρως και συγκεκριμένα σε διάστημα που δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τις 90 ημέρες. Σε διαφορετική περίπτωση και αν ένας ΟΤΑ δεν προχωρήσει σε συντήρηση, αποκατάσταση ή αναβάθμιση, ο συγκοινωνιακός φορέας μπορεί να αναλάβει ο ίδιος όχι μόνο τις εργασίες αλλά και την εμπορική αξιοποίηση της στάσης και του εξοπλισμού της για τρία χρόνια. Η αξιοποίηση αυτή θα συνοδεύεται από την καταβολή ποσοστού 30% των κερδών στον δήμο, ενώ το υπόλοιπο θα παραμένει στον φορέα.

Σε ό,τι αφορά την ΟΣΥ υλοποιείται η εξαγγελία για ίδρυση Σχολής Οδηγών και Κέντρου Θεωρητικής Εκπαίδευσης για κατηγορία Δ ή Δ+Ε, καλύπτοντας το κόστος εκπαίδευσης, εκτός αν κάποιος αποτύχει δύο φορές ή δεν εμφανιστεί στις εξετάσεις. Προυπόθεση για την δωρεάν απόκτηση διπλώματος θα είναι η 5ετής απασχόληση στην εταιρεία. Η επιλογή των υποψηφίων θα γίνεται βάσει συνολικής βαθμολογίας, με προσοχή σε κύρια και επικουρικά προσόντα.

Το σχέδιο νόμου έκρυβε και «δώρα» στα ΚΤΕΛ με τις πιστώσεις για αντικατάσταση λεωφορείων να αυξάνονται στα 30 εκατ. ευρώ, με επιπλέον 8 εκατ. για συμπληρωματικές αιτήσεις από το 2010 έως το 2023, ακόμη και για κληρονόμους μετόχων. Η ενίσχυση φτάνει μέχρι 50% για τις κατηγορίες α’, β’, γ’ και ποσοστά 10-60% για λεωφορεία ειδικών κατηγοριών, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρικών και άγονων γραμμών. Παράλληλα καταργείται η ειδική εισφορά 5% επί των εισιτηρίων και συγκεκριμένα επί του συνόλου των ετήσιων ακαθάριστων εισπράξεων που είχε θεσμοθετηθεί για την ανανέωση των λεωφορείων και την υλοποίηση έργων υποδομής αστικών και υπεραστικών ΚΤΕΛ, καθώς και την ενίσχυση των ασθενέστερων ΚΤΕΛ.

Με άλλη ρύθμιση προβλέπεται η δυνατότητα απόκτησης προσαρμοσμένων πινακίδων κυκλοφορίας. Ο ιδιοκτήτης ενός οχήματος θα μπορεί να επιλέγει συνδυασμούς γραμμάτων και αριθμών, με το ...αζημίωτο και την καταβολή ενός επιπλέον τέλους. Το μισό από αυτό θα κατευθύνεται στην οδική ασφάλεια και το υπόλοιπο στον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ το ύψος του τέλους θα οριστεί με ΚΥΑ που θα ακολουθήσει.

Χωρίς ...ταβάνι οι πρότυπες προτάσεις

Λιγότερες αλλά ...«χειρουργικές» αλλαγές από όσες είχαν προαναγγελθεί έγιναν και στο καθεστώς των λεγόμενων πρότυπων προτάσεων, του «εργαλείου» που έχει θεσμοθετηθεί από το 2022 χωρίς ωστόσο έως σήμερα να χρησιμοποιηθεί. Οι πρότυπες προτάσεις δίνουν τη δυνατότητα σε ιδιώτες να προτείνουν στο Δημόσιο τη μελέτη, κατασκευή και χρηματοδότηση έργων υποδομής με σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών και την αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Μέχρι σήμερα, οι ιδιώτες μπορούσαν να καταθέτουν τέτοιες προτάσεις μόνο σε συγκεκριμένα χρονικά «παράθυρα» του έτους, ενώ η αξιολόγηση γινόταν με σειρά προτεραιότητας και τα έξοδα προετοιμασίας αποζημιώνονταν με ποσοστό έως το 3% της αξίας του έργου.

Πλέον, με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο οι προτάσεις μπορούν να κατατίθενται οποτεδήποτε, η Επιτροπή να τις εξετάζει με σειρά που η ίδια κρίνει, ενώ ανοίγει ο δρόμος για σημαντικά μεγαλύτερες αποζημιώσεις, αφού η νέα ρύθμιση δεν προβλέπει ανώτατο όριο για τα έξοδα προετοιμασίας. Αντίθετα, ορίζεται ότι αυτά πρέπει να ισούνται τουλάχιστον με το 3% της προϋπολογιζόμενης αξίας του έργου (ποσοστό που ήταν το ανώτατο όριο του θεσμικού πλαισίου έως σήμερα).

Η ρύθμιση δεν περιλαμβάνει αλλαγές στην επιτροπή αξιολόγησης καίτοι στο παρελθόν είχε πολλάκις αναφερθεί πως τα μέλη της Επιτροπής θα έπρεπε να διαχωριστούν από την εκάστοτε ηγεσία του υπουργείου.

Να σημειωθεί ότι πρότυπες προτάσεις έχουν κατατεθεί ήδη από το 2023 για τα δυο κομβικά έργα της Αττικής, τα οποία αναμένεται να μετριάσουν το κυκλοφοριακό πρόβλημα της πρωτεύουσας, το οποίο εντείνεται χρόνο με τον χρόνο.

Το πρώτο αφορά τον οδικό άξονα Ελευσίνα – Οινόφυτα, ένα έργο άνω των 500 εκατ. ευρώ που θα δημιουργήσει έναν νέο διάδρομο ταχείας κυκλοφορίας και το δεύτερο την αστική σήραγγα Ηλιούπολης μήκους περίπου 3 χλμ., η οποία θα συνδέει την Κατεχάκη με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης, λειτουργώντας ως φυσική συνέχεια της Αττικής Οδού και δίνοντας λύση στο κυκλοφοριακό των νοτίων προαστίων. Ο προϋπολογισμός του έργου έχει εκτιμηθεί στα 500 εκατ. ευρώ και θεωρείται κομβικό δεδομένης και της επένδυσης του Ελληνικού.