Το ethnos.gr στη Μόρια: Από το «κολαστήριο» των 12.000 εγκλωβισμένων, σε φάρο παιδείας και πολιτισμού

Έξι χρόνια μετά τα δραματικά γεγονότα στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης προσφύγων και μεταναστών στη Μόρια, που συνέδεσαν τη Μυτιλήνη με μία από τις δυσκολότερες περιόδους της μεγάλης μεταναστευτικής κρίσης που βίωσε η Ελλάδα, η περιοχή επιχειρεί να βρει ξανά τους ρυθμούς της και να αφήσει πίσω τις εφιαλτικές μνήμες.

Η ιστορία της δομής ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2013, όταν ένα παλιό στρατόπεδο λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Μυτιλήνη μετατράπηκαν αρχικά σε χώρο κράτησης και ταυτοποίησης χιλιάδων ανθρώπων που ξεπρόβαλλαν μέσα από το πέλαγος. Από το 2015, με την κορύφωση των μεταναστευτικών ροών προς τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, η Μόρια εντάχθηκε στο σύστημα των ευρωπαϊκών «hotspots» και απέκτησε σταδιακά τη μορφή του Κέντρου Υποδοχής και Ταυτοποίησης που έγινε γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από τη δομή, ενώ σε περιόδους κορύφωσης ο αριθμός όσων ζούσαν μέσα και γύρω από το ΚΥΤ ξεπέρασε κατά πολύ την επίσημη χωρητικότητά του.

Η νύχτα της καταστροφής

Τον Σεπτέμβριο του 2020 τα δραματικά γεγονότα κορυφώθηκαν. Τη νύχτα της 8ης προς 9η Σεπτεμβρίου μεγάλες πυρκαγιές κατέστρεψαν σχεδόν ολοκληρωτικά σκήνες και παραπήγματα αλλά και όποιες υποδομές υπήρχαν εντός του ΚΥΤ. Εκείνη την περίοδο εντός του ΚΥΤ αλλά και σε παρακείμενες αγροτικές εκτάσεις βρίσκονταν περισσότεροι από 12.000 πρόσφυγες και μετανάστες. Επεισόδια, μαχαιρώματα, βιασμοί ήταν στην ημερήσια διάταξη, ενώ πολλά γεγονότα δεν δηλώθηκαν ποτέ. Χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν μέσα σε λίγες ώρες τη δομή. Η Μόρια έστω και με αυτό τον βίαιο τρόπο έπαψε ουσιαστικά να λειτουργεί, κλείνοντας ένα κεφάλαιο επτά ετών.

Σήμερα, η εικόνα είναι τελείως διαφορετική. Σε μια έκταση περίπου 55 στρεμμάτων, εκεί όπου άλλοτε υπήρχαν σκηνές, κοντέινερ και χιλιάδες άνθρωποι, κυριαρχεί πλέον η σιωπή. Στον χώρο παραμένει το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιγνατίου, ενώ από την παλιά δομή έχουν απομείνει ελάχιστα ίχνη.

Τελευταία απομεινάρια

Δύο πεταμένα στρώματα, διάσπαρτα απομεινάρια από ρούχα και παπούτσια και τα μηνύματα που έγραψαν στους τοίχους οι τελευταίοι μετανάστες είναι σήμερα από τα λίγα πράγματα που θυμίζουν ότι σε αυτό το σημείο βρισκόταν κάποτε ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πολυσυζητημένα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης της Ευρώπης.

Και ακριβώς σε αυτόν τον χώρο σχεδιάζεται τώρα να δημιουργηθεί μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.

Χώρος παιδείας και πολιτισμού

Η Μόρια, από τόπος συγκέντρωσης χιλιάδων μεταναστών, σχεδιάζεται να μετατραπεί σε χώρο παιδείας και πολιτισμού, καθώς στην έκταση του πρώην ΚΥΤ προβλέπεται να κατασκευαστούν ειδικά σχολεία, Μουσικό Σχολείο, εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Αιγαίου, καθώς και συνοδοί χώροι και ξενώνες για ωφελούμενους και σπουδαστές.

Στον χώρο του πρώην ΚΥΤ δρομολογείται η δημιουργία ενός ευρύτερου πυρήνα εκπαίδευσης και πολιτισμού, με στόχο η περιοχή να μετατραπεί σταδιακά από σημείο κρίσης σε χώρο γνώσης, δημιουργίας και προοπτικής.

Μουσικό και Ειδικό σχολείο

Κεντρικό έργο του σχεδιασμού είναι η κατασκευή του νέου Μουσικού Σχολείου Μυτιλήνης, δυναμικότητας 250 μαθητών και συνολικής επιφάνειας περίπου 5.000 τετραγωνικών μέτρων.

Ο Δήμος Μυτιλήνης, από τις αρχές Μαΐου, έχει υπογράψει σύμβαση ύψους 529.000 ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης κατασκευής του νέου σχολικού συγκροτήματος, βάζοντας ουσιαστικά σε τροχιά την ωρίμανση του έργου.

Παράλληλα, ο συνολικός σχεδιασμός για την αξιοποίηση του πρώην ΚΥΤ προβλέπει τη δημιουργία νέου Μουσικού Σχολείου, Ειδικού Γυμνασίου – Λυκείου, πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων, φοιτητικής εστίας και ευρύτερων υποδομών εκπαίδευσης και πολιτισμού.

Συνεδριακό κέντρο

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, περίπου το 80% της έκτασης έχει περάσει στον Δήμο Μυτιλήνης και το 20% στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ώστε να αναπτυχθούν οι αντίστοιχες εκπαιδευτικές υποδομές. 

Το σημαντικό είναι ότι έχει πλέον δρομολογηθεί η αξιοποίηση ενός χώρου που σημάδεψε μια ολόκληρη περίοδο για τη Λέσβο. Η προοπτική είναι να δημιουργηθεί στη θέση του ένας σύγχρονος εκπαιδευτικός και πολιτιστικός πυρήνας, που θα υπηρετεί μαθητές, φοιτητές και την τοπική κοινωνία.

«Σε εξέλιξη οι μελέτες»

Ο δήμαρχος Μυτιλήνης, Παναγιώτης Χριστόφας, μίλησε στο ethnos.gr για το φιλόδοξο σχέδιο αξιοποίησης της έκτασης και για την προσπάθεια να αλλάξει οριστικά η εικόνα ενός χώρου που ταυτίστηκε όσο λίγοι με τη μεταναστευτική κρίση.

«Η περιοχή αυτή έχει περάσει πλέον στην ιδιοκτησία του Δήμου Μυτιλήνης. Από τον περασμένο Μάιο έχουν δρομολογηθεί τα σχέδια μας για να γίνει εδώ το Μουσικό Σχολείο Μυτιλήνης, αλλά και το νέο Ειδικό σχολείο Γυμνάσιο και Λύκειο με χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Αλληλεγγύης .Εχουμε δημοπρατήσει και έχουμε υπογράψει για τη μελέτη κατασκευής του Μουσικού σχολείου ενώ πήραμε την έγγριση χρηματοδότησης και για τα Ειδικά σχολεία. Φιλοδοξούμε ο χώρος αυτός που συνδέθηκε με δυσάρεστες και τραγικές καταστάσεις να μετατραπεί σε χώρο φωτεινό, χώρο παιδείας που θα γεμίσει φωνές, νότες και χαμόγελα παιδιών. Επίσης ένας χώρος από τα 55 στρέμματα θα δοθεί στο πανεπιστήμιο Αιγαίου για τη δημιουργία συνεδριακού κέντρου και ίσως φοιτητικές εστίες».

Σε δύο χρόνια οι μελέτες

«Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες καθαρισμού και αποκατάστασης του χώρου, ενώ η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στη μελετητική και προπαρασκευαστική φάση. Καθαρίσαμε τον χώρο από τα υπολείμματα των καύσεων και των καταστροφών ώστε να είναι ο χώρος καθαρός και να μπορούν και οι μελετητές να δουλέψουν σωστά». 

«Όλο αυτό ξεκίνησε από τον ίδιο τον πρωθυπουργό ο οποίος τρία χρόνια προν είχε έρθει εδώ και είχε εξαγγείλει το έργο. Ενεπλάκησαν πολλά υπουργεία και πλέον ως Δήμος τρέχουμε όλο το πλάνο δημιουργίας ενός χώρου παιδείας και πολιτισμού που θα αλλάξει τον τόπο. Σε δύο χρόνια θα έχουμε ώριμες μελέτες ώστε να διεκδικήσουμε τις χρηματοδοτήσεις των έργων από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, είτε από το ΕΣΠΑ είτε από άλλη πηγή». 

Πολλά μεγάλα έργα

«Έχουμε σε εξέλιξη πολλά μεγάλα έργα. Έχουμε συντηρήσεις, αναπλάσεις, εκμεταλλευόμαστε όλα τα προγράμματα. Εχετε αναφερθεί και στις περίφημες φυλακές Κατσακούλη που επίσης είναι ένα μεγάλο έργο. Παλεύουμε να αναδείξουμε την πόλη της Μυτιλήνης και παράλληλα να κάνουμε έργα και για τα 36 χωριά που έχει ο Δήμος μας ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των πολιτών. Βασικό πρόβλημα είναι η μετακίνηση από και προς τα μεγάλα αστικά κέντρα καθώς οι μετακινήσεις είναι πολύ ακριβές. Υπάρχουν κάποια χρηματοδοτητικά και εκπτωτικά εργαλεία και παλεύουμε να ξεπεράσουμε τα προβλήματα ώστε να πάμε μπροστά τον τόπο μας» κατέληξε ο δήμαρχος Μυτιλήνης Παναγιώτης Χριστόφας.