Πρωτοφανής αρχαίος μαζικός τάφος στην Αθήνα: 79 άνδρες βρέθηκαν αλυσοδεμένοι και στοιχισμένοι

Δεκάδες άνδρες που βρέθηκαν θαμμένοι αλυσοδεμένοι κοντά στην Αθήνα πιθανότατα είχαν μεγαλώσει στην ευρύτερη περιοχή, αντί να έχουν φτάσει εκεί ως ξένοι μισθοφόροι, πειρατές ή εισβολείς. Η χημική ανάλυση των δοντιών τους δείχνει ότι 64 από τους 66 κρατούμενους που εξετάστηκαν είχαν χαρακτηριστικά συμβατά με την Αττική.

Οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως την ταφή το 2016 στο Φάληρο, στην παραλιακή ζώνη της Αθήνας. Μέσα σε ένα ρηχό όρυγμα βρέθηκαν τα λείψανα 79 ενήλικων ανδρών, πολλοί από τους οποίους εξακολουθούσαν να φορούν μεταλλικές αλυσίδες, ενώ τα σώματά τους ήταν τοποθετημένα σε τρεις παράλληλες σειρές. Η ασυνήθιστη μεταχείριση των νεκρών έχει οδηγήσει τους αρχαιολόγους στην ερμηνεία ότι πρόκειται για στοιχεία μαζικής δημόσιας εκτέλεσης.

Ωστόσο, σημειώνει το Daily Galaxy, η ταυτότητα των ανδρών παρέμενε αβέβαιη. Οι ερευνητές είχαν εξετάσει διάφορα ενδεχόμενα, μεταξύ των οποίων ότι επρόκειτο για ξένους μισθοφόρους, πειρατές ή πολιτικούς στασιαστές. Μια νέα μελέτη απαντά πλέον τουλάχιστον σε ένα μέρος αυτού του μυστηρίου: από πού προέρχονταν οι περισσότεροι και πού πέρασαν τα παιδικά τους χρόνια.

Τα δόντια τους διατήρησαν... τα παιδικά τους χρόνια

Για να διερευνήσει την προέλευση των ανδρών, ομάδα με επικεφαλής την Τζουλιάν Ρ. Στάμερ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, χρησιμοποίησε ανάλυση ισοτόπων στροντίου. Το στρόντιο προέρχεται από τα πετρώματα και το έδαφος και στη συνέχεια περνά στο νερό, στα φυτά, στα ζώα και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό.

Το σμάλτο των δοντιών είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για αυτού του είδους την έρευνα, καθώς σχηματίζεται κατά την παιδική ηλικία και δεν ανανεώνεται. Η χημική του σύσταση μπορεί, επομένως, να διατηρήσει ίχνη από το γεωλογικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε ένα άτομο. Οι ερευνητές ανέλυσαν το οδοντικό σμάλτο από 163 ανθρώπους που είχαν ταφεί στο Φάληρο. Το δείγμα περιλάμβανε 66 άνδρες από τον μαζικό τάφο, γνωστό ως «Εσπλανάδα», καθώς και 97 άτομα από άλλες ταφές του νεκροταφείου.

Η μελέτη αναφέρει ότι, με τη χρήση της πιο συντηρητικής από τις δύο στατιστικές μεθόδους, 156 από τους 163 ανθρώπους, δηλαδή το 95,7%, είχαν ισοτοπικές υπογραφές συμβατές με την Αττική. Ακόμη και με ένα αυστηρότερο κριτήριο, σχεδιασμένο ώστε να εντοπίζει πιο λεπτές διαφοροποιήσεις, το 89% εξακολουθούσε να θεωρείται ντόπιο.

Σχεδόν όλοι οι είχαν μεγαλώσει στην Αττική

Τα αποτελέσματα για τους αλυσοδεμένους άνδρες ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακά. Από τους 66 κρατούμενους της Εσπλανάδας που αναλύθηκαν, οι 64, δηλαδή το 96,9%, παρουσίασαν τοπικές ισοτοπικές τιμές. Μόλις δύο είχαν χαρακτηριστικά που υποδείκνυαν προέλευση εκτός Αττικής. Οι ερευνητές συνέκριναν επίσης τους κρατούμενους με ανθρώπους που είχαν ταφεί σε άλλα σημεία του Φαλήρου. Δεν διαπίστωσαν σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων με βάση τις τιμές στροντίου.

Με άλλα λόγια, οι αλυσοδεμένοι άνδρες δεν διέφεραν από τον ευρύτερο πληθυσμό του νεκροταφείου ως προς τη γεωγραφική τους προέλευση. «Σε αντίθεση με τις προσδοκίες μας, όσοι είχαν ταφεί στην Εσπλανάδα ήταν στη συντριπτική τους πλειονότητα ντόπιοι από την περιοχή της Αττικής», έγραψαν οι συγγραφείς. Όπως επισημαίνει η ερευνητική ομάδα, η κοινωνική βία που αποτυπώνεται στον τάφο «στρεφόταν κυρίως προς τα μέσα», εναντίον ανθρώπων που πιθανότατα αποτελούσαν μέρος του ήδη υπάρχοντος κοινωνικού και γεωγραφικού περιβάλλοντος της Αττικής.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Archaeological Science, αμφισβητούν προηγούμενες εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες οι άνδρες ήταν ξένοι πειρατές ή μισθοφόροι. Παράλληλα, αποδυναμώνουν την υπόθεση ότι η ταφή αφορούσε ξένους εισβολείς που είχαν ηττηθεί σε κάποια μάχη.

Σπάνια τα σημάδια μετακίνησης σε ολόκληρο το νεκροταφείο

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης την κινητικότητα κατά την παιδική ηλικία αναλύοντας πολλαπλά δόντια από 28 άτομα. Καθώς τα διαφορετικά δόντια σχηματίζονται σε διαφορετικές ηλικίες, οι διαφοροποιήσεις μεταξύ τους μπορούν να αποκαλύψουν εάν ένα άτομο μετακινήθηκε, κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του, ανάμεσα σε περιοχές με διαφορετικό γεωλογικό υπόβαθρο.

Για 26 από τα 28 άτομα, δηλαδή το 92,9%, κάθε δόντι που εξετάστηκε βρισκόταν εντός του τοπικού εύρους τιμών. Μόλις δύο άτομα παρουσίασαν διαφορετικό μοτίβο. Ένα από αυτά είχε πιο ακτινογενή ισοτοπική υπογραφή κατά την πρώιμη παιδική ηλικία, ενώ οι μεταγενέστερες τιμές του ταίριαζαν με εκείνες της Αττικής. Αυτό υποδηλώνει ότι έφτασε στην περιοχή μετά τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ένα δεύτερο άτομο είχε ένα δόντι που σχηματίστηκε κατά την εφηβεία και παρουσίαζε μη τοπικές τιμές.

Στο σύνολο του δείγματος, μόλις επτά από τους 163 ανθρώπους ταξινομήθηκαν ως μη ντόπιοι με βάση την πιο συντηρητική μέθοδο των ερευνητών. Οι ισοτοπικές τους υπογραφές παρέπεμπαν σε γεωλογικά διαφορετικές περιοχές, όπως η Πελοπόννησος ή η Δυτική Μακεδονία, αν και η κακή διατήρηση των οστών δεν επέτρεψε ακριβέστερο προσδιορισμό της προέλευσής τους.

Η ερευνητική εργασία δεν αποδεικνύει ακριβώς γιατί εκτελέστηκαν οι 79 άνδρες. Αυτό που αποκαλύπτουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τα δόντια τους είναι κάτι διαφορετικό: σχεδόν κάθε κρατούμενος που εξετάστηκε είχε μεγαλώσει στην Αττική, μετατοπίζοντας το μυστήριο από τους ξένους επιδρομείς στη βία που πιθανότατα εκτυλίχθηκε ανάμεσα σε ανθρώπους της ίδιας της περιοχής.