Συγκοινωνίες: Success story ή φτώχεια; Έκθεση κατατάσσει την Ελλάδα στις πιο προβληματικές χώρες

Την ώρα που το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών παρουσίαζε την Τετάρτη, υπό το βλέμμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, το φιλόδοξο σχέδιο για τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς στην Αθήνα, μία νέα πανευρωπαϊκή μελέτη ερχόταν να σκιαγραφήσει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα για τις μεταφορές στην Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης στο αμαξοστάσιο των Σεπολίων περιγράφηκε μια κατάσταση με όλα τα χαρακτηριστικά ενός success story: νέα λεωφορεία, σχέδιο για καινούριους συρμούς, αύξηση της επιβατικής κίνησης, ψηφιακές υπηρεσίες και ανέπαφες πληρωμές. Και μπορεί η χρηματοδοτική δυνατότητα των τελευταίων ετών να επέτρεψε για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια αποεπένδυσης την προμήθεια νέων λεωφορείων και την ανακατασκευή συρμών 40ετίας με την κινητικότητα στο πεδίο των μεταφορών να αποτιμάται θετικά, ωστόσο πολύ συχνά η πραγματικότητα που βιώνει το επιβατικό κοινό της πρωτεύουσας, το οποίο θα μετακινείται για ακόμα τρία καλοκαίρια με συρμούς χωρίς κλιματισμό, εξακολουθεί να είναι εντελώς διαφορετική.

Και ενώ η Αθήνα πασχίζει να αλλάξει πίστα στη δημόσια συγκοινωνία, η μελέτη «Access Denied: Transport Poverty in Europe» του Oeko-Institut για λογαριασμό της Greenpeace καταγράφει την Ελλάδα ως μία από τις πιο προβληματικές χώρες της Ευρώπης στον τομέα της πρόσβασης στις δημόσιες συγκοινωνίες. Η ελληνική περιφέρεια όχι μόνο δεν έχει τη δυνατότητα να εξυπηρετηθεί επαρκώς από τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, αλλά πρακτικά εξαναγκάζεται να κινείται σχεδόν υποχρεωτικά με ΙΧ, ιδιαίτερα εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.

Το χαρακτηριστικό αυτό μάλιστα συμπαρασύρει και το συνολικό ποσοστό της χώρας, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, το 72% των Ελλήνων δηλώνει ότι είτε δεν χρησιμοποιεί ποτέ Μέσα Μαζικής Μεταφοράς είτε τα χρησιμοποιεί λιγότερο από μία φορά τον μήνα. Αντίθετα, μόλις το 7% χρησιμοποιεί καθημερινά λεωφορεία, μετρό, τραμ ή τρένα, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Χαρακτηριστικό της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί είναι το εύρημα που αφορά τον δείκτη της λεγόμενης «αναγκαστικής ιδιοκτησίας αυτοκινήτου». Η Ελλάδα καταγράφει τη χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη, καθώς το 22,4% των πολιτών δηλώνει ότι είναι υποχρεωμένο να διαθέτει αυτοκίνητο επειδή δεν υπάρχουν αξιόπιστες εναλλακτικές μετακίνησης, την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται μόλις στο 6,4%.

Παράλληλα περίπου το 19% των πολιτών στερείται βασικά αγαθά ή υπηρεσίες προκειμένου να μπορεί να συντηρεί αυτοκίνητο για τις καθημερινές ανάγκες μετακίνησης, στοιχείο που συνθέτει ένα είδος «μεταφορικής φτώχειας», όπου το αυτοκίνητο παύει να είναι επιλογή και μετατρέπεται σε όρο κοινωνικής επιβίωσης. Η έρευνα συνδέει άμεσα αυτή την εικόνα με τη χρόνια ανεπάρκεια των δημόσιων συγκοινωνιών εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, όπου το αυτοκίνητο αποτελεί πρακτικά τη μοναδική ρεαλιστική επιλογή μετακίνησης.

Και όλα αυτά σε μια περίοδο όπου το κόστος χρήσης του δυσκολεύει σημαντικά τους ιδιοκτήτες. Για το 14,5% των πολιτών στην Ελλάδα, οι μεταφορικές δαπάνες αποτελούν «βαρύ οικονομικό φορτίο», ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρώπη μαζί με τη Σερβία. Η ίδια η μελέτη επισημαίνει ότι στην Ελλάδα υπάρχει μια ιδιότυπη αντίφαση, καθώς ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού δυσκολεύεται οικονομικά, συνεχίζει να εξαρτάται από το αυτοκίνητο επειδή οι δημόσιες συγκοινωνίες παραμένουν ανεπαρκείς ή ανύπαρκτες.

Καλύτερα στην Αθήνα, αλλά μακρύς ο δρόμος

Την ίδια στιγμή, στην κυβερνητική εκδήλωση παρουσιάστηκε μια σαφώς πιο αισιόδοξη εικόνα τουλάχιστον για την Αθήνα. Βάσει των όσων επεσήμαναν οι διοικήσεις των συγκοινωνιακών φορέων, το πρώτο τετράμηνο του 2026 η επιβατική κίνηση στα λεωφορεία αυξήθηκε κατά 25% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, ενώ στα μέσα σταθερής τροχιάς η αύξηση έφτασε το 10%. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 115 εκατομμύρια επικυρώσεις εισιτηρίων μέσα σε τέσσερις μήνες, αριθμός που αντιστοιχεί σε σχεδόν ένα εκατομμύριο επιβάτες ημερησίως. Ταυτόχρονα οι ανέπαφες πληρωμές μέσω τραπεζικών καρτών (Tap & Pay), αλλά και η ενσωμάτωση της Ath.ena Card στα wallets των κινητών τηλεφώνων, παρουσιάστηκαν ως βασικά εργαλεία εκσυγχρονισμού. Οπως αναφέρθηκε, ήδη περίπου το 10% των επικυρώσεων πραγματοποιείται μέσω ψηφιακών μέσων, ενώ σε αξία συναλλαγών το ποσοστό φτάνει το 18% - 19%.

Η κυβέρνηση επιχείρησε να αναδείξει και τη βελτίωση της εικόνας του στόλου. Ως προς τα οδικά μέσα, το 2025 ο αριθμός των νέων λεωφορείων έφτασε τα 951, ενώ το 2026 ανέρχεται πλέον σε 1.076 νέα οχήματα σε ολόκληρο το Λεκανοπέδιο με τον στόχο για το 2028 να είναι ακόμη πιο φιλόδοξος και να φτάνει στα 1.700 νέα λεωφορεία σε έναν συνολικό στόλο περίπου 2.000 οχημάτων.

Στα μέσα σταθερής τροχιάς, η εικόνα της επόμενης ημέρας περιλαμβάνει μια Αθήνα με πέντε γραμμές Μετρό, όπως σημείωσε ο διευθύνων σύμβουλος του ΟΑΣΑ, Αντώνης Κεραστάρης συμπεριλαμβάνοντας στις υφιστάμενες τρεις και τη Γραμμή 4, η παράδοση της οποίας πήρε ήδη παράταση έως το 2032 με πολλούς να εκτιμούν ότι το ρεαλιστικό σενάριο την τοποθετεί άλλα δύο χρόνια αργότερα δηλαδή το 2034, αλλά και τον Προαστιακό με την προσθήκη νέων σταθμών.

Τι δεν ακούστηκε στην εκδήλωση

Ωστόσο, πίσω από την εικόνα προόδου παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες και καθυστερήσεις. Από την κυβερνητική εκδήλωση απουσίασαν αναφορές στις επεκτάσεις της Γραμμής 2 προς Γλυφάδα και Ίλιον, με τη δεύτερη να παραμένει «παγωμένη» στο πρώτο στάδιο της διαγωνιστικής διαδικασίας από την άνοιξη του 2023 αναζητώντας χρηματοδότηση και το γεγονός αυτό να πηγαίνει ακόμα πιο πίσω την περαιτέρω επέκτασή της προς Μενίδι και Καματερό.

Σαφής αναφορά δεν υπήρξε ούτε για τον Προαστιακό Δυτικής Αττικής, ο οποίος αντιμετωπίζει σειρά προκλήσεων συμπεριλαμβανομένων των σφοδρών αντιδράσεων για τη χάραξη, αλλά ούτε και για τις νέες γραμμές που περιλαμβάνονται στο υπό εκπόνηση στρατηγικό σχέδιο μεταφορών.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται η πρώτη κυκλική γραμμή μετρό της Αθήνας, η οποία προβλέπεται να συνδέει Ζωγράφου, Βύρωνα, Άγιο Δημήτριο, Νέα Σμύρνη, Καλλιθέα, Αιγάλεω και Χαϊδάρι, κλείνοντας τον κύκλο μέσω Σεπολίων, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και νέα γραμμή που θα συνδέει το Αιγάλεω με την Κατεχάκη μέσω Περιστερίου και Γαλατσίου.

Στον σχεδιασμό επανέρχονται ακόμη η επέκταση του τραμ προς το Πέραμα και η «ξεχασμένη» επέκταση στην Πατησίων. Ωστόσο, όλα αυτά παραμένουν επί του παρόντος σε επίπεδο σχεδιασμού.

Σε ό,τι αφορά το λεκανοπέδιο δεν ακούστηκε τίποτα για τις μεταφορές στο ...υπόλοιπο του Νομού Αττικής, σημαντικό τμήμα των οποίων εξυπηρετείται από τα ΚΤΕΛ Αττικής με τα παράπονα του επιβατικού κοινού να είναι συχνά.

Η καθημερινότητα

Την ίδια ώρα, επιβάτες εξακολουθούν να ανεβαίνουν συχνά τον δικό τους ...Γολγοθά σε στάσεις και αποβάθρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την ώρα της προχθεσινής εκδήλωσης, ακόμα ένας συρμός του μετρό χρειάστηκε να εκκενωθεί λόγω τεχνικής βλάβης. Οι παλαιότεροι συρμοί του μετρό έκλεισαν αισίως τα 26 τους χρόνια και συνεχίζουν να κυκλοφορούν χωρίς κλιματισμό. Οι συρμοί της λεγόμενης πρώτης γενιάς, οι οποίοι εντάχθηκαν στο δίκτυο το 2000, δεν διαθέτουν air condition λόγω σχεδιαστικών επιλογών της δεκαετίας του 1990.

Η ΣΤΑΣΥ αναγκάζεται κάθε καλοκαίρι να αποσύρει προσωρινά ορισμένους συρμούς τις θερμότερες ώρες της ημέρας, ώστε να περιοριστεί η έκθεση των επιβατών σε ακραίες θερμοκρασίες. Αυτό όμως επιβαρύνει περαιτέρω τη συχνότητα των δρομολογίων, κυρίως στη Γραμμή 3 που εξυπηρετεί το Αεροδρόμιο.

Την ίδια στιγμή η αύξηση της επιβατικής κίνησης κατά 10% έχει εντείνει τον συνωστισμό και στη Γραμμή 2, η οποία έως τώρα ήταν σχετικά πιο «άνετη».

Ο διαγωνισμός για την αναβάθμιση και την τοποθέτηση κλιματισμού των παλαιότερων συρμών προβλέπεται να ξεκινήσει το επόμενο διάστημα, ωστόσο θα αφορά μόνο 12 από τους συνολικά 28 συρμούς της σειράς. Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 109 εκατομμυρίων ευρώ, έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης τριετίας, πράγμα που σημαίνει ότι οι επιβάτες θα συνεχίσουν να μετακινούνται για αρκετά ακόμη καλοκαίρια χωρίς κλιματισμό.

Στον Ηλεκτρικό Σιδηρόδρομο η πίεση του ...υπέργηρου τροχαίου υλικού είναι διαπιστωμένη εδώ και χρόνια με τα δρομολόγια να βγαίνουν με τη συνδρομή 4 «δανεικών» συρμών από το μετρό, οι οποίοι ωστόσο ελάχιστα μπορούν να προσφέρουν τις θερμότερες ώρες της ημέρας το καλοκαίρι καθώς η έλλειψη κλιματισμού στο ανοικτό δίκτυο καθιστά απαγορευτική την κυκλοφορία τους. Πριν λίγες ημέρες, πάντως, έφτασε ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός της Γραμμής 1 με σχεδόν 22 μήνες καθυστέρηση από το αρχικό χρονοδιάγραμμα, ενώ το σύνολο του έργου μετατίθεται πλέον για το 2027 και θα ακολουθήσει η ανακατασκευή άλλων 10 σχετικά νεότερων συρμών.

Την ίδια στιγμή, η ΟΣΥ βρίσκεται στη φάση ριζικής ανανέωσης του στόλου της, αλλά αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα στελέχωσης. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, την περίοδο 2020 - 2025 καταγράφηκαν 645 αποχωρήσεις οδηγών λεωφορείων. Από αυτές, οι 239 ήταν παραιτήσεις, ενώ μόνο το 2025 παραιτήθηκαν 97 οδηγοί περισσότεροι ακόμη και από όσους συνταξιοδοτήθηκαν. Βασική αιτία θεωρείται η μη αναγνώριση προϋπηρεσίας στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που οδηγεί πολλούς νεοπροσλαμβανόμενους σε πολύ χαμηλές αμοιβές και τελικά στην έξοδο από την εταιρεία.

Οι δύο συγκοινωνιακές εταιρείες, πάντως, όπως ανακοινώθηκε στο πλαίσιο της εκδήλωσης βρίσκονται ένα βήμα πριν την υπογραφή της νέας ΣΣΕ, με τη ΣΤΑΣΥ να φέρεται να υπέγραψε ήδη από χθες. Ειδικά για τους ενεργούς οδηγούς λεωφορείων, το υπουργείο έχει ανακοινώσει επίδομα ύψους 150 ευρώ.

ΠΑΣΟΚ: Εικονική πραγματικότητα

Με ιδιαίτερα αιχμηρή ανακοίνωση σχολίασαν την παρουσία του πρωθυπουργού στην εκδήλωση για τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς της Αθήνας ο υπεύθυνος ΚΤΕ Υποδομών και Μεταφορών του ΠΑΣΟΚ, Αναστάσιος Νικολαΐδης, και ο γραμματέας του Τομέα Μεταφορών του κόμματος, Νίκος Ηλιού, κάνοντας λόγο για «επικοινωνιακή διαχείριση» αντί ουσιαστικής επίλυσης των προβλημάτων στις συγκοινωνίες.

Στην κοινή τους δήλωση υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει μια «εικονική πραγματικότητα» για τα ΜΜΜ της πρωτεύουσας, την ώρα που - όπως αναφέρουν - η καθημερινότητα των επιβατών χαρακτηρίζεται από καθυστερήσεις, συνωστισμό, ελλείψεις προσωπικού και γερασμένο στόλο. Μάλιστα, παραλληλίζουν την εκδήλωση με τους περίφημους «μουσαμάδες» του Μετρό Θεσσαλονίκης, κατηγορώντας τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη ότι επενδύει περισσότερο στην εικόνα παρά στην ουσία.

Το ΠΑΣΟΚ εστιάζει ιδιαίτερα στις καθυστερήσεις έργων όπως η Γραμμή 4 του Μετρό και η ανακατασκευή των συρμών της Γραμμής 1, ενώ κάνει λόγο για «τριτοκοσμικές εικόνες» στις αποβάθρες και τα οχήματα. Όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση, «οι πολίτες δικαιούνται ασφαλείς, συχνές και αξιόπιστες συγκοινωνίες και όχι νέους κυβερνητικούς “μουσαμάδες” και διαρκείς εξαγγελίες για το απώτερο μέλλον».