Κλιμάκωση από την Τουρκία στο Αιγαίο για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Τουρκία κλιμακώνει τις προκλήσεις στο Αιγαίο με φόντο το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, επιμένοντας σε αντι-αναγγελίες NAVTEX και εγείροντας ζητήματα «δικαιοδοσίας» για τις έρευνες πόντισης. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι δεν απαιτείται άδεια της Άγκυρας για την υλοποίηση του έργου, την ώρα που η δημόσια συζήτηση εστιάζει στο νομικό πλαίσιο, τις καθυστερήσεις και τις πιθανές επιπτώσεις σε εθνικά συμφέροντα.

Τα νομικά δεδομένα και οι NAVTEX

Σύμφωνα με τους αναλυτές, το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών, ανεξάρτητα από το αν έχει οριοθετηθεί ΑΟΖ. Ωστόσο, οι ερευνητικές εργασίες για την πόντιση εμπλέκουν τα παράκτια κράτη που διαθέτουν ή διεκδικούν ΑΟΖ. Στην ευρύτερη ζώνη μέχρι την Κύπρο, Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρος προβάλλουν αξιώσεις, κάτι που καθιστά την τριβή αναμενόμενη. Αντιθέτως, στο τμήμα που έχει οριοθετηθεί μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, η Τουρκία δεν έχει λόγο, παρότι παρεμβαίνει.

Στο επιχειρησιακό σκέλος, η Άγκυρα εξέδωσε αντι-NAVTEX προβάλλοντας «δικαιοδοσία» και αξιώνοντας συντονισμό. Η ελληνική NAVTEX, όπως επισημάνθηκε, περιορίστηκε στην παράθεση συντεταγμένων χωρίς ρητή απάντηση στις τουρκικές αιτιάσεις, γεγονός που προκάλεσε κριτική για το αν θα έπρεπε να υπάρξει πιο σαφής αντίκρουση.

Ο ρόλος της Γαλλίας και οι καθυστερήσεις

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η εμπλοκή της Γαλλίας μέσω ρηματικής διακοίνωσης με συντεταγμένες, κατόπιν αιτήματος της αναδόχου γαλλικής εταιρείας. Κατά τους ίδιους κύκλους, αν και η ανάμειξη τρίτης χώρας δεν είναι «ευχάριστη», πίσω από μεγάλες εταιρείες στέκονται κράτη και προέχει η αποφυγή κλιμάκωσης. Τονίζεται επίσης ότι μια εμπορική συμφωνία τέτοιας κλίμακας θα όφειλε να προβλέπει ρήτρες ώστε να μην τίθεται θέμα «άδειας» από την Τουρκία.

Παράλληλα, επισημαίνονται οι καθυστερήσεις στο πεδίο: μετά την εμπλοκή στην Κάσο, το ιταλικό πλοίο αποχώρησε, το έργο αναλήφθηκε από γαλλική εταιρεία και το ερευνητικό σκάφος βρίσκεται στο Ηράκλειο αναμένοντας να ξεκινήσει. Η περίοδος θεωρείται ευαίσθητη για την περιοχή και καταβάλλεται προσπάθεια να αποφευχθεί ευρύτερη κρίση.

Τι επιδιώκει η Άγκυρα

Κατά τους απόστρατους αξιωματικούς, ο στόχος της Τουρκίας δεν είναι το ίδιο το καλώδιο αλλά η «εγγραφή δικαιωμάτων» και η δημιουργία προηγούμενων σε αμφισβητούμενες ζώνες, πρακτική που έχει παρατηρηθεί ξανά. Στο κάδρο τίθεται και η προαναγγελία για τη «Γαλάζια Πατρίδα», με το ενδεχόμενο κατάθεσης νομοσχεδίου που θα θωρακίζει μονομερείς αξιώσεις της Άγκυρας σε διεθνή ύδατα, σύμφωνα πάντα με τις εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν. Η «επόμενη μέρα» του έργου θεωρείται κρίσιμη: ζητούμενο είναι να μην παραμείνουν «χαραγμένα» τετελεσμένα που θα αξιοποιήσει η Τουρκία μελλοντικά.

Παρότι δεν αποκλείονται προσκόμματα και έντονη τουρκική παρουσία επιτήρησης στο πεδίο, η εκτίμηση που κυριάρχησε είναι ότι το έργο «θα γίνει»· η ουσία είναι με ποιους όρους και τι αποτύπωμα θα αφήσει στις διμερείς εκκρεμότητες.

Η ελληνική στάση και η θεσμική ενημέρωση

Η ελληνική πλευρά, σημειώνεται, δεν πρέπει να υποχωρεί από τα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας. Για τις μη οριοθετημένες περιοχές προτείνεται σταθερά η οριοθέτηση ή/και προσφυγή σε διεθνές δικαστήριο, ώστε να κλείσουν οριστικά εκκρεμότητες που η Άγκυρα επιχειρεί να «γκριζάρει».

Στο εσωτερικό μέτωπο, τονίζεται η ανάγκη θεσμικής ενημέρωσης των κομμάτων και της Βουλής από τα αρμόδια υπουργεία. Σύμφωνα με τα όσα συζητήθηκαν, το ΠΑΣΟΚ έχει ζητήσει ενημέρωση, με τη στάση του να κρίνεται μετρημένη. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η έγκαιρη και καθαρή ενημέρωση της κοινής γνώμης για τις διαδικασίες θα μπορούσε να αποσυμπιέσει την ατμόσφαιρα και να περιορίσει παρερμηνείες.