Όταν η δημοσιογραφία ήταν Δημοσιογραφία: ο πρώτος που αποκάλυψε τον Χίτλερ και αφύπνισε την Ευρώπη είχε τέλος δραματικό

Κάποτε η δημοσιογραφία ήταν Δημοσιογραφία, όνομα πολύ ουσιαστικό και με το «Δ» κεφαλαίο! Το όνομα Φίλιπ Πέμπροκ Στίβενς (Philip Pembroke Stephens) ακόμα και στους ομοεθνείς του Βρετανούς ίσως να μην θυμίζει τίποτα σήμερα πιά.

Κι όμως, ο Στίβενς ήταν ο άνθρωπος που αποκάλυψε ότι ο Χίτλερ κάτι ετοίμαζε, όταν ολόκληρη η Ευρώπη έβλεπε με σκεπτικισμό, αλλά και ενδομύχως με θαυμασμό, την ανάκαμψη της Γερμανίας.

Ο Φίλιπ Πέμπροκ Στίβενς ήταν ανταποκριτής της «Daily Express» και πρώτος αυτός αποκάλυψε ότι οι Γερμανοί παραβιάζουν τη Συνθήκη των Βερσαλλιών πολύ καιρό πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, βάσει της Συνθήκης των Βερσαλλιών, απαγορευόταν αυστηρά στη Γερμανία να διατηρεί στρατιωτική αεροπορία. Το ναζιστικό καθεστώς, όμως, είχε επανδρώσει μυστικά στρατόπεδα εκπαίδευσης, είχε παραλλάξει εγκαταστάσεις, είχε δημιουργήσει λέσχες πτήσης «πολιτών» που προετοίμαζαν κρυφά στρατιωτικούς για μάχες στον αέρα και κατασκεύαζαν υποδομές για πολεμική αεροπορία.

Κόντρα στο σύστημα

Ο Στίβενς, εργαζόμενος ως ανταποκριτής της «Daily Express» στο Βερολίνο στα τέλη του 1933, δεν επαναπαύτηκε στα επίσημα δελτία Τύπου των Ναζί· δεν είπε: «πού να τρέχεις τώρα;» και δεν έστειλε στην πατρίδα του ρεπορτάζ-δελτία Τύπου…

Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, ο οποίος είχε προσπαθήσει να πλησιάσει τους στενούς συνεργάτες του Αδόλφου Χίτλερ για να μάθει και να δημοσιεύσει τις «καλές ιστορίες», ο Στίβενς ερεύνησε τις επιπτώσεις του ναζιστικού καθεστώτος στους απλούς ανθρώπους, ειδικά στον εβραϊκό πληθυσμό. Αντί να επικοινωνεί με τον στενό κύκλο του Χίτλερ, όπως άλλοι δημοσιογράφοι, διερεύνησε την πραγματικότητα επί τόπου. Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του σε όλη τη Γερμανία, ο Στίβενς αποκάλυψε την αλήθεια σχετικά με την παράνομη και ταχεία στρατιωτικοποίηση του έθνους· εντόπισε και έκανε ρεπορτάζ για κρυφά αεροδρόμια και βάσεις προηγμένης στρατιωτικής εκπαίδευσης όπου Γερμανοί ασκούνταν με τόσο μεγάλη ακρίβεια που σχεδόν κάθε στρατιώτης ήταν έτοιμος για μάχη- σχηματίζοντας τον σκελετό ενός γιγαντιαίου μελλοντικού στρατού.

Η ερευνητική δημοσιογραφία του Στίβενς δεν αποκάλυψε μόνο την παράνομη στρατιωτική δραστηριότητα των Ναζί. Στα ρεπορτάζ του, ο Στίβενς, εντόπιζε τον βάναυσο, συστηματικό διωγμό των Εβραίων πολιτών! Τα άρθρα του, που ασκούσαν κριτική στον ναζισμό και αποκάλυπταν τις σκληρές συνθήκες των Εβραίων, γίνονταν ολοένα και πιο ενδιαφέροντα στην «Daily Express». Γρήγορα προκάλεσε την οργή της Μυστικής Κρατικής Αστυνομίας: ο Στίβενς συνελήφθη από τη Γκεστάπο δυο φορές και κρατήθηκε χωρίς όμως να του απαγγελθούν κατηγορίες.

Σε κελί με αποκεφαλισμένους!

Σε μια προσπάθεια να τσακίσουν το ηθικό του, η Γκεστάπο γέμισε το κελί της φυλακής του με φωτογραφίες αποκεφαλισμένων ανδρών. Ο Στίβενς έγραψε αργότερα ότι ήταν «κλειδωμένος σαν θηρίο σε κλουβί».
Τον Ιούνιο του 1934, πέντε χρόνια πριν οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Πολωνία, ο Στίβενς απελάθηκε επίσημα από τη Γερμανία· ήταν ένας από τους πρώτους βρετανούς δημοσιογράφους που εκδιώχθηκαν από το Γ’ Ράιχ.

Όταν ο Στίβενς επέστρεψε στο Λονδίνο και δημοσίευσε τα ρεπορτάζ του, οι βρετανικοί επίσημοι κύκλοι αρχικά απέρριψαν τις αποκαλύψεις του ως απλή «κινδυνολογία», απρόθυμοι να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της επαναστρατιωτικοποίησης της Γερμανίας· οι προειδοποιήσεις του επαληθεύτηκαν πλήρως χρόνια αργότερα, όταν η Λουφτβάφε βομβάρδιζε το Λονδίνο.

Ο Στίβενς συνεργάστηκε και με τη «Daily Telegraph» και συνέχισε να γράφει ρεπορτάζ για τη λαίλαπα του φασισμού, καλύπτοντας τόσο τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο όσο και τον Β’ Ιταλο-Αβησσυνικό Πόλεμο· ήταν από τους πρώτους δημοσιογράφους που μπήκαν στα ερείπια της Γκερνίκα με τις εθνικιστικές δυνάμεις.

Θάνατος στο καθήκον

Δυστυχώς, τότε, οι ερευνητές δημοσιογράφοι, οι επαγγελματίες-λειτουργοί της ειδικότητας του Στίβενς έπαιζαν σε ρώσικη ρουλέτα τη ζωή τους. Τον Νοέμβριο του 1937, ενώ στεκόταν στην κορυφή ενός πύργου δεξαμενής νερού για να έχει καθαρή θέα της ιαπωνικής εισβολής στη Σαγκάη, ο Στίβενς χτυπήθηκε από σφαίρα πολυβόλου και έχασε τη ζωή του.

Σήμερα; Ελάχιστοι ρισκάρουν τη ζωή τους για την ενημέρωση- σωστά κάνουν; Μπορεί… Άλλωστε άλλοι καιροί, άλλα ήθη τότε, άλλες οι σημερινές προτεραιότητες της… δημοσιογραφίας! Άλλωστε δεν είναι ότι άλλαξε ο Κόσμος, απλώς η κάλυψη των γεγονότων έγινε πολύ καλύτερη και ασφαλέστερη… από μακριά. Και το «μακριά» μην το ταυτίσετε με την απόσταση απαράιτητα…

Ο Τζον Σίμπσον (άγγλος δημοσιογράφος, ο οποίος είναι σήμερα ο συντάκτης παγκόσμιων υποθέσεων του BBC News), έκανε έρευνα για τον Στίβενς και αποκαλεί τον συνάδελφό του «ατρόμητο ανταποκριτή», ο οποίος «ξεχώριζε για την αντικειμενική του δημοσιογραφία»· γράφει ότι η δημοσιογραφία του ήταν «συγκινητική, πολύχρωμη· ήταν γνήσιος ήρωας της δημοσιογραφίας του 20ού αιώνα» και επίσης ότι «αρνούνταν να ασκεί την δημοσιογραφία από την ασφάλεια του γραφείου του»! Σπάνιος στα χρόνια μας σαν το μπλε μαργαριτάρι στους ωκεανούς...