Λειψυδρία: Με κλειστή διαδικασία τα έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ - Τι προβλέπει το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ

Το θεσμικό «χαλί» για έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας στρώνει η κυβέρνηση, θεσπίζοντας ειδικό καθεστώς κινήσεων εξπρές που προβλέπει κλειστές διαδικασίες ανάθεσης χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, σημαντικές παρεκκλίσεις από τα συνήθη βήματα αδειοδότησης, έως και επίταξη εκτάσεων για την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στις απαλλοτριώσεις.

Με ειδικό κεφάλαιο στο νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, θεσπίζεται ουσιαστικά ένα νέο έκτακτο καθεστώς για την υλοποίηση αυτού του είδους των έργων, το οποίο εισάγει ένα πλέγμα εξαιρέσεων από τις συνήθεις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων, ανάβοντας το πράσινο φως και για τον Εύρυτο, το έργο – μαμούθ, ο προϋπολογισμός του οποίου έχει σκαρφαλώσει σε περίπου 750 εκατομμύρια ευρώ, από τα 550 που είχε αρχικώς εκτιμηθεί.

Στο σχέδιο νόμου που αναρτήθηκε κατά την προσφιλή τακτική των υπουργείων σε δημόσια διαβούλευση αργά το βράδυ της Παρασκευής και έως τις 20 Ιουλίου, έχει περιληφθεί ρύθμιση που προβλέπει και νομοθετικά πλέον το σχέδιο του Εύρυτου, δηλαδή τη δυνατότητα εκτροπής πόσιμου νερού από τους παραποτάμους του Αχελώου, Κρικελλοπόταμο και Καρπενησιώτη, προς το υδροδοτικό σύστημα της Αττικής «κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης», υπό την προϋπόθεση διενέργειας περιβαλλοντικού προελέγχου, και, εφόσον απαιτείται, στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης. Ορίζεται μάλιστα ότι για το εγχείρημα αυτό και την τροποποίηση των οικείων εγκεκριμένων Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών θα αρκεί απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, το Υπουργείο Περιβάλλοντος αποκτά τη δυνατότητα να αναλαμβάνει έργα ακόμη και εκτός των αρμοδιοτήτων του όταν μια περιοχή κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας.

Σε αυτήν την περίπτωση μάλιστα προβλέπονται ακόμη μεγαλύτερες «διευκολύνσεις» στον τρόπο εκτέλεσης των έργων, καθώς το υπουργείο αποκτά τη δυνατότητα να αναλαμβάνει τον σχεδιασμό, την ανάθεση και την εκτέλεσή τους ακόμη και όταν αυτά ανήκουν κανονικά στην αρμοδιότητα άλλων φορέων, ενώ αντίστοιχες αρμοδιότητες μπορούν να ανατεθούν και στην ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ. Η ανάληψη της αρμοδιότητας από το υπουργείο γίνεται με Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου, κατόπιν εισήγησης του υπουργού, στην οποία περιλαμβάνεται συνοπτική περιγραφή των κατεπειγόντων έργων.

Ανάθεση για... τρεις

Η διαδικασία που θεσπίζεται αποτελεί στην πράξη ένα ειδικό καθεστώς fast track δεδομένου ότι για τις αναθέσεις δε θα απαιτούνται οι συνήθεις προκαταρκτικές διαδικασίες που προβλέπει ο νόμος 4412 περί δημοσίων συμβάσεων. Αντιθέτως, θα προχωρούν με το αρκετά... δημοφιλές πλέον άρθρο 32 του συγκεκριμένου νόμου που επιτρέπει την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων με πρόσκληση σε οικονομικούς φορείς, παρακάμπτοντας τη δημοσίευση προκήρυξης και αφορά εξαιρετικές περιπτώσεις που έχουν τον χαρακτήρα του κατεπείγοντος.

Όπως ορίζεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, για τα έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας θα αρκεί η σύνταξη τεχνικής περιγραφής, χρονοδιαγράμματος, προϋπολογισμού και ειδικής συγγραφής υποχρεώσεων. Επιπλέον, η αναθέτουσα αρχή αποκτά το... ελευθέρας ώστε να προσλαμβάνει τεχνικούς και νομικούς συμβούλους χωρίς μάλιστα να απαιτείται γνώμη του αρμόδιου Τεχνικού Συμβουλίου του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και χωρίς τη χρήση του Εθνικού Συστήματος Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΣΗΔΗΣ) για τις συγκεκριμένες συμβάσεις. Το είδος και ο ανώτατος αριθμός των συμβούλων «δύνανται να καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας», όπως επισημαίνεται.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο υιοθετεί τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, ώστε τα σχετιζόμενα με τον κίνδυνο λειψυδρίας έργα, τα οποία θα κριθούν κατεπείγοντα, να μπορούν να προχωρήσουν με κλειστή διαδικασία ανάθεσης και προσκλήσεις σε συγκεκριμένους «παίκτες» της αγοράς με μοναδική προϋπόθεση σε κάθε έργο να προσκαλούνται τουλάχιστον τρεις εργοληπτικές επιχειρήσεις με αποδεδειγμένη εμπειρία. Επιπλέον, οι εταιρείες αυτές, θα έχουν μόλις δέκα εργάσιμες ημέρες για να καταθέσουν οικονομική προσφορά, ενώ μοναδικό κριτήριο επιλογής θα είναι η χαμηλότερη τιμή.

Όπως προβλέπεται, οι μελέτες θα εκπονούνται με ευθύνη και δαπάνη του ίδιου του αναδόχου, ο οποίος θα αναλαμβάνει τόσο τον σχεδιασμό όσο και την κατασκευή του έργου, καθώς και όλες τις απαραίτητες έρευνες και δοκιμές.

Για την επίσπευση των παρεμβάσεων προβλέπεται η δυνατότητα αναγκαστικών απαλλοτριώσεων εκτάσεων με την κατεπείγουσα διαδικασία του άρθρου 7Α, «χωρίς να αποκλείεται και η διαδικασία επίταξης των προς απαλλοτρίωση εκτάσεων», για την έγκριση της οποίας μάλιστα δε θα απαιτείται η γνώμη του Τεχνικού Συμβουλίου Δημοσίων Έργων, ο ρόλος του οποίου «κουρεύεται» και εδώ. Στις ίδιες διαδικασίες εντάσσονται όχι μόνο οι κύριες υποδομές αλλά και οι εργοταξιακοί χώροι, οι αποθεσιοθάλαμοι και οι δανειοθάλαμοι που απαιτούνται για την υλοποίηση των έργων.

Πάντως - σε αντιδιαστολή με προηγούμενες συμβάσεις δημοσίων έργων για τις οποίες πληρώθηκαν από το Δημόσιο «χρυσές» αποζημιώσεις στους αναδόχους για καθυστερήσεις χωρίς δική τους υπαιτιότητα – στις συμβάσεις των έργων για τη λειψυδρία δε θα προβλέπεται δικαίωμα αποζημιώσεων στους αναδόχους τόσο για πιθανές καθυστερήσεις που οφείλονται στην ίδια την αναθέτουσα αρχή, όσο και για τη δαπάνη αναθεώρησης των τιμών, εκτός από περιπτώσεις ανωτέρας βίας.

Στο ίδιο πνεύμα, το νομοσχέδιο προβλέπει fast track διαδικασίες και για την αδειοδότηση των μονάδων αφαλάτωσης. Οι αρμόδιες Διευθύνσεις Υδάτων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων θα καλούνται να γνωμοδοτήσουν μέσα σε μόλις 15 ημέρες. Αν η προθεσμία παρέλθει χωρίς γνωμοδότηση, η διαδικασία δεν αναστέλλεται αλλά μεταφέρεται υποχρεωτικά στο Περιφερειακό Συμβούλιο Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης με στόχο να προχωρήσει το ταχύτερο δυνατό.