Το μέλλον είχε ήδη γραφτεί πριν από 60 χρόνια: Από τα «Ταχυδρομεία του 2000» στο smartphone και τις έξυπνες συσκευές

Ηλεκτρονικά μηνύματα που θα έφθαναν μέσα σε δευτερόλεπτα, μια συσκευή επικοινωνίας σε κάθε σπίτι, ένας αριθμός που θα αρκούσε για να εντοπιστεί ο παραλήπτης, μικροσκοπικοί πομποί μέσα σε δόντια, φορητές συσκευές συνδεδεμένες σε δίκτυα, κάμερες για την επιθεώρηση πυρηνικών αντιδραστήρων και θερμογραφία του ανθρώπινου σώματος.

Όλα αυτά μπορεί σήμερα να παραπέμπουν στην ψηφιακή εποχή, στα smartphones, στα wearables και στο Διαδίκτυο των Πραγμάτων, όμως είχαν ήδη αρχίσει να περιγράφονται πριν από περίπου έξι δεκαετίες.

Σε αυγουστιάτικες σελίδες της ιστορικής «Διαπλάσεως των Παίδων», στα μέσα της δεκαετίας του 1960, καταγράφεται ένας τεχνολογικός κόσμος που τότε έμοιαζε να ανήκει στο μέλλον, αλλά στην πραγματικότητα είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται, όπως παρουσιάζει σε ειδικό θέμα του το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ).

Και αυτό γεννά ένα ενδιαφέρον ερώτημα: πόσα από όσα σήμερα θεωρούμε αυτονόητα προϊόντα της ψηφιακής εποχής είχαν προβλεφθεί ή εμφανιστεί, έστω σε πρώιμη μορφή, δεκαετίες νωρίτερα; Η απάντηση βρίσκεται μερικές φορές στα πιο απρόσμενα σημεία. Όπως στις κιτρινισμένες σελίδες ενός παιδικού περιοδικού.

Η «Διάπλασις των Παίδων», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1879 με ιδρυτή τον Νικόλαο Π. Παπαδόπουλο, υπήρξε ένα από τα ιστορικότερα ελληνικά περιοδικά για παιδιά και νέους. Με την πορεία της συνδέθηκε στενά και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο οποίος συνεργάστηκε μαζί της επί δεκαετίες, διετέλεσε διευθυντής της και έγραφε στη γνωστή στήλη του με το ψευδώνυμο «Φαίδων».

Στις σελίδες της συνυπήρχαν λογοτεχνία, επιστολές, γνώσεις αλλά και ενημέρωση για τις εξελίξεις της εποχής. Ανάμεσα σε ιστορίες και αναγνώσματα για τους νεαρούς αναγνώστες, υπήρχε χώρος και για την τεχνολογία.

Και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιαζόταν η τεχνολογική πρόοδος προκαλεί σήμερα ιδιαίτερη εντύπωση. Δεν επρόκειτο μόνο για φανταστικές προβλέψεις. Περιγράφονταν κατευθύνσεις και εφαρμογές που, πολλές δεκαετίες αργότερα, θα δημιουργούσαν ολόκληρες αγορές και θα άλλαζαν την καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

«Ταχυδρομεία του 2000»: Η αλληλογραφία με την ταχύτητα του φωτός

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά δημοσιεύματα είχε τον τίτλο «Ταχυδρομεία του 2.000» και επιχειρούσε να περιγράψει πώς θα μπορούσε να λειτουργεί η αλληλογραφία έπειτα από 33 χρόνια. Η βασική πρόβλεψη ήταν εντυπωσιακά κοντά στη σημερινή πραγματικότητα: η φυσική μεταφορά της πληροφορίας θα αντικαθίστατο από την ηλεκτρονική μετάδοση.

«Όλα τα ταχυδρομεία θα κατευθύνονται με ηλεκτρονικά μέσα με την ταχύτητα του φωτός», ανέφερε το περιοδικό. Για έναν αναγνώστη της δεκαετίας του 1960, η φράση θα μπορούσε να θυμίζει επιστημονική φαντασία. Σήμερα, όμως, παραπέμπει σχεδόν αυθόρμητα στο email, στα άμεσα μηνύματα, στην αποστολή αρχείων μέσω δικτύων και συνολικά στην ψηφιακή επικοινωνία.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το δημοσίευμα δεν περιοριζόταν στην εικόνα ενός υπερσύγχρονου ταχυδρομείου. Προέβλεπε ότι η συσκευή επικοινωνίας θα περνούσε μέσα στο ίδιο το σπίτι. «Σε κάθε σπίτι θα υπάρχει η μηχανή αυτή συνδυασμένη με λήψη και διεκπεραίωση του ταχυδρομείου, όπως δηλαδή έχουμε σήμερα το τηλέφωνο», έγραφε.

Με σημερινούς όρους, η περιγραφή θυμίζει τη διαδρομή πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αργότερα ο ψηφιακός κόσμος: πρώτα ο προσωπικός υπολογιστής, στη συνέχεια το Διαδίκτυο και τελικά το smartphone, που μετέφερε το «τερματικό» επικοινωνίας από το γραφείο και το σπίτι στην τσέπη.

Το κείμενο προχωρούσε ακόμη περισσότερο: «Η διεύθυνση του παραλήπτου θα είναι ένα νούμερο. Θα αρκεί λοιπόν να σχηματίσουμε στο καντράν του μηχανήματος αυτού το νούμερο του παραλήπτου».

Η ιδέα ενός μοναδικού αριθμού αντί για φυσική διεύθυνση μοιάζει σήμερα απολύτως οικεία. Ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να θυμίζει έναν αριθμό κινητού τηλεφώνου, μια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ένα username ή οποιαδήποτε άλλη ψηφιακή ταυτότητα.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η πρόβλεψη ότι το μήνυμα «θα μεταδίδεται αμέσως εις τον παραλήπτην ενώ το πρωτότυπον θα παραμένη στον αποστολέα». Το άρθρο κατέληγε με μια φράση που σήμερα περιγράφει απλώς την καθημερινότητά μας: «Σε 33 λοιπόν χρόνια δεν θα υπάρχει καμμιά καθυστέρηση στην αλληλογραφία μας. Θα διεκπεραιώνεται αυτή εκεί που θέλουμε εντός δευτερολέπτων».

Η μεγάλη τεχνολογική τάση: Όλο και μικρότερες συσκευές

Σε άλλο εκτενές δημοσίευμα, με τίτλο «Μικροσκοπικά αντικείμενα – Στην εποχή της προόδου», αποτυπωνόταν μια δεύτερη μεγάλη τάση που έμελλε να καθορίσει την παγκόσμια τεχνολογική βιομηχανία: η συνεχής σμίκρυνση των συσκευών. «Βρισκόμαστε σε μια εποχή αναπτύξεως της τεχνικής επιστήμης, μια εποχή που γίνονται όλο μεγαλύτερα έργα. Κι όμως στην ίδια αυτή εποχή γίνονται και μικρά έργα, καταπληκτικής λεπτότητος και ακριβείας», σημείωνε το περιοδικό.

Εξήντα χρόνια αργότερα, πίσω από αυτή την απλή διατύπωση διακρίνεται μία από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις της σύγχρονης τεχνολογίας: περισσότερη υπολογιστική και ηλεκτρονική ισχύς σε ολοένα μικρότερο χώρο. Η σελίδα παρουσίαζε, μεταξύ άλλων, ένα φορητό μαγνητόφωνο βάρους περίπου 310 γραμμαρίων, μικροσκοπικούς ραδιοφωνικούς δέκτες, μικρούς πομπούς και έναν ηλεκτρονικό κινητήρα με διαστάσεις μικρότερες από την κεφαλή ενός σπίρτου.

Σήμερα, λειτουργίες που τότε απαιτούσαν διαφορετικές συσκευές μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα μόνο αντικείμενο που χωρά στην παλάμη. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι μια αναφορά που, με τη σημερινή ορολογία, παραπέμπει σχεδόν ευθέως στις έξυπνες συσκευές υγείας και στο Internet of Things.

«Ραδιοφωνικοί πομποί, που τοποθετούνται σε δόντια, έχουν κατασκευασθή επίσης και χρησιμεύουν για τη μετάδοση πληροφοριών περί της καταστάσεως του στόματος», ανέφερε η «Διάπλασις».Η βασική ιδέα είναι εξαιρετικά σύγχρονη: ένας μικροσκοπικός αισθητήρας μέσα στο ανθρώπινο σώμα συλλέγει δεδομένα και τα μεταδίδει ασύρματα.

Την εποχή εκείνη οι όροι wearables, smart health και connected devices δεν υπήρχαν. Η λογική, όμως, πάνω στην οποία βασίζονται οι σημερινές τεχνολογίες ήταν ήδη παρούσα. Το ίδιο δημοσίευμα αναφερόταν και σε πομπούς τόσο μικρούς ώστε μπορούσαν να κρυφτούν μέσα στα ρούχα. Σήμερα, οι αισθητήρες και οι φορετές έξυπνες συσκευές αποτελούν αυτόνομη και τεράστια κατηγορία της παγκόσμιας αγοράς τεχνολογίας.

Μικροκάμερες, πυρηνικοί αντιδραστήρες και απομακρυσμένη επιθεώρηση

Εξίσου ενδιαφέρουσα ήταν η αναφορά σε μια μικροσκοπική τηλεοπτική μηχανή λήψεως, σχεδιασμένη ώστε να μπορεί να εισχωρεί σε εξαιρετικά περιορισμένους χώρους.

Η χρήση της δεν σχετιζόταν με την ψυχαγωγία. Προοριζόταν για την επιθεώρηση σημείων στα οποία η ανθρώπινη πρόσβαση ήταν δύσκολη ή επικίνδυνη, μεταξύ άλλων σε πυρηνικούς αντιδραστήρες, στο εσωτερικό πτερυγίων αεροπλάνων και σε μικρούς κλιβάνους.

Η φιλοσοφία είναι ακριβώς αυτή που ακολουθούν σήμερα τα προηγμένα βιομηχανικά συστήματα επιθεώρησης, οι μικροκάμερες, οι ενδοσκοπικές συσκευές και οι ρομποτικές εφαρμογές: η τεχνολογία φτάνει εκεί όπου ο άνθρωπος δεν μπορεί ή δεν πρέπει να φτάσει.

Δίκτυα δεδομένων και θερμογραφία πριν από έξι δεκαετίες

Ακόμη και στα μικρότερα ειδησεογραφικά μονόστηλα της εποχής συναντώνται λεπτομέρειες που αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν διαβάζονται σήμερα.

Μια αμερικανική εταιρεία, για παράδειγμα, παρουσίαζε μια φορητή συσκευή που συνδύαζε έναν συμβατικό ραδιοφωνικό δέκτη με έναν δεύτερο, μετεωρολογικό δέκτη, ο οποίος ήταν συνδεδεμένος με δίκτυο συνεχούς μετάδοσης πληροφοριών για τον καιρό προς τους πιλότους. Με τη σημερινή ορολογία, επρόκειτο ουσιαστικά για φορητή συσκευή που λάμβανε εξειδικευμένα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από ένα δίκτυο.

Σε άλλη αναφορά γινόταν λόγος για τη θερμογραφία και τη δυνατότητα απεικόνισης των διαφορών θερμοκρασίας στο ανθρώπινο σώμα. Πρόκειται για τεχνολογία που σήμερα χρησιμοποιείται σε πλήθος εφαρμογών, από τη βιομηχανία και τις κατασκευές έως την ασφάλεια και την ιατρική έρευνα.

Οι συγκεκριμένες σελίδες της «Διαπλάσεως των Παίδων», μαζί με άλλα τεκμήρια, βρέθηκαν στο αρχείο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Αλέκου Λιδωρίκη.

Δύο δεκαετίες αργότερα, τον Μάιο του 1985, ένα σημείωμά του αποτύπωνε με λίγες λέξεις την ταχύτητα της τεχνολογικής και κοινωνικής αλλαγής: «Μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο είναι διαφορετικός. Είναι τέτοιες οι παραλλαγές στη σκέψη, στην ιδεολογία, στον τρόπο ζωής, που δεν τις προλαβαίνεις».

Σαράντα χρόνια αργότερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των smartphones και της διαρκούς συνδεσιμότητας, η φράση μοιάζει ακόμη πιο επίκαιρη. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον μήνυμα που αφήνουν πίσω τους εκείνες οι αυγουστιάτικες σελίδες.

Η ψηφιακή εποχή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μέσα σε λίγα χρόνια. Οι βασικές της κατευθύνσεις είχαν αρχίσει να διακρίνονται πολύ νωρίτερα: μικρότερες συσκευές, μεγαλύτερη ηλεκτρονική ισχύς, αισθητήρες, δίκτυα, άμεση μετάδοση πληροφοριών και τεχνολογία που θα έμπαινε όλο και βαθύτερα στην καθημερινή ζωή. Το μέλλον, τελικά, είχε αρχίσει να γράφεται πολύ πριν φτάσει.