Η πάθηση που νομίζατε ότι είχε εξαφανιστεί, αλλά 96 εκατ. άνθρωποι θα διαγνωστούν με αυτήν τα επόμενα 25 χρόνια

Υπάρχει μια πάθηση που ίσως πιστεύετε ότι έχει εκλείψει, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί ένα διαρκώς διογκούμενο παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Παρουσιάζει αύξηση σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και προβλέπεται να επηρεάσει σχεδόν 96 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως έως το 2050 -συμπεριλαμβανομένου ενός ανησυχητικού αριθμού νεότερων ασθενών, ακόμη και εφήβων. Και παρότι πρόκειται για μια πάθηση που πολλοί έχουν ακουστά, μόνο όσοι την έχουν βιώσει μπορούν να μαρτυρήσουν πόσο εξαιρετικά επώδυνη είναι.

Η πάθηση που βρίσκεται σε έξαρση είναι η ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα). Η ουρική αρθρίτιδα όχι μόνο προκαλεί βασανιστικό πόνο στις αρθρώσεις, αλλά συνδέεται επίσης με νεφρικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένου του σχηματισμού λίθων στο ουροποιητικό σύστημα, ενώ οι οξείες κρίσεις μπορούν να αυξήσουν κατακόρυφα την πιθανότητα καρδιακού ή εγκεφαλικού επεισοδίου.

Αυτές οι προβλέψεις αποτελούν ένα ηχηρό καμπανάκι αφύπνισης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πώς θεραπεύουμε την ουρική αρθρίτιδα, αλλά και πώς την προλαμβάνουμε. Η φαρμακευτική αγωγή είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της διαχείρισής της -ωστόσο η διατροφή παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και ενδιαφέροντα κομμάτια αυτής της ιστορίας.

Η ουρική αρθρίτιδα έχει μια κάπως... βασιλική ιστορία. Έχει σατιριστεί ως η νόσος των πλούσιων υπερβολών της αριστοκρατίας της εποχής των Στιούαρτ και της Γεωργιανής περιόδου, πλήττοντας προσωπικότητες όπως η βασίλισσα Άννα και ο βασιλιάς Γεώργιος Δ'. Οι ασθενείς αυτοί απεικονίζονταν να ζουν μια έκλυτη ζωή με κρασί πορτό και μπράντι, καθισμένοι σε τραπέζια γεμάτα με ψητά παγώνια.

Έχουμε προχωρήσει σημαντικά από αυτή την εικόνα -αν και η παχυσαρκία και το αλκοόλ παραμένουν αδιαμφισβήτητοι παράγοντες κινδύνου. Εξετάζοντας όμως πιο προσεκτικά τη σημερινή διατροφή, μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε τι μπορεί να επιδεινώνει την πάθηση -και τι θα μπορούσε να βοηθήσει στη βελτίωσή της.

Τι πρέπει να τρώτε εάν έχετε ουρική αρθρίτιδα;

Οι παραδοσιακές διατροφικές συμβουλές για την ουρική αρθρίτιδα συνήθως απέτρεπαν την κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες. Αυτές οι ενώσεις βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα στα λιπαρά ψάρια και σε ορισμένα θαλασσινά (π.χ. μύδια και χτένια), στο κυνήγι, στα εντόσθια και σε προϊόντα με μαγιά, όπως η μπύρα και το Μάρμαϊτ. Η υψηλή πρόσληψη πουρινών από τη διατροφή μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα του ουρικού οξέος στο αίμα, της ένωσης δηλαδή που οδηγεί στην ανάπτυξη κρυστάλλων στις αρθρώσεις οι οποίοι προκαλούν φλεγμονή -το πασίγνωστο σήμα κατατεθέν της ουρικής αρθρίτιδας.

Τι πρέπει λοιπόν να τρώτε πραγματικά αν έχετε ουρική αρθρίτιδα ή αν θεωρείτε ότι διατρέχετε κίνδυνο να την εμφανίσετε; Θα πρέπει να αποφεύγετε τις τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες και να εστιάζετε αποκλειστικά στην ενσωμάτωση εναλλακτικών λύσεων με χαμηλή περιεκτικότητα, όπως γαλακτοκομικά προϊόντα με χαμηλά λιπαρά, αμυλούχους υδατάνθρακες, φρούτα, λαχανικά, αυγά, ξηρούς καρπούς και λευκό κρέας; Ή μήπως θα πρέπει να δοκιμάσετε μία ή δύο από τις λεγόμενες «μαγικές λύσεις» που τόσο συχνά διαφημίζονται;

Αυτού του είδους οι διατροφικές συμβουλές είναι στην πραγματικότητα παρωχημένες, ασυνεπείς και βασίζονται σε παρανοήσεις. Δεν πρόκειται για μια απλή περίπτωση αποκλεισμού τροφών -αλλά για την επίτευξη μιας βιώσιμης ισορροπίας.

Επομένως, εάν έχετε επιβεβαιωμένη διάγνωση ή διατρέχετε κίνδυνο, ορίστε μερικές βασικές αρχές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ως δομικά στοιχεία για να διαμορφώσετε τη διατροφή σας.

Η πλήρης διακοπή των πουρινών δεν θεραπεύει την ουρική αρθρίτιδα

Τα δεδομένα δείχνουν, όπως γράφει το bbcgoodfood.com, ότι η πλήρης αποφυγή τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες δεν εξαλείφει την ουρική αρθρίτιδα. Σε ασθενείς με νέα διάγνωση, καθώς και σε εκείνους των οποίων η ουρική αρθρίτιδα παρουσιάζει συνεχείς εξάρσεις, η αφαίρεσή τους από το διαιτολόγιο δεν φαίνεται να λειτουργεί ως θεραπεία.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότερες πουρίνες -και κατά συνέπεια το ουρικό οξύ- προέρχονται από την κυτταρική ανανέωση του ίδιου του οργανισμού, επομένως η μείωση των πουρινών στη διατροφή δεν επαρκεί για τη θεραπεία.

Η ουρική αρθρίτιδα συχνά επιστρέφει, ιδιαίτερα αν δεν αντιμετωπιστεί με φαρμακευτική αγωγή. Επιπλέον, πολλές τροφές πλούσιες σε πουρίνες (ή όσες βρίσκονται στο ενδιάμεσο φάσμα) -όπως το κόκκινο κρέας, τα λευκά ψάρια όπως ο μπακαλιάρος, τα οστρακοειδή, τα όσπρια, τα προϊόντα σόγιας και τα δημητριακά- εξακολουθούν να είναι υγιεινές τροφές. Δεν χρειάζεται να κοπούν εντελώς, επομένως μην νιώθετε την υποχρέωση να το κάνετε.

Οι πουρίνες είναι μόνο ένα κομμάτι του «παζλ»

Αν και μια διατροφή πλούσια σε πουρίνες μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση της νόσου, άλλοι παράγοντες κινδύνου παίζουν συχνά μεγαλύτερο ρόλο. Αυτοί περιλαμβάνουν τη γενετική προδιάθεση, την παχυσαρκία, το αλκοόλ, τη λήψη ορισμένων φαρμάκων, τη νεφρική νόσο και τις μεταβολικές διαταραχές -παράγοντες που είναι πολύ πιο πιθανό να έχουν προκαλέσει το πρόβλημα από ό,τι η διατροφή από μόνη της.

Επίσης, δεν συμπεριφέρονται όλες οι τροφές με τον ίδιο τρόπο. Τα λαχανικά γενικά ταξινομούνται ως τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες, όμως αυτό δεν ισχύει πάντα. Ορισμένα μπορεί να περιέχουν υψηλότερα επίπεδα, ιδίως τα σπαράγγια, το κουνουπίδι, το σπανάκι και τα μανιτάρια.

Επιπλέον, οι έρευνες δείχνουν ότι ενώ η κατανάλωση ορισμένων τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες, όπως το κρέας και τα θαλασσινά, αυξάνει τον κίνδυνο, τα λαχανικά με υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες δεν τον αυξάνουν. Φαίνεται, λοιπόν, ότι δεν αντιδρούν όλες οι τροφές με τον ίδιο τρόπο στον οργανισμό.

Άλλες τροφές (χωρίς πουρίνες) μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο

Ορισμένα τρόφιμα και ποτά μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας με διαφορετικούς τρόπους.

Ας πάρουμε για παράδειγμα το αλκοόλ. Μπορεί τα βαριά ποτά, το κρασί και ο μηλίτης να έχουν λιγότερες πουρίνες από την μπύρα, όμως κάθε είδους αλκοόλ αποτελεί κίνδυνο.

Αυτό συμβαίνει επειδή το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα του ουρικού οξέος, ενώ έχει και διουρητική δράση -αυξάνοντας τον κίνδυνο αφυδάτωσης, γεγονός που περιπλέκει το πρόβλημα. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συχνά επιδεινώνει τις εξάρσεις της ουρικής αρθρίτιδας και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, γι' αυτό και οι επίσημες οδηγίες συνιστούν τον περιορισμό του.

Παρόμοιοι «ένοχοι» είναι και τα αναψυκτικά με ζάχαρη, καθώς και τα ενεργειακά ποτά.

Οι «μαγικές λύσεις»... δεν

Ορισμένα τρόφιμα και συμπληρώματα, όπως το ρόδι, ο χυμός και τα εκχυλίσματα κερασιού, το μηλόξυδο και ο σπόρος σέλινου, έχουν συγκεντρώσει το ενδιαφέρον και συχνά προωθούνται ως φυσικές θεραπείες για την ουρική αρθρίτιδα.

Ωστόσο, οι αποδείξεις για τη δράση τους απουσιάζουν. Αν και η λήψη τους δεν φαίνεται να είναι επιβλαβής, δεν θα πρέπει να βασιζόμαστε σε αυτά ως μέσο μείωσης του κινδύνου ή της σοβαρότητας των εξάρσεων, ούτε ως εναλλακτική λύση αντί της φαρμακευτικής αγωγής. Και μιας και το αναφέραμε…

Η διατροφή δεν πρέπει να αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ουρική αρθρίτιδα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά σε συνεργασία με τον προσωπικό σας γιατρό. Η καθημερινή λήψη του φαρμάκου αλλοπουρινόλη μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των επιπέδων ουρικού οξέος στο αίμα και να ελαττώσει τον κίνδυνο εξάρσεων. Και όταν εμφανίζεται μια κρίση, υπάρχει μια ποικιλία φαρμάκων που μπορούν να μειώσουν τόσο τη φλεγμονή όσο και τον πόνο.

Επομένως, είναι εξαιρετικά κρίσιμο να επισκεφθείτε έναν γιατρό εάν παρατηρήσετε σημάδια φλεγμονής -δηλαδή κοκκινίλα, πρήξιμο, θερμότητα και πόνο σε μια άρθρωση. Στην ουρική αρθρίτιδα, το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού είναι το σημείο που προσβάλλεται συχνότερα, αλλά μπορεί να επηρεάσει και άλλες μεγαλύτερες αρθρώσεις, όπως οι αστράγαλοι, τα γόνατα και οι καρποί. Μπορεί επίσης να παρατηρήσετε σκληρά εξογκώματα που ονομάζονται τόφοι, ιδιαίτερα στα αυτιά και γύρω από τους αγκώνες.

Ωστόσο, παρόλο που η ιατρική θεραπεία είναι κεντρικής σημασίας, η διατροφή δεν πρέπει να απορρίπτεται. Αντίθετα, θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή, κάνοντας πρακτικές τροποποιήσεις που βοηθούν στη μείωση των πραγματικών παραγόντων κινδύνου.

Ποιος είναι λοιπόν ο καλύτερος και πιο πρακτικός τρόπος να αναθεωρήσετε τη διατροφή σας;

Η προσοχή στην περιεκτικότητα σε πουρίνες είναι σημαντική, αλλά αντί να τις κόψετε εντελώς και να στερηθείτε κάθε απόλαυση στο φαγητό, στοχεύστε στο μέτρο.

Ξεκινήστε χτίζοντας μια βάση από τροφές χαμηλής περιεκτικότητας σε πουρίνες, προσθέτοντας τροφές μέτριας έως υψηλής περιεκτικότητας λιγότερο συχνά (1-2 φορές την εβδομάδα) και σε λογικές μερίδες -ενώ παράλληλα περιορίζετε τη ζάχαρη και το αλκοόλ. Και ακούστε το σώμα σας: εάν οι εξάρσεις γίνουν πιο συχνές, ίσως αξίζει να μειώσετε κάποιες τροφές με υψηλότερη περιεκτικότητα σε πουρίνες για να δείτε αν υπάρχει διαφορά.

Δεδομένου ότι η παχυσαρκία είναι σαφής παράγοντας κινδύνου, διαμορφώστε ένα πλάνο υγιεινής διατροφής με καλή πρόσληψη πρωτεΐνης, ισορροπημένο με ένα μείγμα αμυλούχων και σύνθετων υδατανθράκων και καλών λιπαρών -αυτό μπορεί να βοηθήσει στην υποστήριξη της μυϊκής μάζας και στη μείωση του λίπους.

Η άσκηση είναι επίσης βασική: η προπόνηση με αντίσταση (βάρη) και η αεροβική άσκηση μπορούν να υποστηρίξουν την απώλεια βάρους και την υγεία των αρθρώσεων, αλλά και την υγεία εσωτερικών οργάνων όπως η καρδιά και οι νεφροί, τα οποία γνωρίζουμε ότι μπορούν να τεθούν σε κίνδυνο από την ουρική αρθρίτιδα, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

Οι αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη της ουρικής αρθρίτιδας και στη μείωση του κινδύνου εξάρσεων. Όμως, το κλειδί είναι η ισορροπία: τροφές που μπορείτε να απολαμβάνετε με μέτρο, δίπλα σε εκείνες που είναι πιο ασφαλείς. Με απλά λόγια, βασιστείτε στα πραγματικά επιστημονικά δεδομένα και μετατρέψτε τη διατροφή σας σε κάτι ρεαλιστικό, γευστικό και βιώσιμο.