Αυθαίρετα κατηγορίας 5: Τα «στοιχειωμένα» ακίνητα που η Πολιτεία κάνει ότι δεν βλέπει

Σε καθεστώς ομηρείας θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται οι ιδιοκτήτες αυθαιρέτων της λεγόμενης κατηγορίας 5, στην οποία συμπεριλαμβάνονται χιλιάδες ακίνητα στην Ελλάδα με υπερβάσεις άνω του 40% στην κάλυψη, τη δόμηση ή το ύψος, αλλά και κτίρια χωρίς καθόλου οικοδομική άδεια.

Τα «στοιχειωμένα ακίνητα», για τα οποία έληξε η δυνατότητα ένταξης στους νόμους περί τακτοποίησης το 2020, παραμένουν έως και σήμερα εγκλωβισμένα σε ένα θεσμικό κενό, καθώς δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν και κατά συνέπεια να μεταβιβαστούν ή να ενταχθούν σε χρηματοδοτικά ή αναβαθμιστικά προγράμματα. Στην πράξη, πρόκειται για άγνωστο αριθμό ακινήτων που υπάρχουν, αλλά παραμένουν «αόρατα» για την αγορά και τον νόμο, εγκλωβίζοντας τους ιδιοκτήτες σε μια ιδιότυπη ιδιοκτησιακή ομηρεία.

Η πολιτεία δεν λαμβάνει την απόφαση επανενεργοποίησης της πλατφόρμας δεδομένου ότι εκτιμάται πως μία αντίστοιχη ρύθμιση, θα μπορούσε να καταπέσει δικαστικά. Ωστόσο μολονότι το κράτος κάνει ότι δεν τα βλέπει, τα ακίνητα αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα δεδομένης και της απροθυμίας των κυβερνήσεων να λάβουν τη δύσκολη πολιτική απόφαση των κατεδαφίσεων.

Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά την πρόσφατη παράταση για τις κατηγορίες 1 έως 4, που δίνει χρόνο στους ιδιοκτήτες μικρότερων αυθαιρεσιών να τακτοποιήσουν τα ακίνητά τους μέχρι τον Μάρτιο του 2028. Παρά τις προσδοκίες ότι θα ακολουθούσε κάποια ρύθμιση και για την κατηγορία 5, τελικώς παρέμεινε εκτός οποιουδήποτε πλαισίου, συντηρώντας ένα από τα πιο σύνθετα πολεοδομικά αδιέξοδα της σύγχρονης Ελλάδας.

Ακίνητα που δεν μπορούν να μεταβιβαστούν

Ο βουλευτής της ΝΔ, Γιώργος Βλάχος, επανέφερε τη Δευτέρα το θέμα στη Βουλή, υπογραμμίζοντας ότι η Πολιτεία αφήνει ανοιχτή μια εκκρεμότητα που αφορά χιλιάδες ιδιοκτήτες. Όπως σημείωσε, πολλοί δεν κατάφεραν να ενταχθούν στις προηγούμενες ρυθμίσεις είτε λόγω έλλειψης χρημάτων, είτε λόγω πολύπλοκων διαδικασιών, όπως στατικές μελέτες επάρκειας, είτε επειδή κρίσιμα στοιχεία, όπως δασικοί χάρτες ή ιδιοκτησιακό καθεστώς, δεν είχαν ξεκαθαριστεί. Αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός αποθέματος «παγωμένων» ακινήτων, που υπάρχουν, αλλά δεν μπορούν να αξιοποιηθούν.

Στην πράξη, τα ακίνητα αυτά δεν μπορούν να μεταβιβαστούν, να γίνουν αντικείμενο γονικής παροχής ή κληρονομιάς, να εκδώσουν Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου ή να μπουν σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης. Η αξία τους στην αγορά χάνεται, ενώ οι ιδιοκτήτες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια κατάσταση αβεβαιότητας.

Και όλα αυτά τη στιγμή που όπως τόνισε ο κ. Βλάχος, τράπεζες και funds είχαν έως και πρόσφατα, μέχρι τα τέλη του 2025, τη δυνατότητα να τα τακτοποιήσουν, καθώς σε αντίθεση με τους ιδιώτες είχε δοθεί παράταση στη σχετική προθεσμία, η οποία διήρκησε πέντε χρόνια.

Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Ταγαράς, χαρακτήρισε το πρόβλημα «πολύ σοβαρό και ιδιαίτερα ευαίσθητο». Υπογράμμισε ότι μετά την κατάργηση της δυνατότητας τακτοποίησης το 2020, η πολιτική της χώρας μετατοπίζεται στον άμεσο εντοπισμό νέων αυθαιρέτων και στην αποτροπή νέων παραβάσεων, πριν αυτές παγιωθούν.

Ως εκ τούτου προς το παρόν, η μόνη πρόβλεψη για την κατηγορία 5 θα αφορά δημοτικά ακίνητα, δηλαδή σχολεία, νηπιαγωγεία και αθλητικές εγκαταστάσεις προκειμένου να καταστεί δυνατή η υλοποίηση έργων όπως οι ενεργειακές αναβαθμίσεις.

Ο κ. Ταγαράς επισήμανε ότι η αντιμετώπιση των αυθαιρέτων κατηγορίας 5 δεν μπορεί να αποσπαστεί από την ευρύτερη πολεοδομική ανασυγκρότηση τονίζοντας ότι τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, οι οριοθετήσεις οικισμών, η καταγραφή δρόμων και η αναδιοργάνωση των υπηρεσιών δόμησης είναι κρίσιμα για τη διασφάλιση ασφάλειας δικαίου. Παράλληλα, οι νέοι μηχανισμοί αυτόματου και γρήγορου ελέγχου, καθώς και η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, στοχεύουν στο να σταματήσουν τη δημιουργία νέων γενεών αυθαιρέτων.

Πηγές κοντά στην υπόθεση τονίζουν ότι στο υπουργείο Περιβάλλοντος υπάρχει η πρόθεση επίλυσης του ζητήματος, κάτι το οποίο ωστόσο φαίνεται να είναι εξαιρετικά δύσκολο δεδομένου ότι η όποια ρύθμιση κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής.

Σύμφωνα με τον κ. Ταγαρά «όλες αυτές οι παράμετροι θα πρέπει να συνεκτιμηθούν, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου», καθώς όπως ανέφερε, «τελευταία έχουν προκύψει πολλά, και προσπαθούμε να ελαχιστοποιήσουμε ή να μηδενίσουμε πράγματα, τα οποία εξελίσσονται να ξαναγυρνούν πίσω και στο μηδέν».

Οπως, πάντως, προκύπτει και από τη συγκεκριμένη απάντηση, παρά την αναγνώριση του προβλήματος από το αρμόδιο υπουργείο, επί του παρόντος δεν διαφαίνεται ρεαλιστική οριζόντια λύση για τα ιδιωτικά ακίνητα κατηγορίας 5, με τον υφυπουργό, ωστόσο να παρατηρεί ότι «τίποτα δεν είναι στατικό, όλα είναι δυναμικά», αφήνοντας μια μικρή χαραμάδα επίλυσης στο μέλλον.