Αεροναυτιλία σε καθεστώς συναγερμού: Απανωτές βλάβες, γηρασμένα συστήματα και ανοιχτές «πληγές» στις προμήθειες

Βαριά σκιά στην ασφάλεια της αεροναυτιλίας στη χώρα μας αφήνουν τα απανωτά συμβάντα που προκύπτουν με ανησυχητικά αυξανόμενη συχνότητα την ώρα που κρίσιμα συστήματα γερνούν όλο και περισσότερο χρόνο με τον χρόνο με τις διαγωνιστικές διαδικασίες για την προμήθεια νέων είτε να βαλτώνουν ή να μην έχουν δώσει ακόμα αποτελέσματα.

Και μπορεί η απώλεια του ενός από τα δύο λειτουργούντα ραντάρ της προσέγγισης Αθηνών να αποκαταστάθηκε λίγες ώρες μετά τη βλάβη την Πέμπτη, ωστόσο το περιστατικό εντείνει την ανησυχία δεδομένου ότι συνέβη μόλις 1,5 μήνα μετά το ολικό blackout στο FIR Αθηνών, το οποίο μετέτρεψε την Ελλάδα σε μια μαύρη τρύπα στον παγκόσμιο χάρτη προκαλώντας τον διεθνή διασυρμό της χώρας μας, χωρίς μάλιστα να υπάρχει δυνατότητα ιχνηλάτησης των αιτίων λόγω ελλείψεων στα συστήματα.

Και όλα αυτά την ώρα που έχουν περάσει μόλις λίγοι μήνες από την προηγούμενη βλάβη στο ραντάρ της Μερέντας, η οποία συνέβη τον περασμένο Αύγουστο, χωρίς ωστόσο ακόμα να έχει ολοκληρωθεί η προμήθεια του απαραίτητου ανταλλακτικού.

Ως αποτέλεσμα, νωρίτερα η Προσέγγιση Αθηνών βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα σκηνικό οριακής επιχειρησιακής λειτουργίας, εξαιτίας απώλειας ζεύξης δεδομένων με τον λόφο Μερέντα, κομβικό σημείο για τη μεταφορά στοιχείων ραντάρ και επικοινωνιών στο FIR Αθηνών. Σύμφωνα με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, το σύστημα έμεινε ουσιαστικά με ένα μόνο επιχειρησιακό ραντάρ, χωρίς εφεδρικές συχνότητες, γεγονός που οδήγησε στην εφαρμογή των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων ασφαλείας με τη μείωση των αφίξεων κατά 25%. Έτσι αρχικά ο αριθμός των εξυπηρετούμενων αφίξεων μειώθηκε στις 17 για να αυξηθεί στη συνέχεια στις 19 και τελικώς να ξαναφτάσει στις 22 που εξυπηρετούνται υπό κανονικές συνθήκες, όταν αποκαταστάθηκαν τα συστήματα.

Να σημειωθεί ότι η Προσέγγιση Αθηνών, που εξυπηρετεί το μεγαλύτερο αεροδρόμιο της χώρας και διαχειρίζεται τεράστιο όγκο πτήσεων, προβλέπεται να λειτουργεί με τρία ραντάρ ως ελάχιστη επιχειρησιακή διάταξη. Στην πράξη, όμως, το ένα εξ αυτών έχει τεθεί εκτός λειτουργίας εδώ και χρόνια. Έτσι, το σύστημα είχε μείνει με δύο επιχειρησιακά ραντάρ, στην Καμάρα και στη Μερέντα. Με τη νέα βλάβη στη Μερέντα, έπεσε το ένα από τα δύο εναπομείναντα, με αποτέλεσμα να παραμείνει μόνο το ένα σε λειτουργία.

Ωστόσο το πρόβλημα δεν σταμάτησε εδώ. Οπως μεταδίδουν οι ελεγκτές, κατέρρευσαν και όλες οι εφεδρικές συχνότητες της Προσέγγισης Αθηνών που διέρχονται από τη Μερέντα, γεγονός που επιβάρυνε περαιτέρω την κατάσταση, αφήνοντας ουσιαστικά το βάρος της επιχειρησιακής ευθύνης σχεδόν αποκλειστικά στους ελεγκτές.

Έτσι, οι αφίξεις μειώθηκαν από τις 22 ανά ώρα στις 17 έως 19, ανάλογα με τις συνθήκες, προκειμένου να διασφαλιστεί η τήρηση των ελάχιστων διαχωρισμών και η ασφάλεια των πτήσεων. «Το πλάνο ασφαλείας χωρίς back-up συχνότητες επιβάλλει μείωση 25%. Δεν υπάρχει διαπραγμάτευση σε αυτό», επισημαίνουν κύκλοι των ελεγκτών.

Πηγές κοντά στην υπόθεση αναφέρουν ότι η σημερινή βλάβη δεν αποδίδεται στο ίδιο ανταλλακτικό που «τύφλωσε» το ραντάρ της Μερέντας τον περασμένο Αύγουστο, το οποίο ακόμα δεν έχει αλλαχθεί, αλλά στην τροφοδοσία του συστήματος με το ζήτημα αυτό, πάντως, να επιβεβαιώνει τις πολλαπλές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα απαρχαιωμένα συστήματα αεροναυτιλίας της χώρας. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ο διαγωνισμός για την προμήθεια του συγκεκριμένου ανταλλακτικού έχει συμβασιοποιηθεί από τον περασμένο Δεκέμβριο.

Μετά την αποκατάσταση της τεχνικής βλάβης και την ολοκλήρωση των δοκιμών, η λειτουργία επανήλθε, με τους ελεγκτές, πάντως, να παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς την ασφαλή λειτουργία του ραντάρ και στο μέλλον.

Οι ίδιοι μάλιστα επανέλαβαν μιλώντας στο «ethnos.gr» ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως μοναδικό «δίχτυ ασφαλείας» ενός συστήματος με επαναλαμβανόμενες τεχνικές αστοχίες. Διαμηνύουν ότι εφόσον απαιτηθεί, θα διατηρήσουν μειωμένες χωρητικόττες και το καλοκαίρι, ενώ υπενθυμίζουν ότι ήδη από τον Ιανουάριο και μετά το περιστατικό του FIR είχαν εκφράσει την ανάγκη άμεσης εκτίμησης ασφάλειας (safety assessment).

Τι αναφέρει η ΥΠΑ

Από την πλευρά της η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας αν και επί ώρες δεν παρείχε κάποια επίσημη ενημέρωση για το συμβάν, εξέδωσε μόνο μία εξαιρετικά λιτή ανακοίνωση για την αποκατάσταση της βλάβης: «Στις 19 Φεβρουαρίου 2026 παρουσιάστηκε τεχνική βλάβη στην τροφοδοσία του συστήματος μεταφοράς δεδομένων στη θέση «Μερέντα» προς τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, προκαλώντας δυσλειτουργία του εν λόγω συστήματος και προσωρινή μείωση χωρητικότητας εξυπηρέτησης αεροσκαφών στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Άμεσα εξειδικευμένο προσωπικό της ΥΠΑ προχώρησε σε διαγνωστικές και διορθωτικές κινήσεις και η τεχνική βλάβη αποκαταστάθηκε.

Η παροχή υπηρεσιών Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας συνεχίζεται απρόσκοπτα», ανέφερε η ανακοίνωση.

Η νέα διοίκηση της ΥΠΑ, η οποία ανέλαβε μετά την παραίτηση του προηγούμενη διοικητή Γ. Σαουνάτσου ο οποίος υπέβαλε την παραίτησή του ύστερα από την έκδοση του πορίσματος – κόλαφου για το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου που έσβησε την Ελλάδα από τον αεροπορικό χάρτη, δεν σχολίασε καθόλου τις αιτιάσεις των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας αναφορικά με τις προμήθειες νέων συστημάτων.

Κι αυτό την ώρα που η αντικατάσταση του κεντρικού συστήματος ραντάρ έχει μετατραπεί σε ...σίριαλ χωρίς τέλος με τους ελεγκτές να βάλλουν ευθέως εναντίον της ΥΠΑ και της στάσης της αναφορικά με την προμήθεια κρίσιμων συστημάτων. Σημειώνουν ότι η ΥΠΑ έχει εκτοξεύσει τα κόστη του χωρίς να έχει ενημερώσει κανέναν για τις τεχνικές προδιαγραφές που δικαιολογούν αυτόν τον υπερδιπλασιασμό του προυπολογισμού μέσα σε λίγα χρόνια. Αναφορικά με το νέο σύστημα ραντάρ D.P.S., σημειώνουν ότι η Υπηρεσία μέχρι και σήμερα επιδιώκει την σύναψη σύμβασης με τον προϋπολογισμό να αυξάνεται διαρκώς «έχοντας φτάσει πλέον στα 160 εκατ. ευρώ (από 76 εκατ. ευρώ που ήταν το 2024 και από 150 εκατ. που ήταν προ ολίγων εβδομάδων), χωρίς η αρμόδια διεύθυνση να έχει παρουσιάσει τεχνικές προδιαγραφές, κάτι που αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία, αφού επιδιώκεται να δαπανηθεί ένα τεράστιο ποσό, χωρίς να καθορίζεται επακριβώς τι σύστημα θα παραδοθεί».

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την ΕΕΕΚΕ, η σύμβαση για τη μετεγκατάσταση της προσέγγισης Αθηνών, μετά την καθυστέρηση 13 μηνών στην υπογραφή της, «λόγω αδιαφορίας της Διοίκησης για την έγκαιρη ανανέωση της χρηματοδότησης, έχει καθυστερήσει ήδη 3 μήνες στην εκτέλεσή της, γιατί η αρμόδια διεύθυνση δεν ορίζει επιτροπή για τον καθορισμό των λεπτομερών λειτουργικών προδιαγραφών (D.F.S.), σε μια κατάσταση που είναι πανομοιότυπη με αυτή που οδήγησε στην λήξη της σύμβασης για το σύστημα επικοινωνιών φωνής του Κ.Ε.Π.ΑΘ.Μ., χωρίς να παραδοθεί το σύστημα», αναφέρουν.

Στο πεδίο των επικοινωνιών, η πολυετής εκκρεμότητα για το σύστημα φωνητικών επικοινωνιών του Κ.Ε.Π.ΑΘ.Μ., χρειάστηκε τελικά να επιλυθεί μέσω ...δωρεάς προκαλώντας ένα ακόμα πλήγμα στην ικανότητα του ελληνικού Δημοσίου να εξασφαλίσει μόνο του τα απαραίτητα συστήματα αεροναυτιλίας. Κι αυτό συνέβη, σύμφωνα με τους ελεγκτές, «όχι γιατί η υπηρεσία δεν έχει πόρους, αλλά γιατί οι επιλογές της Διοίκησης να επιδιώκει επί χρόνια την αναβίωση μιας σύμβασης, που όλοι γνώριζαν ότι ήταν αδύνατη, οδήγησε στην απώλεια πολύτιμου χρόνου», αναφέρουν.

Οπως έχει ήδη γίνει γνωστό, η προμήθεια και εγκατάσταση σύγχρονου Συστήματος Επικοινωνιών και Καταγραφής Φωνής VCRS (Voice Communication & Recording System) για τα Κέντρα Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ), που εξυπηρετούν το σύνολο του Ελληνικού Εναέριου Χώρου θα προχωρήσει μέσω δωρεάς, ύστερα από την πρόσκληση του υπουργού, Χρίστου Δήμα στις εταιρείες Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Α.Ε., Fraport Greece, Aegean Airlines, Sky Express και Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ να αναλάβουν τη δαπάνη ύψους 4,7 εκατ. ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, ώστε να επιταχυνθεί η προμήθεια και η εγκατάσταση των συστημάτων.

Το 2028 η προμήθεια κρίσιμων συστημάτων

Πάντως, όπως προκύπτει από τα επίσημα χρονοδιαγράμματα, θα πρέπει να κάνουμε ...υπομονή έως το 2028 προκειμένου να αποδώσουν συνολικά οι διαδικασίες προμήθειας κρίσιμων συστημάτων. Αυτό που φαίνεται ότι προχωρά αναγκαστικά νωρίτερα ύστερα και από το blackout του Ιανουαρίου και τις επείγουσες συστάσεις της επιτροπής διερεύνησης είναι η σύμβαση 69/2025 για την προμήθεια πομποδεκτών VHF τεχνολογίας VoIP, με στόχο την ενίσχυση της τηλεμετρίας και της δυνατότητας απομακρυσμένης διάγνωσης. Οι πρώτες τμηματικές παραδόσεις, σύμφωνα με το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, αναμένονται τοπροσεχές διάστημα, με προτεραιότητα σε απομακρυσμένους σταθμούς όπως η Μερέντα, ο Μουστάκος και τα Ακαρνανικά.

Παράλληλα, έχει συγκροτηθεί Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων από στελέχη της ΥΠΑ και του ΟΤΕ, με αντικείμενο την υλοποίηση των συστάσεων του πορίσματος και τη βελτίωση του συντονισμού, ο οποίος σύμφωνα με τους διερευνητές ήταν «μακράν του βέλτιστου», όπως υπογραμμιζόταν στο πόρισμα.

Σε ό,τι αφορά τα υπόλοιπα συστήματα, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα του υπουργείου:

- Στην αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας (TopSky ATC One), μετά την έγκριση της ΕΑΔΗΣΥ για προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού με την THALES LAS France, ενεργοποιήθηκαν οι διαδικασίες επιτάχυνσης της έναρξης του έργου και αναμένεται η οριστικοποίηση της προσφοράς και η υποβολή του φακέλου στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Το χρονικό ορόσημο για την υπογραφή της σύμβασης είναι η 31η Μαρτίου 2026. Η πλήρης ενσωμάτωση υλικού και λογισμικού προβλέπεται έως την 1η Νοεμβρίου 2028.

- Στην εφαρμογή Πλοήγησης Βάσει Απόδοσης (PBN), έχει ολοκληρωθεί το επικαιροποιημένο PBN Transition Plan, το οποίο εγκρίθηκε από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ) και προβλέπει την ολοκλήρωση του σχεδιασμού, της πιστοποίησης και της δημοσίευσης των «2020 runways» έως το τέλος του 2026. Εργασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σε κρίσιμα αεροδρόμια. Αναφορικά με τον διεθνή διαγωνισμό για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση διαδικασιών PBN σε 31 αεροδρόμια, με την Απόφαση 2681/2025 του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών (31.12.2025) ακυρώθηκε εν μέρει προγενέστερη απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ και η υπόθεση αναπέμφθηκε στην ΥΠΑ για επανέλεγχο των δικαιολογητικών κατακύρωσης.

- Στην ανάπτυξη ραντάρ Mode S, στο πλαίσιο του προγράμματος «Pallas T1» έχουν ξεκινήσει οι προπαρασκευαστικές μελέτες για τη νέα εγκατάσταση στην Αίγινα, ενώ ενεργοποιούνται μεταβατικές αναβαθμίσεις (Pallas 3G) που επιτρέπουν την αξιοποίηση δεδομένων Mode S και ADS-B. Παράλληλα, προκηρύχθηκε ο Διαγωνισμός 62/2025 για την προμήθεια και εγκατάσταση οκτώ νέων συστημάτων ραντάρ Mode S σε αεροδρόμια και σταθμούς περιοχής, με αρχική καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών την 31η Ιανουαρίου 2026, στην οποία δόθηκε παράταση.