Μοντέλο υπερτουρισμού χωρίς όρια: Αντιδράσεις επιστημονικών και περιβαλλοντικών φορέων για το νέο χωροταξικό

Σφοδρές αντιδράσεις από επιστημονικούς και περιβαλλοντικούς φορείς, οι οποίοι κάνουν λόγο για σχέδιο που όχι μόνο δεν αντιμετωπίζει τις πιέσεις του υπερτουρισμού, αλλά αντίθετα διευκολύνει περαιτέρω την άναρχη τουριστική ανάπτυξη σε ολόκληρη τη χώρα, προκαλεί ήδη το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ).

Στον απόηχο της επαναφοράς του σχεδίου από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον Μάιο του 2026 και της «μυστικής» διαβούλευσης που βρίσκεται σε εξέλιξη, ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) ασκούν έντονη κριτική, υποστηρίζοντας ότι το νέο πλαίσιο κινείται ουσιαστικά στην ίδια λογική με εκείνο του 2013, αγνοώντας τις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και χωρικές προκλήσεις.

Ο ΣΕΠΟΧ επισημαίνει ότι, παρά τη διετή καθυστέρηση από την πρώτη παρουσίαση του σχεδίου το 2024 και τα οκτώ χρόνια που έχουν περάσει από την ανάθεση της σχετικής μελέτης, το περιεχόμενο του ΕΧΠ-Τ παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Σύμφωνα με τον Σύλλογο, το σχέδιο ενισχύει τη «μονοκαλλιέργεια» του τουρισμού ως βασικού μοντέλου ανάπτυξης, δίνοντας προτεραιότητα σε μεγάλες τουριστικές επενδύσεις και στις Οργανωμένες Μορφές Ανάπτυξης Τουρισμού (ΟΜΑΤ), χωρίς ουσιαστικούς χωρικούς περιορισμούς και χωρίς να λαμβάνει πραγματικά υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των περιοχών.

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίζεται ο ΣΕΠΟΧ και για την ίδια τη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης που επελέγη από τα συναρμόδια υπουργεία, την οποία χαρακτηρίζει προσχηματική. Όπως σημειώνει, το σχέδιο δεν τέθηκε στην ανοιχτή πλατφόρμα opengov, ενώ οι παρατηρήσεις των φορέων αποστέλλονται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, χωρίς δημόσια ανάρτηση και διαφάνεια. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι οι παρατηρήσεις που είχαν διατυπωθεί το 2024 από επιστημονικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς φορείς αγνοήθηκαν πλήρως κατά την επαναδιατύπωση του σχεδίου.

Βασικό σημείο της κριτικής του Συλλόγου αποτελεί η διατήρηση και ενίσχυση της εκτός σχεδίου δόμησης. Ο ΣΕΠΟΧ θεωρεί ότι το ΕΧΠ-Τ εξακολουθεί να επιτρέπει μεγάλες τουριστικές εγκαταστάσεις ακόμη και σε μικρά νησιά ή σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, ενώ προωθεί δραστηριότητες υψηλής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, όπως γήπεδα γκολφ και εκτεταμένες τουριστικές υποδομές. Οι πολεοδόμοι και χωροτάκτες εκτιμούν ότι η προσέγγιση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις ανάγκες προσαρμογής στην κλιματική κρίση, αλλά και με τα αυξανόμενα προβλήματα λειψυδρίας, ενεργειακής επάρκειας και πίεσης στις τοπικές υποδομές.

Ανάλογες επιφυλάξεις διατυπώνει και η ΕΛΛΕΤ, η οποία τονίζει ότι κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαπενταετίας - μετά τη δεκαετή οικονομική κρίση και την περίοδο ανάκαμψης που ακολούθησε - η κρατική ώθηση προς τις επενδύσεις δημιούργησε ένα περιβάλλον ανεπαρκούς ρύθμισης. Όπως αναφέρει, σε όλη τη χώρα αναπτύσσονται τουριστικές εγκαταστάσεις κάθε μορφής και μεγέθους, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται ραγδαία τα μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις και οι μεγάλες τουριστικές επαύλεις, ιδίως στα νησιά.

Η ΕΛΛΕΤ υποστηρίζει ότι το νέο χωροταξικό πλαίσιο δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές απαιτήσεις της τουριστικής πραγματικότητας και δεν λαμβάνει υπόψη τα διεθνή παραδείγματα περιοχών που ήδη αντιμετωπίζουν φαινόμενα υπερτουρισμού και κοινωνικών αντιδράσεων. Σύμφωνα με την οργάνωση, το σχέδιο δεν αξιολογεί επαρκώς τις κοινωνικές συνέπειες της τουριστικής μεγέθυνσης στις τοπικές κοινωνίες, τις μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, αλλά και τον κίνδυνο σταδιακής εγκατάλειψης υπερφορτωμένων προορισμών λόγω υποβάθμισης της ποιότητας ζωής και του περιβάλλοντος.

Οι προτάσεις

Στις προτάσεις που καταθέτει η ΕΛΛΕΤ περιλαμβάνονται:

• η κατηγοριοποίηση των περιοχών με βάση σημερινά και επικαιροποιημένα στατιστικά στοιχεία που θα συμπεριλαμβάνουν και τη βραχυχρόνια μίσθωση,

• η χρησιμοποίηση ως ελάχιστης χωρικής ενότητας του νησιού (συμπεριλαμβανομένων και όσων έχουν περισσότερους του ενός ΟΤΑ, διότι αυτά αποτελούν προορισμούς) με εξαίρεση την Κρήτη και την Εύβοια,

• η αναστολή της δημιουργίας νέων κλινών κάθε λειτουργικής μορφής και κατηγορίας στις τεκμηριωμένα, από τον υποκείμενο σχεδιασμό, κορεσμένες περιοχές της κατηγορίας Α,

• η απαγόρευση των στρατηγικών επενδύσεων στα νησιά,

• ο δραστικός περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης τουριστικών εγκαταστάσεων κάθε λειτουργικής μορφής σε όλη τη χώρα,

• η απαγόρευση της ανέγερσης νέων κλινών κάθε λειτουργικής μορφής και κατηγορίας σε ΟΜΑΤ στις προστατευόμενες περιοχές

• η απαγόρευση νέων κλινών οικονομίας διαμοιρασμού και ο χρονικός περιορισμός λειτουργίας υφιστάμενων σε συνδυασμό με άλλα αντικίνητρα στις περιοχές Α και Β,

• η ενίσχυση με μεγαλύτερη σαφήνεια τμημάτων των περιοχών Γ, Δ, Ε και ειδικότερα η ενίσχυση φθινουσών τουριστικών περιοχών, όπως οι παλιές λουτροπόλεις ώστε να γίνουν ελκυστικότερες στους επενδυτές.