Le Trio Joubran στο ethnos.gr: «Παλαιότερα τραγουδούσαμε για το ψωμί της Παλαιστίνης, σήμερα μιλάμε για το αίμα της»

Οι Le Trio Joubran κουβαλούν μια οικογενειακή παράδοση τεσσάρων γενεών γύρω από το ούτι. Οι Samir, Wissam και Adnan Joubran μεγάλωσαν μέσα σε αυτή τη μουσική κληρονομιά και εδώ και περισσότερο από δύο δεκαετίες έχουν διαμορφώσει έναν ξεχωριστό ήχο, βαθιά συνδεδεμένο με την Παλαιστίνη, τις ρίζες τους και την προσωπική τους διαδρομή. Με αφετηρία την παράδοση, έδωσαν στο ούτι μια σύγχρονη φωνή και το έφεραν στο επίκεντρο μιας μουσικής που ταξιδεύει εδώ και χρόνια στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου.

Η μουσική τους έχει βρει παράλληλα τη θέση της και στον κινηματογράφο, μέσα από ταινίες όπως τα «Miral», «Five Broken Cameras» και «The Messenger of God», ενώ πρόσφατα το γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού τούς τίμησε για την εικοσαετή καλλιτεχνική τους πορεία. Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου, οι Le Trio Joubran έρχονται στην Αθήνα και ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Δόρα Στράτου», στον λόφο του Φιλοπάππου, παρουσιάζοντας μια συναυλία υψηλής συναισθηματικής έντασης και σπάνιας μουσικής δεξιοτεχνίας.

Λίγες ημέρες πριν από την εκδήλωση, ο Adnan Joubran μιλά στο ethnos.gr για τη σχέση με τα αδέλφια του, τη δύναμη και τα όρια της μουσικής, την Παλαιστίνη και τη Γάζα, τις αλλαγές που έχουν φέρει τα social media στον τρόπο με τον οποίο ακούμε και δημιουργούμε μουσική, καθώς και για την ευθύνη που αισθάνεται σήμερα ως καλλιτέχνης και ως άνθρωπος.

Τρία αδέλφια στη σκηνή, αλλά και στη ζωή. Όταν διαφωνείτε για μια σύνθεση, ποιος κάνει συνήθως το πρώτο βήμα για να βρεθεί η χρυσή τομή;

Στην τέχνη δεν υπάρχει μέση λύση. Αν μια σύνθεση δεν αρέσει και στους τρεις μας, την αφήνουμε στην άκρη. Μερικές φορές μπορεί απλώς να μην έχει έρθει ακόμη η κατάλληλη στιγμή για ένα κομμάτι. Το σημαντικό είναι ότι μεταξύ μας δεν κάνουμε εκπτώσεις. Είμαστε τρεις διαφορετικοί καλλιτέχνες και είναι φυσικό να έχουμε διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Όταν, όμως, έρχεται η στιγμή να ολοκληρώσουμε μια σύνθεση, οι εξηγήσεις μπορούν να φτάσουν μόνο μέχρι ένα σημείο. Ο κόσμος θα ακούσει τη μουσική όπως είναι, χωρίς να γνωρίζει τι σκεφτόμασταν εμείς όταν τη δημιουργούσαμε. Γι’ αυτό πρέπει να μπορεί να λειτουργήσει από μόνη της. Και οι τρεις καταλαβαίνουμε πότε κάτι υπηρετεί πραγματικά ένα κομμάτι, πότε μπορεί να αγγίξει τον ακροατή και πότε απλώς δεν του χρειάζεται.

Πιστεύετε ότι οι Le Trio Joubran θα μπορούσαν να υπάρξουν αν δεν ήσασταν αδέλφια;

Φυσικά και όχι. Αν δεν ήμασταν αδέλφια, εγώ προσωπικά πιθανότατα δεν θα είχα γίνει ποτέ μουσικός. Με κέρδισε, όμως, τόσο η μουσική όσο και η ανθρώπινη πλευρά αυτού του εγχειρήματος και ένιωσα ότι έπρεπε να ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο, χωρίς πολλές δεύτερες σκέψεις. Σήμερα δεν θα μπορούσα πια να σταματήσω. Το γεγονός ότι είμαστε αδέλφια ήταν πολλές φορές το πιο δύσκολο κομμάτι της κοινής μας πορείας. Με τα χρόνια, όμως, αυτό που κάνουμε απέκτησε για μένα ένα πολύ μεγαλύτερο νόημα. Δεν είναι πλέον μόνο μουσική. Έχει γίνει καθήκον και μια ευθύνη πολύ μεγαλύτερη από εμάς τους ίδιους.

Γεννηθήκατε σε ένα σπίτι γεμάτο από ούτι. Υπήρξε ποτέ στιγμή που θελήσατε να ξεφύγετε από αυτό ή ήταν μονόδρομος ότι θα αφιερώνατε τη ζωή σας στη μουσική;

Ο Samir ασχολούνταν με τη μουσική από τότε που τον θυμάμαι. Ο Wissam, από την άλλη, ήταν σχεδόν προορισμένος να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση στην κατασκευή του ούτι. Σήμερα είναι η τέταρτη γενιά οργανοποιών της οικογένειάς μας και είχε ξεκινήσει να ασχολείται με αυτή την τέχνη από πολύ μικρός. Εγώ είχα περισσότερο το μυαλό μου αλλού. Έβλεπα ήδη γύρω μου πολλούς μουσικούς και δημιουργούς ούτι, οπότε με ενδιέφεραν περισσότερο η Φυσική, τα Μαθηματικά, ο κινηματογράφος και η διεύθυνση φωτογραφίας. Κάποια στιγμή, όμως, ένιωσα ότι το Trio Joubran θα μπορούσε να γίνει και ο δικός μου δρόμος προς τον κινηματογράφο. Και τελικά έτσι έγινε.

Σήμερα, μετά από τόσες δεκαετίες, πιάνετε ακόμη το ούτι με την ίδια λαχτάρα ή η σχέση σας μαζί του έχει αλλάξει;

Η σχέση μας με το όργανο μοιάζει με μια σχέση αγάπης, σαν εκείνη ανάμεσα σε ένα ζευγάρι ή ανάμεσα σε έναν αναβάτη και το άλογό του. Υπάρχει συνεχώς ένα δούναι και λαβείν. Δεν είναι η καταγωγή μας αυτή που αλλάζει τη σχέση με τη μουσική, αλλά όσα συμβαίνουν γύρω μας. Η αγάπη για τη μουσική δεν χάνεται. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο την πλησιάζουμε, ανάλογα με όσα ζούμε. Σήμερα, ύστερα από τρία χρόνια κατά τα οποία παρακολουθούμε ανήμποροι όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους της Γάζας, αναρωτιόμαστε: «Ακόμη κι αν παίξουμε την πιο συγκινητική σύνθεση που έχουμε γράψει ποτέ, θα μας ακούσει πραγματικά ο κόσμος;». Και μόνο αυτή η σκέψη επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο πιάνουμε το όργανό μας και παίζουμε.

Είχατε την τύχη να ζήσετε από κοντά τον Mahmoud Darwish. Υπάρχει κάποια κουβέντα ή κάποια στιγμή μαζί του που επιστρέφει συχνά στη σκέψη σας;

«Σήμερα το δικό μου μέλλον βρίσκεται πίσω μου, ενώ το δικό σας είναι μπροστά σας». Αυτή ήταν η τελευταία φράση που είπε στον Samir και τον Wissam, στην τελευταία κοινή τους εμφάνιση στη νότια Γαλλία, πριν φύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επέμβασή του και δεν επέστρεψε ποτέ. Ήταν σαν, μέσα από αυτά τα λόγια, να τους παρέδιδε μια ευθύνη που ο ίδιος κουβαλούσε για χρόνια. Εκείνη την ημέρα είχα ένα ένστικτο ότι έπρεπε να κρατήσω αυτή τη στιγμή. Πήρα, λοιπόν, την κάμερά μου και κινηματογράφησα ολόκληρη την εμφάνιση.

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν την Παλαιστίνη μέσα από τις ειδήσεις. Εσείς προσπαθείτε να τη συστήσετε μέσα από τη μουσική. Νιώθετε ότι αυτό είναι ολοένα και πιο δύσκολο;

Υπάρχουν δύο πλευρές σε αυτή την απάντηση. Η πρώτη είναι πως, ναι, μέσα από τη μουσική μας προσπαθούμε να δείξουμε στον κόσμο την πραγματική Παλαιστίνη. Πιστεύουμε ότι η μουσική μπορεί να επηρεάσει τους ανθρώπους, να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτονται και αισθάνονται. Θα θέλαμε, βέβαια, ο κόσμος να καθοριζόταν από αυτή την ανθρώπινη πλευρά. Δυστυχώς, πολλές φορές οι αποφάσεις παίρνονται από έναν πολύ μεγαλύτερο μηχανισμό, που μοιάζει να βρίσκεται πέρα από τη μουσική και, κάποιες φορές, πέρα ακόμη και από την ίδια την ανθρωπιά. 

Η δεύτερη πλευρά αφορά το πώς έχει αλλάξει η μουσική βιομηχανία μαζί με την κυριαρχία των social media. Όλα κινούνται πλέον τόσο γρήγορα, ώστε οι μουσικοί νιώθουν την πίεση να δημιουργήσουν κάτι που θα κερδίσει τον ακροατή μέσα στα πρώτα 30 δευτερόλεπτα, για να πάρει ένα like ή ένα follow. Έτσι, σήμερα υπάρχουν όλο και λιγότεροι μουσικοί που δημιουργούν με βασικό σκοπό να εκφραστούν και όλο και περισσότεροι που προσπαθούν απλώς να εντυπωσιάσουν. Κι αυτό δύσκολα μπορεί να αλλάξει πραγματικά έναν άνθρωπο, γιατί δεν φτάνει πλέον τόσο βαθιά μέσα του.

Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί σήμερα ο κόσμος αλλάζει και τη δική μας σχέση με τον χρόνο. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται πια να αφιερώσουν μία ώρα, να κλείσουν τα μάτια τους και να ακούσουν έναν ολόκληρο δίσκο. Είναι παράξενο ακόμη και το πόσο συχνά ακούμε τα τελευταία χρόνια να γίνεται λόγος για τη ΔΕΠΥ, σχεδόν σαν να έχει μετατραπεί σε τάση. Είναι κάτι που μας ανησυχεί. Εμείς, πάντως, θα συνεχίσουμε τον δρόμο μας, ελπίζοντας ότι μέσα από τη μουσική μπορούμε, έστω και λίγο, να βοηθήσουμε τον κόσμο να ξαναβρεί την υπομονή του.

Σας έχει κουράσει ποτέ το γεγονός ότι σε πολλές συνεντεύξεις η κουβέντα καταλήγει πάντα στον πόλεμο και όχι στη μουσική σας;

Παλαιότερα, όταν ο πόλεμος δεν ήταν τόσο έντονα παρών στην καθημερινότητά μας, θέλαμε κυρίως να μιλάμε μέσα από τη μουσική μας. Και η μουσική μας έλεγε ιστορίες για τον τόπο από τον οποίο ερχόμαστε, για την Παλαιστίνη, για τη μυρωδιά του ψωμιού το πρωί, για τις μικρές εικόνες της ζωής. Σήμερα, όμως, νιώθουμε ότι πρέπει να μιλάμε όλο και περισσότερο για την πραγματικότητα που ζούμε. Γιατί πλέον η μυρωδιά του αίματος είναι πιο δυνατή από εκείνη του ψωμιού.

Υπάρχουν μέρες που νιώθετε ότι δεν έχετε διάθεση να παίξετε μουσική εξαιτίας όσων συμβαίνουν στην πατρίδα σας;

Είναι δύσκολο να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Υπάρχουν φορές που όσα συμβαίνουν γύρω μας μάς κάνουν να θέλουμε ακόμη περισσότερο να παίξουμε μουσική. Και υπάρχουν άλλες φορές που, μετά από όσα έχουμε δει, δεν μπορούμε καν να αγγίξουμε τα όργανά μας.

Έχετε πει ότι θέλετε να ζήσετε μια φυσιολογική ζωή μέσα σε μια μη φυσιολογική πραγματικότητα. Πόσο δύσκολο είναι αυτό σήμερα;

Εσείς, ως Έλληνες, μπορείτε πραγματικά να πείτε ότι ζείτε μια απολύτως φυσιολογική ζωή; Πιστεύω ότι ολόκληρη η ανθρωπότητα, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα παγκόσμιο σύστημα που καθορίζεται από το χρήμα, τον πλούτο, την ενέργεια, το πετρέλαιο και τον έλεγχο της γης. Οι Παλαιστίνιοι είναι ίσως η πιο ορατή εικόνα αυτού του συστήματος. Εμείς βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή στην πρώτη γραμμή και γινόμαστε το σύμβολό του, όμως αυτός ο μηχανισμός αφορά τους πάντες. Όταν ένας άνθρωπος δολοφονείται και εκείνος που το βλέπει αναγκάζεται να σωπάσει, αυτό δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογικό. Γι’ αυτό πιστεύω ότι, αντί να προσπαθούμε να συνηθίσουμε αυτή την πραγματικότητα και να μάθουμε να ζούμε μέσα της, θα πρέπει όλοι μαζί να προσπαθήσουμε να την αλλάξουμε.

Ταξιδεύετε συνεχώς σε όλο τον κόσμο και έρχεστε σε επαφή με διαφορετικές κοινωνίες. Σε μια εποχή των social media, της τεχνητής νοημοσύνης και της αδιάκοπης ροής πληροφορίας, πιστεύετε ότι οι άνθρωποι αναζητούν ξανά τις ρίζες και την ταυτότητά τους ή απομακρύνονται ολοένα περισσότερο από αυτές;

Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν σήμερα τα social media φαίνεται να χωρίζει όλο και περισσότερο τους ανθρώπους σε δύο πλευρές και να χτίζει έναν τοίχο ανάμεσά τους. Από τη μία βρίσκονται εκείνοι που ακολουθούν συνεχώς την ταχύτητα, τις τάσεις και ό,τι είναι κάθε φορά δημοφιλές. Από την άλλη, υπάρχουν εκείνοι που παρατηρούν περισσότερο, σκέφτονται και προσπαθούν να ξεχωρίζουν τι θεωρούν σωστό και τι λάθος. Αυτές οι δύο πλευρές κάποιες φορές συγκρούονται και στο τέλος κάποια από τις δύο θα επικρατήσει. Εμείς προτιμούμε να παρατηρούμε και να μη γινόμαστε μέρος αυτής της διαρκούς βιασύνης ή της ανάγκης να ακολουθούμε κάθε νέα τάση. Βλέπουμε, πάντως, ότι υπάρχουν άνθρωποι που επιστρέφουν όλο και περισσότερο στην ταυτότητά τους, στις ρίζες τους, στην απλότητα και στις ανθρώπινες αξίες. Και ελπίζουμε να συνεχίσουμε να ανήκουμε σε αυτή την πλευρά και να αποτελούμε μέρος του μέλλοντός της.

Έχετε παίξει μπροστά σε ανθρώπους από δεκάδες διαφορετικές χώρες. Στο τέλος μοιάζουμε περισσότερο μεταξύ μας απ' όσο πιστεύουμε;

Είναι μια ερώτηση που μου δίνει αρκετή τροφή για σκέψη. Δεν είμαι ακόμη σίγουρος ότι μπορώ να της δώσω μια ξεκάθαρη απάντηση.

Έχετε εμφανιστεί στις σημαντικότερες σκηνές του κόσμου και έχετε τιμηθεί με μεγάλες διακρίσεις. Υπάρχει κάποια στιγμή που κρατάτε περισσότερο απ' όλες;

Η πιο πρόσφατη διάκριση που λάβαμε από το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού, ο τίτλος του «Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων», για τα 20 χρόνια της πορείας μας, ήταν κάτι που μας συγκίνησε και μας τίμησε ιδιαίτερα. Και αυτό γιατί δεν επρόκειτο για ένα βραβείο που αφορούσε έναν συγκεκριμένο δίσκο, μια σύνθεση ή μια ταινία στην οποία συμμετείχαμε. Ήταν μια αναγνώριση για ολόκληρη τη διαδρομή μας, για όσα προσπαθήσαμε να κάνουμε μέσα σε αυτά τα 20 χρόνια, μέσα από τη ζωή και τη μουσική μας. Γι’ αυτό είχε για εμάς ξεχωριστή σημασία.

Όλες αυτές οι διακρίσεις αλλάζουν κάτι μέσα σας ή, όταν επιστρέφετε στο σπίτι, όλα ξεκινούν πάλι από την αρχή;

Κάθε μέρα είναι μια καινούργια αρχή. Τα παιδιά μου, για παράδειγμα, δεν γνωρίζουν καν τα περισσότερα από όσα έχω πετύχει, κι εγώ προσπαθώ να μην τα σκέφτομαι ιδιαίτερα. Δεν ξυπνάμε το πρωί για να κερδίσουμε βραβεία ή μετάλλια. Ποτέ δεν κυνηγήσαμε μια διάκριση, ούτε υποβάλαμε κάποια αίτηση για να βραβευτούμε. Για να είμαι ειλικρινής, ακόμη και η ιδέα να συμπληρώσω μια φόρμα για να διεκδικήσω βραβείο για μια δουλειά που έχω κάνει με φέρνει σε αμηχανία. Αυτό που προσπαθώ να κάνω κάθε πρωί είναι να καταλάβω πού υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη να βρίσκομαι εκείνη τη στιγμή. Ως πατέρας, ως μουσικός, ως ακτιβιστής, ως άνθρωπος ή απλώς ως φίλος κάποιου. Και προσπαθώ να είμαι εκεί όπου νιώθω ότι χρειάζομαι περισσότερο.