«Ποια γραμμή κλείνει αύριο;»: Έντονες αντιδράσεις για τον Οδοντωτό και τη συρρίκνωση του σιδηροδρόμου

Τη συνολική εικόνα απαξίωσης του ελληνικού σιδηροδρόμου, η οποία εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες συμπυκνώνει σε ένα κρίσιμο ερώτημα ο Σύλλογος Φίλων του Σιδηροδρόμου (ΣΦΣ): «Δράμα - Ξάνθη - Κομοτηνή - Φλώρινα - Καλαμπάκα - Βόλος - Πήλιο, τώρα ο οδοντωτός. Αύριο ποια γραμμή κλείνει»;

Η αναστολή λειτουργίας του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοπτού - Καλαβρύτων αποτέλεσε το τελευταίο επεισόδιο της ευρύτερης συρρίκνωσης του σιδηροδρομικού δικτύου στην Ελλάδα, καταγγέλλει ο ΣΦΣ υπογραμμίζοντας ότι η συγκεκριμένη επιλογή της Πολιτείας στερεί από τη χώρα ένα σημαντικό εργαλείο ανάπτυξης, ιδιαίτερα στον τομέα του θεματικού τουρισμού.

Σύμφωνα με τον ΣΦΣ, γραμμές με ιδιαίτερη ιστορική και τουριστική αξία, όπως αυτές σε Δράμα, Ξάνθη, Κομοτηνή, Φλώρινα, Καλαμπάκα, Βόλο και Πήλιο, βρίσκονται σε σταδιακή υποβάθμιση ή εγκατάλειψη. Ο Οδοντωτός και το τρενάκι του Πηλίου αναφέρονται ως χαρακτηριστικά παραδείγματα γραμμών που, σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, θα αποτελούσαν κορυφαία τουριστικά προϊόντα. Στην Ελλάδα, αντίθετα, αντιμετωπίζουν προβλήματα συντήρησης, ελλείψεις σε τροχαίο υλικό και αβεβαιότητα ως προς τη λειτουργία τους.

Η κριτική του Συλλόγου εστιάζει στην απουσία στρατηγικής για την αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς και την ανάπτυξη του σιδηροδρομικού τουρισμού. Ο ΣΦΣ επισημαίνει ότι ο συνδυασμός μοναδικών φυσικών τοπίων, όπως η κοιλάδα του Βουραϊκού ή του Νέστου, με ιστορικές σιδηροδρομικές διαδρομές θα μπορούσε να προσελκύσει επισκέπτες υψηλού επιπέδου και να ενισχύσει το τουριστικό προϊόν της χώρας. Αντί αυτού, καταγράφεται μια «μεθοδευμένη απαξίωση του σιδηροδρόμου προς όφελος των οδικών μεταφορών και την εξυπηρέτηση συμφερόντων που κερδίζουν από αυτήν».

Ειδικά για την περίπτωση του Οδοντωτού ο Σύλλογος σημειώνει πως η συντήρηση της γραμμής ήταν ελλιπής τα τελευταία χρόνια, λόγω αδράνειας του υπεύθυνου για την συντήρησή της ΟΣΕ, με αποτέλεσμα την πτώση κορμών δένδρων και βράχων από τα πρανή και την πρόκληση κινδύνου θανατηφόρου ατυχήματος, κάτι που είχε τελικώς ως αποτέλεσμα την αναστολή λειτουργίας της γραμμής, για άγνωστο χρονικό διάστημα.

Ευθύνες επιρρίπτει και στην Hellenic Train σημειώνοντας ότι ακόμα και όταν λειτουργούσε η γραμμή, πολλοί συρμοί δεν κινούνταν λόγω έλλειψης ανταλλακτικών ή προβληματικής συντήρησης. Ξεκαθαρίζει ωστόσο ότι «οπωσδήποτε την κύρια ευθύνη για όλα αυτά την έχει το αρμόδιο Υπουργείο Μεταφορών, που έχει την ευθύνη για την ομαλή, καλή και ασφαλή λειτουργία των μεταφορικών υποδομών της χώρας και την ασφαλή μετακίνηση σε αυτές των επιβατών και των εμπορευμάτων».

Επαναφέρει μάλιστα την πρόταση που είχε ακουστεί και στο παρελθόν και αφορά τη συνεργασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τη σύσταση δημοτικής σιδηροδρομικής εταιρείας, με μέτοχους τους εξυπηρετούμενους Δήμους, ίσως και την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, η οποία θα αναλάβει την εκμετάλλευση της γραμμής αυτής.

«Τα έσοδα της, πέραν των εισιτηρίων, θα προέρχονται από την εκμετάλλευση των καταστημάτων εστίασης και άλλων εξυπηρετήσεων, σε όλους τους Σιδηροδρομικούς Σταθμούς του δικτύου, αλλά και των χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων και άλλων δραστηριοτήτων. Είναι μία πρακτική που εφαρμόζεται σε πολλές χώρες της Ευρώπης, για την καλύτερη και με μεγαλύτερο όφελος για την τοπική κοινωνία, εκμετάλλευση τουριστικών  γραμμών», προτείνει ο Σύλλογος συμπληρώνοντας ότι θα μπορούσε να μελετηθεί και η κίνηση στην γραμμή ενός ατμοκίνητου συρμού, με πολύ αυξημένο εισιτήριο, όπως γίνεται στην Σερβία και σε άλλες όμορες χώρες, αλλά και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές. Επισημαίνει ακόμα την αναγκαιότητα επέκτασης της γραμμής μέχρι την Αγία Λαύρα και το χιονοδρομικό Κέντρο, που πρωτοπροτάθηκε το 1996!

ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας: Ομολογία αποτυχίας το κλείσιμο του Οδοντωτού

Σκληρή κριτική για την εγκατάλειψη του ιστορικού τρένου των Καλαβρύτων ασκεί στο υπουργείο και ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Δυτικής Ελλάδας, Βαγγέλης Καραχάλιος. Ο ίδιος χαρακτηρίζει την απόφαση «ομολογία αποτυχίας και σημαντικών διαχειριστικών λαθών» της διοίκησης υποστηρίζοντας ότι μετά τις πυρκαγιές του 2023:

• δεν εκτίμησε συστηματικά τον γεωτεχνικό κίνδυνο,

• δεν ιεράρχησε παρεμβάσεις,

• δεν υλοποίησε έργα προστασίας,

• δεν εγκατέστησε αξιόπιστα συστήματα παρακολούθησης

«Και σήμερα, αντί να λογοδοτήσει για την αδράνεια, επιλέγει να κλείσει τη γραμμή», υπογραμμίζει ο κ. Καραχάλιος ρωτώντας μεταξύ άλλων «ποιο πρωτόκολλο ενεργοποιήθηκε ώστε να οδηγηθούμε από τη λειτουργία στην αναστολή;».

Εξηγεί ότι χωρίς τεκμηριωμένη εισήγηση, η απόφαση παύει να είναι τεχνική και γίνεται πολιτική πράξη αποφυγής ευθύνης, ενώ αναφερόμενος στην ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε προ ημερών στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών για το θέμα, αποκαλύπτει ότι ο αρμόδιος Αν. Υπουργός επέλεξε να παρουσιάσει το ζήτημα ως πρόβλημα ορίων/ιδιοκτησίας λέγοντας ότι η ευθύνη του ΟΣΕ εξαντλείται εντός της ζώνης απαλλοτρίωσης και ότι το ορεινό περιβάλλον εκτός αυτής δεν εμπίπτει στην διοικητική του αρμοδιότητα.

«Πρόκειται για θέση τεχνικά αβάσιμη, διοικητικά επικίνδυνη και πολιτικά επιφανειακή. Σε ορεινά γραμμικά έργα, η ευστάθεια πρανών, η δυναμική των βραχοπτώσεων και η συμπεριφορά της λεκάνης απορροής συγκροτούν ενιαίο πεδίο κινδύνου. Η φύση δεν αναγνωρίζει διοικητικά όρια και η ασφάλεια δεν τεμαχίζεται σε αρμοδιότητες. Η επίκληση αυτής της λογικής δεν απαλλάσσει από την ευθύνη του Υπουργείου. Την αποκαλύπτει» υπογραμμίζει ο πρόεδρος του ΤΕΕ τονίζοντας ότι υπήρξε «σταδιακή ανοχή του προβλήματος, μέχρι τη στιγμή που το πολιτικό κόστος κατέστη μεγαλύτερο από το λειτουργικό όφελος. Τότε ελήφθη η απόφαση: όχι για να λυθεί το πρόβλημα, αλλά για να πάψει να βαραίνει τους πολιτικούς καριέρας που φαίνεται να αγαπούν την καρέκλα αλλά όχι την ευθύνη».

Ο κ. Καραχάλιος επισημαίνει ότι το ΤΕΕ Δ. Ελλάδας, το οποίο ανέλαβε και την εκπόνηση νέας μελέτης για τον οδοντωτό, παίρνει την ευθύνη πάνω του υπό την προυπόθεση να τεθούν στη διάθεση της τεχνικής κοινότητας τα πρωτόκολλα ασφαλείας που επικαλείται το Υπουργείο και να καθοριστούν με σαφήνεια οι προδιαγραφές που απαιτούνται για την επαναλειτουργία. «Χωρίς αυτά, δεν υπάρχει τεχνική διαδικασία. Υπάρχει διοικητική αβεβαιότητα».

Από την πλευρά του ο Γιάννης Κουκουβέλας, καθηγητής Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, το οποίο είχε πραγματοποιήσει μελέτη σε τμήμα του δικτύου του τρένου των Καλαβρύτων, η οποία έχει παραδοθεί στους αρμόδιους από το 2024, σε φόρουμ που διοργάνωσε ο «Ημερήσιος της Αιγιάλειας» εξήγησε ότι η περιοχή του Βουραϊκού χαρακτηρίζεται από έντονη γεωλογική δραστηριότητα, μεγάλες κλίσεις και ενεργά ρήγματα. Όπως τόνισε «100% ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρξει», καθώς φαινόμενα όπως οι βραχοπτώσεις είναι εγγενή στο περιβάλλον. Υπογράμμισε ωστόσο, ότι η διαχείριση του κινδύνου πρέπει να βασίζεται σε συντηρητικές παρεμβάσεις και συνεχή παρακολούθηση, όχι σε πλήρη εγκατάλειψη της λειτουργίας, ενώ επεσήμανε ότι μεγάλης κλίμακας έργα, όπως εκτεταμένα δίχτυα ή βαριές κατασκευές, δεν είναι εφικτά, καθώς θα απαιτούσαν από αλπινιστές μέχρι ελικόπτερα ανεβαζοντας το κόστος σε δυσθεώρητα ύψη, και θα αλλοίωναν τον χαρακτήρα ενός προστατευόμενου τοπίου που συγκαταλέγεται στα γεωπάρκα της UNESCO.

Μιλώντας στην ίδια εκδήλωση ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αιγίου, Γιώργος Μπέσκος, ο οποίος είχε προσφύγει στη δικαιοσύνη για τα ζητήματα ασφαλείας του Οδοντωτού, αναρωτήθηκε γιατί δεν χρηματοδοτήθηκαν τα έργα που προέβλεπε μελέτη ήδη από το 2024, κάνοντας λόγο για «ελαφρότητα» στο κλείσιμο της γραμμής χωρίς προηγούμενες παρεμβάσεις.

Ο αναπληρωτής περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας, Χαράλαμπος Μπονάνος τόνισε ότι καταγράφονται ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία με ακυρώσεις τουριστικών πακέτων από το εξωτερικό και τεράστιο πλήγμα σε μια σειρά επαγγελματικών κλάδων από τα καταστήματα έως τις μεταφορές.

Αναφορικά με την αναστολή λειτουργίας του Οδοντωτού μάλιστα σχολίασε ότι με την ίδια λογική «θα έπρεπε να έχουμε κλείσει και το φαράγγι της Σαμαριάς χθες, δεδομένου ότι εκεί υπήρξαν και νεκροί».